Xe điện có thể thành giải pháp cho thiếu điện cục bộ

V2G là công nghệ cho phép xe điện - lưới điện nạp xả năng lượng 2 chiều thông qua trụ điện, biến phương tiện thành “sạc dự phòng” di động.

Khu thí điểm trên địa bàn thành phố Vô Tích đã có hơn 1.200 phương tiện tham gia (xe cá nhân, taxi, xe dịch vụ gọi xe, xe công vụ). Tổng lượng điện hòa lưới vượt mức 24 MWh. Dự kiến dự án sẽ phục vụ hơn 100.000 lượt nạp xả mỗi năm.

Nam Kinh lắp đặt 116 trụ V2G mới chủ yếu ở địa điểm công cộng, khu văn phòng, khu dân cư, trạm đổi pin xe chở khách hoặc xe tải. Năm 2025 dự án phục vụ 5.300 lượt nạp xả, tổng lượng điện hàng năm vượt mức 100.000 kWh.

Thường Châu đẩy mạnh phủ hơn 100.000 trụ tạo nên “vùng sạc 5 phút”, công suất sạc đỉnh điểm có thể đạt gần 200.000 kW – tạo nền tảng vững chắc cho triển khai V2G.

Chủ tịch công ty dịch vụ xe điện Vô Tích Tạ Chiêu Quân giới thiệu: “Xe năng lượng mới thông qua trang thiết bị nạp xả kết nối với lưới điện công cộng, lưới điện nhỏ hay hệ thống phân phối điện như tòa nhà văn phòng, khu dân cư. Pin phương tiện tham gia vào vận hành lưới điện như trạm lưu trữ năng lượng di động, hiện thực hóa ý tưởng tương tác 2 chiều của dòng năng lượng lẫn dòng thông tin giữa xe điện với lưới điện”.

Chương trình thí điểm V2G nhằm mục đích giải quyết một thách thức kéo dài nhiều năm của Trung Quốc: thiếu điện cục bộ tại nhiều địa phương vào thời điểm nhất định trong năm – điều tưởng như khó xảy ra ở quốc gia nổi tiếng với lượng năng lượng tái tạo dồi dào.

Thiếu điện cục bộ dai dẳng

Dân số đông và đóng vai trò “công xưởng” của thế giới, nhu cầu điện ở Trung Quốc là cực kì lớn đặc biệt vào mùa hè (cần làm mát) hoặc mùa đông (cần sưởi ấm). Đảm bảo nguồn cung đầy đủ cho tất cả địa phương chẳng phải việc dễ dàng, dù nước này đã đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo.

Có nhiều nguyên nhân gây thiếu điện cục bộ. Đầu tiên phải kể đến thời tiết cực đoan, Nắng nóng gay gắt khiến nhu cầu sử dụng thiết bị làm mát tăng vọt, trong khi hạn hán làm sụt giảm nghiêm trọng sản lượng của các nhà máy thủy điện miền tây nam.

Thứ hai là mất cân bằng cung - cầu. Các trung tâm sản xuất lớn thường nằm ở miền đông và miền nam, còn nguồn năng lượng (nhiệt điện, thủy điện, điện gió, điện mặt trời) chủ yếu tập trung miền bắc và miền bắc tạo áp lực rất lớn lên hệ thống truyền tải điện. Không những vậy tốc độ đầu tư hạ tầng tích trữ năng lượng tái tạo không theo kịp tốc độ xây dựng dự án điện gió hay điện mặt trời, dẫn đến uổng phí số năng lượng thu được.

Biến động giá than toàn cầu cũng buộc nhiều nhà máy nhiệt điện giảm công suất. Đồng thời Trung Quốc đang theo đuổi lộ trình giảm phát thải carbon, buộc nhiều địa phương phải siết chặt hạn ngạch tiêu thụ năng lượng của một số ngành công nghiệp nặng.

Năm 2021, Trung Quốc từng hứng chịu khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng nhất trong 1 thập kỉ. Hơn 20 tỉnh thành gồm cả loạt “đầu tàu” kinh tế và xuất khẩu lớn như Quảng Đông, Chiết Giang, Giang Tô lẫn trung tâm công nghiệp nặng như Nội Mông, Liêu Ninh phải cắt điện luân phiên hoặc hạn chế sản xuất. Nhiều nhà máy buộc phải hoạt động cầm chừng vài ngày mỗi tuần.

Đến khoảng thời gian 2022 - 2024, Tứ Xuyên và Trùng Khánh (vốn phụ thuộc thủy điện) từng rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng do đợt hạn hán lịch sử, khiến chuỗi cung ứng linh kiện điện tử và ô tô tại chỗ tạm ngưng hoạt động.

2 năm gần đây nhiều đợt nắng nóng kỉ lục kéo dài trên diện rộng vào mùa hè tiếp tục đe dọa lưới điện quốc gia của Trung Quốc. Tình trạng thiếu điện không diễn ra diện rộng nhờ chính sách tăng cường dự trữ than, nhưng áp lực cục bộ vẫn xuất hiện đỉnh điểm vào khung giờ cao điểm nắng nóng tại các khu vực đô thị lớn.

V2G là giải pháp khả thi?

Ý tưởng biến hàng triệu chiếc xe điện thành “sạc dự phòng” di động để truyền tải điện liên tỉnh thành, điều tiết năng lượng tùy thời gian hoàn toàn khả thi về mặt kĩ thuật lẫn chi phí.

Về phía chủ phương tiện, họ có thể hưởng nguồn thu nhập thụ động bằng cach sạc điện giá rẻ vào ban đêm rồi xả trở lại lưới điện lúc cao điểm ban ngày. Đây chính là dự án đang thí điểm tại Thượng Hải từ năm 2025.

Phía đơn vị vận hành lưới điện quốc gia cũng hưởng lợi về kinh tế nhờ không cần đầu tư lớn mở rộng hệ thống truyền tải điện, xây thêm nhà máy điện hay hạ tầng lưu trữ năng lượng tái tạo. Số xe điện tham gia V2G đóng vai trò mạng lưới truyền tải - lưu trữ phân tán khổng lồ.

Dù vô cùng triển vọng, nỗ lực triển khai V2G chưa thể diễn ra mạnh mẽ thì một số thách thức. Nhiều chủ xe vẫn lo ngại liên tục nạp xả sẽ khiến pin mau xuống cấp hơn bình thường, chi phí thay pin cao hơn số tiền kiếm được từ bán điện.

Một hạ tầng quan trọng của V2G là trụ sạc 2 chiều vốn có chi phí lắp đặt đắt đỏ hơn trụ thông thường. Triển khai quy mô lớn cần tiền đầu tư khổng lồ.

Điều phối hàng triệu chiếc xe nạp xả điện cũng đòi hỏi hệ thống quản lí thông minh cực kì phức tạp. Ngoài ra khung pháp lí cho công nghệ này chưa hoàn thiện.

Ở thời điểm hiện tại, lộ trình khả thi nhất là bắt đầu từ quy mô nhỏ như xe cấp điện cho hộ gia đình, tòa nhà văn phòng hay khu dân cư lúc cần thiết, trong tương lai khi khung pháp lí cùng hạ tầng liên quan đều hoàn thiện có thể tiến dần lên quy mô công nghiệp.

https://jsnews.jschina.com.cn/jsyw/202504/t20250410_s67f74b4fe4b0c066bbb4c599.shtml

Cẩm Bình