Amazon tạm dừng hợp tác với 21 Air sau vụ Boeing 767 khiến 5 người chết

21 Air là đơn vị vận hành chiếc máy bay thực hiện chuyến bay cho Amazon Air vượt quá đường băng tại Miami (bang Florida, Mỹ) cuối tuần trước, khiến 5 người dưới mặt đất thiệt mạng. Amazon Air là mạng lưới logistics hàng không của Amazon.

Amazon tạm dừng hợp tác với 21 Air sau vụ tai nạn

“Sau sự cố bi thảm cuối tuần trước, chúng tôi đã dành thời gian hỗ trợ cuộc điều tra và xem xét các yếu tố liên quan. Chúng tôi quyết định tạm dừng hợp tác với 21 Air, đơn vị vận hành chuyến bay 7598”, Kelly Nantel - người phát ngôn Amazon - cho biết trong tuyên bố gửi hãng tin Reuters.

“Chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp hỗ trợ cuộc điều tra và tất cả những người bị ảnh hưởng”, Kelly Nantel nói thêm.

Cuối tuần trước, chiếc máy bay chở hàng do 21 Air vận hành cho Amazon Air đã vượt quá cuối đường băng khoảng 1.300 feet (396 m) khi hạ cánh xuống sân bay quốc tế Miami rồi tông vào hai phương tiện dưới mặt đất, gồm một xe van Econoline trong khu vực sân bay chở 7 nhân viên của đội vệ sinh máy bay và một chiếc SUV Toyota chạy trên con đường bên ngoài hàng rào an ninh sân bay. Hai người trên máy bay, gồm cơ trưởng và cơ phó, đều sống sót.

Giới chức cho biết 5 người bị thương trong vụ tai nạn, gồm cả 3 người bị thương nặng.

Các bức ảnh cho thấy phần mũi máy bay nằm trên mặt đất trong khi phần đuôi bị nhấc lên. Phía bên phải máy bay xuất hiện những vết cháy sém rõ rệt.

Theo dịch vụ theo dõi chuyến bay Flightradar24, chiếc máy bay gặp nạn là Boeing 767-300F đã 32 năm tuổi, từng được sử dụng làm máy bay chở khách cho nhiều hãng hàng không trong giai đoạn từ năm 1994 đến 2015 trước khi được chuyển sang vận chuyển hàng hóa.

Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ (NTSB), cơ quan đang điều tra vụ tai nạn, tuần trước cho biết phi công điều khiển chiếc Boeing 767-300F do 21 Air vận hành đã cố gắng thực hiện thao tác bay vòng lại sau khi máy bay chạm đường băng, nhưng nỗ lực này diễn ra quá muộn và nhanh chóng bị từ bỏ. Thông tin đó được xác định từ dữ liệu của thiết bị ghi dữ liệu chuyến bay.

Dữ liệu cho thấy phi công đã nhả phanh và tăng lực đẩy động cơ, phù hợp với việc bắt đầu một lần bay vòng lại, nhưng khoảng 4 giây sau lại giảm lực đẩy xuống chế độ không tải rồi đạp phanh trở lại.

NTSB cũng cho biết một trong các phi công đã cảnh báo rằng Boeing 767-300F đang bay “quá nhanh” chỉ hơn một phút trước khi chạm xuống đường băng, nơi xảy ra sự cố chạy quá đà.

Đây là chuyến bay thứ ba trong ngày của chiếc Boeing 767-300F này, khởi hành từ San Juan, thủ đô Puerto Rico. Trước khi gặp nạn, máy bay đã thực hiện các chặng bay từ thành phố Cincinnati (Mỹ) đến Miami và từ Miami đến San Juan.

Trong tuyên bố gửi Reuters, 21 Air cho biết: “Chúng tôi tiếp tục tập trung hỗ trợ các gia đình và người thân bị ảnh hưởng bởi vụ tai nạn, đồng thời phối hợp chặt chẽ với NTSB và tất cả đối tác, trong đó có Amazon, khi cuộc điều tra tiếp tục. Chúng tôi tin tưởng vào các chính sách, quy trình an toàn và chương trình đào tạo của mình”.

Theo các thông tin được công bố sau tai nạn, 21 Air vận hành khoảng 17 máy bay, trong đó có 8 chiếc phục vụ Amazon. Ngoài ra, 21 Air còn cung cấp dịch vụ cho DHL Express.

21 Air đã hợp tác với Amazon trong gần hai năm, trở thành một mắt xích trong mạng lưới vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không của tập đoàn thương mại điện tử Mỹ.

Vì thế, việc Amazon tạm dừng hợp tác với 21 Air có thể được xem là một bước đi rộng hơn việc xử lí riêng chuyến bay gặp nạn, trong bối cảnh cuộc điều tra nguyên nhân tai nạn vẫn đang diễn ra. Tuy nhiên, Amazon chưa cho biết quyết định này sẽ kéo dài bao lâu hoặc có dẫn đến thay đổi lâu dài trong quan hệ với 21 Air hay không.

Hộp đen chiếc Boeing 767-300F chứa lượng dữ liệu lớn

NTSB đã thu hồi cả thiết bị ghi âm buồng lái (CVR) và thiết bị ghi dữ liệu chuyến bay (FDR) từ hiện trường. Cơ quan này cho biết CVR chứa hơn 2 giờ âm thanh chất lượng tốt trên 4 kênh, trong khi FDR lưu khoảng 54 giờ dữ liệu và ghi nhận hơn 400 thông số của máy bay. Các thiết bị sau đó được chuyển về phòng thí nghiệm của NTSB tại Washington (Mỹ) để phân tích.

Điều này có ý nghĩa đặc biệt với cuộc điều tra vì dữ liệu không chỉ cho biết máy bay đã làm gì trong những giây cuối cùng, mà còn giúp các điều tra viên tái dựng tình trạng hoạt động của máy bay, thao tác điều khiển và trình tự các sự kiện trước tai nạn.

NTSB cho biết sẽ thành lập nhóm chuyên trách để phân tích CVR và lập bản ghi cuộc trao đổi trong buồng lái. Cơ quan này cũng dự kiến phỏng vấn tổ lái trước khi công bố thêm nội dung từ thiết bị ghi âm. Do đó, những thông tin được công bố hiện nay vẫn chỉ là dữ liệu điều tra ban đầu và có thể thay đổi khi phân tích hoàn tất.

Điều tra vụ tai nạn không chỉ tập trung vào phi công

Một trong những điểm đáng chú ý nhất là NTSB không chỉ xem xét quyết định của hai phi công, mà đang phải phân tích đồng thời nhiều yếu tố, gồm tình trạng máy bay, hoạt động bảo dưỡng, quy trình khai thác của 21 Air, thời tiết, điều kiện đường băng, kiểm soát không lưu và cách tổ lái đưa ra quyết định trong quá trình tiếp cận.

Cách tiếp cận này rất quan trọng trong điều tra tai nạn hàng không. Một quyết định sai trong buồng lái đôi khi chỉ là mắt xích cuối cùng của một chuỗi yếu tố liên quan đến con người, máy móc, quy trình và môi trường. Vì thế, việc máy bay hạ cánh quá nhanh không tự động có nghĩa nguyên nhân cuối cùng sẽ được quy cho lỗi phi công.

Thời tiết và khoảng cách dừng máy bay cũng là câu hỏi lớn

Các thông tin ban đầu cho thấy điều kiện thời tiết tại Miami vào thời điểm xảy ra tai nạn cũng đang được xem xét. Các nhà điều tra cần xác định chính xác hướng gió, tốc độ gió, khả năng có gió đuôi, mưa và tình trạng mặt đường băng. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng đáng kể đến khoảng cách cần thiết để một máy bay vận tải cỡ lớn giảm tốc sau khi chạm đất.

Một máy bay hạ cánh với gió đuôi sẽ có vận tốc so với mặt đất cao hơn, trong khi mặt đường băng ướt có thể làm giảm hiệu quả phanh. Khi những yếu tố này kết hợp với tốc độ tiếp đất cao và điểm chạm đất không tối ưu, phần đường băng còn lại để dừng máy bay có thể nhanh chóng bị thu hẹp.

Vì sao cuối đường băng không có EMAS?

Một vấn đề khác đang được giới chuyên môn chú ý là EMAS, hệ thống vật liệu hấp thụ năng lượng giúp giảm tốc máy bay khi vượt khỏi đường băng. Các thông tin ban đầu cho thấy đường băng liên quan đến vụ tai nạn không được trang bị hệ thống này.

Việc Miami không có EMAS không đồng nghĩa sân bay vi phạm quy định an toàn. Theo thông tin ban đầu, khu vực cuối đường băng tại đây có vùng an toàn dài khoảng 1.000 feet, đáp ứng yêu cầu thay thế trong trường hợp sân bay không lắp EMAS.

EMAS không phải giải pháp thay thế cho việc máy bay phải dừng trong phạm vi đường băng, nhưng có thể tạo thêm một lớp bảo vệ trong trường hợp máy bay không thể dừng đúng lúc. Do đó, NTSB sẽ phải xem xét liệu thiết kế khu vực cuối đường băng, khoảng cách an toàn và các biện pháp giảm thiểu nguy cơ tại sân bay có góp phần làm hậu quả vụ tai nạn nghiêm trọng hơn hay không.

Vụ tai nạn đã mở thêm mặt trận pháp lí

Song song với cuộc điều tra của NTSB, vụ tai nạn đã bắt đầu kéo theo các vụ kiện dân sự. Ngày 10/9, vợ của Yoel Rodriguez Naranjo, người đàn ông lái chiếc xe van bị máy bay tông trúng, đã nộp đơn kiện Amazon, 21 Air và các phi công, cáo buộc có nhiều sai sót dẫn đến cái chết của chồng bà. Đơn kiện cho rằng tai nạn có thể phòng tránh được và yêu cầu bồi thường hơn 50.000 USD.

Những cáo buộc trong đơn kiện mới chỉ là lập luận của phía nguyên đơn, không phải kết luận của cơ quan điều tra. Tuy nhiên, sự việc cho thấy vụ tai nạn này có thể trở thành cuộc tranh luận rộng hơn về trách nhiệm của hãng vận tải, bên thuê dịch vụ, tổ lái, quy trình đào tạo và tiêu chuẩn an toàn trong mô hình vận tải hàng không thuê ngoài.

NTSB còn rất nhiều việc phải làm

Đến nay, NTSB vẫn chưa có kết luận chính thức về nguyên nhân vụ tai nạn. NTSB mới công bố những dữ liệu ban đầu từ hộp đen và đang tiếp tục phỏng vấn tổ lái, phân tích dữ liệu, kiểm tra máy bay cùng hiện trường và đánh giá các yếu tố liên quan. Các chuyên gia hàng không cũng cảnh báo không nên vội quy toàn bộ trách nhiệm cho phi công khi cuộc điều tra vẫn đang diễn ra.

Điều quan trọng nhất trong những ngày tới sẽ là bản ghi đầy đủ cuộc trao đổi trong buồng lái và cách NTSB kết nối dữ liệu đó với tốc độ, cấu hình máy bay, điều kiện thời tiết, tình trạng đường băng cùng quy trình vận hành của 21 Air. Khi hoàn tất, các nhà điều tra mới có thể xác định vì sao chiếc Boeing 767-300F không thể dừng lại trong phạm vi đường băng và những yếu tố nào đã dẫn đến hậu quả nghiêm trọng của vụ tai nạn.

Sơn Vân