AI mở thêm không gian tăng trưởng cho sản phẩm công nghệ số Việt Nam

Khi AI bước ra khỏi phòng nghiên cứu

Trong giai đoạn đầu, AI thường được nhìn nhận như một công nghệ có tính nghiên cứu cao, đòi hỏi thuật toán phức tạp, năng lực tính toán lớn và đội ngũ chuyên gia chuyên sâu. Cách tiếp cận đó đang thay đổi.

AI ngày càng được đưa trực tiếp vào các sản phẩm mà doanh nghiệp và người dân có thể sử dụng hằng ngày. Từ trợ lý số, phân tích dữ liệu, tự động hóa quy trình đến nhận diện hình ảnh, xử lý ngôn ngữ, tối ưu sản xuất hay hỗ trợ chăm sóc khách hàng, AI đang trở thành một lớp công nghệ nằm phía sau nhiều giải pháp số.

Điều này tạo ra một cơ hội đặc biệt cho doanh nghiệp Việt Nam. Thay vì phải xây dựng một sản phẩm hoàn toàn mới cho từng bài toán, doanh nghiệp có thể tích hợp AI vào những sản phẩm đang có, nâng cao năng suất, khả năng tự động hóa và chất lượng dịch vụ.

Lợi thế của doanh nghiệp Việt nằm ở bài toán thực tế

Một trong những hướng đi phù hợp với doanh nghiệp Việt Nam là phát triển AI gắn với những lĩnh vực mà thị trường trong nước đang có nhu cầu lớn.

Sản xuất công nghiệp cần AI để giám sát dây chuyền, dự báo bảo trì và kiểm soát chất lượng. Nông nghiệp cần công nghệ để phân tích dữ liệu, theo dõi cây trồng và tối ưu nguồn lực. Giao thông cần các hệ thống hỗ trợ điều hành và phân tích lưu lượng. Y tế cần các công cụ hỗ trợ chẩn đoán, quản lý dữ liệu và vận hành. Cơ quan nhà nước cần AI để xử lý khối lượng thông tin ngày càng lớn và nâng cao chất lượng dịch vụ công.

Những bài toán này tạo ra môi trường thực tế để doanh nghiệp Việt phát triển sản phẩm.

Một ví dụ đáng chú ý là sự hợp tác giữa Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST) và VNPT Technology trong phát triển các giải pháp AI, IoT, robot tự hành, cơ điện tử và giải pháp phục vụ chuyển đổi số nhà máy. Mô hình hợp tác được kỳ vọng đưa kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm vào giải quyết những bài toán thực tế của sản xuất.

Đây là một hướng tiếp cận quan trọng đối với hệ sinh thái AI Việt Nam: nghiên cứu phải tìm được đường vào sản phẩm, còn sản phẩm phải quay trở lại đặt ra những bài toán mới cho nghiên cứu.

Nếu kết nối này được duy trì, doanh nghiệp sẽ không chỉ mua hoặc tích hợp công nghệ AI có sẵn, mà từng bước hình thành năng lực nghiên cứu và phát triển riêng.

Dữ liệu trở thành một phần của năng lực cạnh tranh

Một thuật toán tốt nhưng được huấn luyện trên dữ liệu không phù hợp sẽ khó tạo ra kết quả đáng tin cậy. Đối với các bài toán đặc thù của Việt Nam, dữ liệu trong nước càng có ý nghĩa bởi đặc điểm ngôn ngữ, hành vi, thị trường và điều kiện vận hành có thể khác biệt đáng kể so với các thị trường khác.

Do đó, năng lực thu thập, chuẩn hóa, quản trị và khai thác dữ liệu đang trở thành một phần của năng lực công nghệ.

Đây cũng là lý do hạ tầng số có vai trò ngày càng lớn trong quá trình phát triển AI. Khi doanh nghiệp triển khai các mô hình AI ở quy mô lớn, yêu cầu về năng lực tính toán, lưu trữ, kết nối và bảo đảm an toàn dữ liệu sẽ tăng theo.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng xác định hạ tầng số là nền tảng để doanh nghiệp làm chủ AI và dữ liệu, trong đó định hướng phát triển công nghiệp công nghệ số giai đoạn 2026–2030 đặt mục tiêu doanh thu toàn ngành đạt tối thiểu 300 tỷ USD vào năm 2030.

Như vậy, cuộc đua AI không chỉ là cuộc đua giữa những doanh nghiệp phát triển mô hình. Đó còn là cuộc đua về hạ tầng, dữ liệu, nhân lực và khả năng thương mại hóa.

AI có thể trở thành một hướng xuất khẩu mới

Khi sản phẩm AI được phát triển từ những bài toán trong nước, cơ hội tiếp theo là mở rộng ra thị trường quốc tế.

Lợi thế của sản phẩm số nằm ở khả năng mở rộng nhanh hơn so với nhiều loại sản phẩm vật lý. Một nền tảng phần mềm sau khi hoàn thiện có thể được triển khai tại nhiều thị trường với chi phí biên thấp hơn, dù vẫn phải thích ứng về ngôn ngữ, dữ liệu và quy định.

Giải thưởng Make in Vietnam năm 2026 dành riêng cả hạng mục sản phẩm AI và sản phẩm công nghệ số xuất sắc cho thị trường nước ngoài. Cấu trúc này phần nào phản ánh hai hướng phát triển song song: tạo ra công nghệ mới và biến công nghệ thành sản phẩm có khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Đây cũng là điểm mà doanh nghiệp Việt cần đặc biệt quan tâm. AI không nên chỉ trở thành công cụ giúp doanh nghiệp trong nước nâng năng suất, mà có thể trở thành một loại sản phẩm xuất khẩu nếu doanh nghiệp tạo được giải pháp đủ khác biệt.

Cơ hội lớn, nhưng không dành cho cách làm cũ

Trong tháng 8/2026, doanh thu lĩnh vực công nghiệp công nghệ số của Việt Nam ước đạt 680.586 tỉ đồng, tăng 36% so với cùng kỳ; kim ngạch xuất khẩu sản phẩm, hàng hóa công nghệ số đạt 22,4 tỉ USD, tăng 41%. Những con số này cho thấy quy mô thị trường và năng lực sản xuất công nghệ số đang tiếp tục mở rộng.

AI có thể tạo thêm một động lực tăng trưởng mới trong bức tranh đó. Tuy nhiên, cơ hội chỉ trở thành giá trị kinh tế khi doanh nghiệp đi được từ công nghệ đến sản phẩm, từ sản phẩm đến khách hàng và từ khách hàng đến thị trường rộng hơn.

Đó là một hành trình đòi hỏi sự kết hợp giữa nghiên cứu, dữ liệu, hạ tầng, nhân lực và khả năng thương mại hóa.

Với Việt Nam, lợi thế không nhất thiết nằm ở việc phải tạo ra mô hình AI lớn nhất thế giới. Lợi thế có thể đến từ khả năng hiểu những bài toán rất cụ thể, sở hữu dữ liệu phù hợp, phát triển giải pháp sát nhu cầu và đưa sản phẩm vào đời sống nhanh.

Khi AI được gắn với những năng lực đó, công nghệ sẽ không còn là câu chuyện của phòng nghiên cứu. Nó trở thành một phần của năng lực sản xuất mới và mở ra không gian để doanh nghiệp Việt tạo ra những sản phẩm có hàm lượng trí tuệ cao hơn.

Từ ứng dụng AI đến làm chủ AI, khoảng cách nằm ở khả năng biến công nghệ thành sản phẩm. Và đó cũng là nơi giá trị mới của “Make in Vietnam” được hình thành.

Đình Sơn