Nghề rập: Từ những đường cắt thầm lặng đến công nghệ 3D

Từ những đường vẽ trên giấy, nghề này đang bước vào một giai đoạn mới khi công nghệ 2D, 3D và phần mềm thiết kế dần thay đổi cách người làm rập tạo ra trang phục.

Nghề rập: Công đoạn đứng sau một bộ quần áo

Nhắc đến thời trang, công chúng thường nhớ đến nhà thiết kế, người mẫu, sàn diễn hay những bộ sưu tập bắt mắt. Ít ai nghĩ đến những người ngồi hàng giờ bên bàn làm việc để tính từng đường cắt, từng centimet của một mẫu rập.

Đó là những người làm rập, hay pattern maker.

Công việc của họ bắt đầu từ một câu hỏi rất thực tế: Làm thế nào để một ý tưởng trên giấy có thể trở thành bộ quần áo vừa vặn với cơ thể người?

Một bản phác thảo có thể đẹp, nhưng để mặc được lại là câu chuyện khác. Người làm rập phải tính toán tỷ lệ, cấu trúc, số đo cơ thể, đường may, độ rủ của vải và nhiều yếu tố kỹ thuật khác. Một thay đổi nhỏ ở đường cắt cũng có thể làm phom áo thay đổi.

Trao đổi với Một Thế Giới, ThS Mai Thúy, từng giảng dạy tại Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội, nhận định thợ rập, hay pattern maker, là một trong những vị trí then chốt của ngành thời trang. Theo bà, rập có thể được xem như “xương sống” của một thiết kế.

“Một bộ trang phục có đẹp hay không không chỉ phụ thuộc vào ý tưởng ban đầu. Phom dáng, tỷ lệ, độ vừa vặn và khả năng chuyển tải đúng tinh thần thiết kế cũng phụ thuộc rất lớn vào quá trình làm rập”, ThS Mai Thúy nói.

Vì thế, người làm rập không chỉ cần biết dựng một mẫu rập. Họ phải hiểu cơ thể con người, kỹ thuật may, cấu trúc trang phục và đặc tính của từng loại chất liệu.

Với một chiếc áo sơ mi, sai lệch ở vị trí vai hay vòng nách có thể khiến người mặc khó chịu. Với một chiếc váy có cấu trúc phức tạp, chỉ một đường cắt không hợp lý cũng có thể làm mất đi phom dáng mà nhà thiết kế mong muốn.

ThS Phí Huyền, giảng viên Khoa Thiết kế sáng tạo, Đại học Công nghiệp và Thương mại Hà Nội, cho rằng thợ rập thường làm việc phía sau hậu trường. Họ không xuất hiện nhiều trên truyền thông như nhà thiết kế hay chủ thương hiệu, nhưng sản phẩm cuối cùng lại phản ánh trực tiếp chất lượng công việc của họ.

Nếu nhà thiết kế đưa ra ý tưởng, người làm rập là một trong những người biến ý tưởng đó thành cấu trúc có thể mặc được.

Đây cũng là lý do nghề rập đòi hỏi sự kiên nhẫn. Một mẫu thiết kế có thể phải trải qua nhiều lần thử, chỉnh sửa và fitting trước khi đạt được phom dáng phù hợp.

Thành quả của người làm rập, do vậy nằm trong chính bộ quần áo được thiết kế. Đó là một dạng lao động âm thầm của ngành thời trang.

Khi nghề rập bước lên màn hình máy tính

Nếu trước đây hình ảnh quen thuộc của nghề rập là giấy, thước, bút và những đường cắt thủ công, công việc này đang thay đổi cùng với công nghệ.

Trong đào tạo và sản xuất thời trang hiện nay, người làm nghề có thể sử dụng các phần mềm chuyên ngành để dựng rập 2D, nhảy cỡ, giác sơ đồ hoặc mô phỏng trang phục trong môi trường 3D. Một số phần mềm được sử dụng trong lĩnh vực này như OPTITEX, Gerber AccuMark, StyleCAD hay CLO3D.

Điều đó không có nghĩa công nghệ có thể thay thế hoàn toàn người làm rập. Ngược lại, công cụ số khiến yêu cầu đối với nghề này thay đổi.

Đinh Duy Cường là một trường hợp theo đuổi chuyên sâu lĩnh vực thiết kế rập trên máy tính. Sau khi tốt nghiệp ngành Thiết kế thời trang, anh có 13 năm làm việc tại các doanh nghiệp may mặc nước ngoài với vị trí Pattern Designer/Pattern Maker và được đào tạo về nhiều phần mềm chuyên ngành như OPTITEX, Gerber AccuMark, CLO3D và StyleCAD.

Từ kinh nghiệm thực tế, anh chuyển sang đào tạo thiết kế rập, nhảy cỡ, giác sơ đồ và fitting 3D. Theo thông tin công khai, hơn 1.000 học viên đã theo học các chương trình do anh đào tạo, trong đó có chuyên viên thiết kế rập, nhân viên kỹ thuật tại doanh nghiệp may mặc và sinh viên ngành Công nghệ may, Thiết kế thời trang.

Sự xuất hiện của công nghệ 3D mở ra một cách tiếp cận khác với nghề rập. Thay vì chỉ nhìn một mẫu rập trên mặt phẳng, người làm nghề có thể mô phỏng trang phục trên cơ thể ảo, quan sát phom dáng và phát hiện một số vấn đề trước khi chuyển sang mẫu thật.

Với ngành thời trang, điều này có ý nghĩa không nhỏ. Mỗi lần thử mẫu đều cần vật liệu, thời gian và nhân công. Nếu một phần của quá trình được kiểm tra trước trên môi trường số, doanh nghiệp có thể giảm bớt một số bước thử nghiệm không cần thiết.

Nhưng công nghệ không làm cho nghề rập trở nên đơn giản hơn. Một phần mềm có thể tính toán và mô phỏng, nhưng người sử dụng vẫn phải hiểu vì sao một đường cắt được đặt ở vị trí đó, vì sao một loại vải cần thay đổi cấu trúc rập hoặc vì sao phom trên màn hình có thể khác khi sản phẩm được may bằng chất liệu thực tế.

Nói cách khác, công nghệ thay đổi công cụ, nhưng kiến thức về cơ thể, chất liệu và cấu trúc trang phục của con người vẫn là nền tảng.

Từ rập giấy đến rập kỹ thuật số, nghề này đang đứng giữa hai thế giới. Một bên là kinh nghiệm được tích lũy qua những lần cắt, may, thử và sửa. Bên kia là màn hình máy tính với các mô hình 2D, 3D và những phép tính chính xác hơn.

Người làm nghề hôm nay vì thế không chỉ cần đôi tay khéo léo mà còn phải làm quen với công nghệ.

Nguyễn Tuyết