Bán dẫn – bước tiến vào những lớp công nghệ lõi

Bán dẫn là một ngành công nghiệp có chuỗi giá trị phức tạp, đòi hỏi nguồn vốn, nhân lực, thiết bị và trình độ công nghệ rất cao. Vì vậy, với Việt Nam, lựa chọn hướng đi phù hợp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Thay vì đặt mục tiêu tham gia đồng thời vào mọi công đoạn, định hướng hiện nay tập trung vào những mắt xích mà Việt Nam có khả năng phát triển, đồng thời tạo điều kiện để từng bước nâng cấp năng lực.

Trong kế hoạch năm 2026, phát triển chip chuyên dụng được xác định là một trong những nhiệm vụ cụ thể. Các cơ quan liên quan được giao lựa chọn từ ba dòng chip bán dẫn chiến lược trở lên để triển khai chương trình phát triển sản phẩm; đồng thời đặt hàng tối thiểu hai dòng chip chuyên dụng sử dụng cho lĩnh vực quốc phòng, an ninh.

Từ thiết kế đến sản phẩm thực tế

Một trong những mục tiêu đáng chú ý của năm 2026 là đưa Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn trở thành một “nền tảng quốc gia”, hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, cơ sở giáo dục và đào tạo đặt hàng sản xuất chip bán dẫn theo mô hình tập trung.

Điều này có ý nghĩa ở chỗ khoảng cách giữa một thiết kế trên máy tính và một sản phẩm có thể sản xuất được là rất lớn.

Một nhóm nghiên cứu có thể chứng minh một thiết kế hoạt động về mặt lý thuyết, nhưng để biến thiết kế đó thành chip thật cần trải qua nhiều công đoạn: hoàn thiện thiết kế, sản xuất thử, kiểm tra, đo lường, đánh giá độ ổn định rồi mới tính tới khả năng thương mại hóa.

Đối với doanh nghiệp mới tham gia lĩnh vực bán dẫn, chi phí và khả năng tiếp cận cơ sở hạ tầng sản xuất thử có thể là rào cản lớn. Một nền tảng dùng chung, nếu được vận hành hiệu quả, có thể giúp rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến sản phẩm.

Đây cũng là cách để liên kết ba lực lượng vốn thường tồn tại tương đối tách biệt: viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Trường đại học tạo ra nhân lực và nghiên cứu mới. Viện nghiên cứu giải quyết các bài toán công nghệ chuyên sâu. Doanh nghiệp xác định nhu cầu thị trường và đưa kết quả nghiên cứu vào sản phẩm.

Khi ba thành phần này cùng tham gia một chu trình, năng lực công nghệ mới có cơ hội được tích lũy trong nước thay vì chỉ dừng ở các dự án riêng lẻ.

Công nghệ lõi cần được tích lũy từng lớp

Một đặc điểm của ngành bán dẫn là không thể tạo ra năng lực trong thời gian ngắn.

Từ thiết kế vi mạch đến đóng gói, kiểm thử và sản xuất đều cần đội ngũ chuyên môn cao. Một thế hệ kỹ sư được đào tạo hôm nay có thể phải mất nhiều năm mới tích lũy đủ kinh nghiệm để đảm nhận những công việc phức tạp.

Vì vậy, phát triển bán dẫn cũng đồng nghĩa với xây dựng năng lực công nghệ trong dài hạn.

Kế hoạch phát triển ngành năm 2026 đặt ra nhiều nhiệm vụ về đào tạo sau đại học, hoàn thiện chương trình đào tạo vi mạch bán dẫn, đào tạo lại và đào tạo nâng cao cho kỹ sư, chuyên gia; đồng thời hình thành Mạng lưới đổi mới sáng tạo Việt Nam trong lĩnh vực bán dẫn.

Nhân lực vì thế không thể được nhìn đơn giản là số lượng kỹ sư được đào tạo. Điều quan trọng hơn là khả năng tham gia vào những công việc thực chất trong chuỗi giá trị.

Khi chip gắn với nhu cầu của nền kinh tế

Một hướng đi khác đang được đặt ra là phát triển bán dẫn gắn với các ngành công nghiệp sử dụng sản phẩm cuối cùng.

Kế hoạch năm 2026 xác định hỗ trợ doanh nghiệp phát triển các thiết bị điện tử như IoT, camera AI, UAV và thúc đẩy chuyển giao công nghệ từ doanh nghiệp FDI, đưa doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp này.

Cách tiếp cận này tạo ra một mối liên hệ quan trọng giữa bán dẫn và công nghiệp công nghệ số.

Một con chip chỉ thực sự tạo ra giá trị kinh tế khi được đưa vào một sản phẩm hoặc hệ thống cụ thể. Vì vậy, phát triển chip chuyên dụng cho camera AI, thiết bị IoT, UAV hay các hệ thống điều khiển có thể tạo ra thị trường ban đầu cho năng lực thiết kế trong nước.

Từ một sản phẩm cụ thể, doanh nghiệp có thể tích lũy kinh nghiệm, tiếp tục cải tiến thiết kế và mở rộng sang các ứng dụng khác.

Đây cũng là cách để bài toán bán dẫn không bị tách khỏi nhu cầu của nền kinh tế.

“Make in Vietnam” cần đi sâu vào phần lõi

Định hướng phát triển công nghiệp công nghệ số giai đoạn 2026–2030 xác định rõ tinh thần “Make in Vietnam” là sáng tạo tại Việt Nam, làm ra tại Việt Nam để dẫn dắt; doanh nghiệp Việt Nam làm chủ công nghệ, chủ động trong nghiên cứu, thiết kế, sản xuất và cung ứng sản phẩm, dịch vụ công nghệ số. Mục tiêu đồng thời là tiến tới làm chủ một số công nghệ lõi, công nghệ chiến lược và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong bức tranh đó, bán dẫn có vị trí đặc biệt.

Một sản phẩm phần mềm có thể được phát triển với chu kỳ tương đối ngắn. Nhưng với chip, năng lực thiết kế, sản xuất thử và kiểm thử phải được tích lũy qua thời gian. Chính vì vậy, mỗi sản phẩm thành công trong lĩnh vực bán dẫn đều có ý nghĩa vượt ra ngoài doanh thu của sản phẩm đó.

Nó tạo thêm một lớp năng lực cho nền công nghiệp.

Việc Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ số làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu càng cho thấy yêu cầu này.

Chọn đúng khâu để tiến nhanh hơn

Một ngành công nghiệp bán dẫn hoàn chỉnh cần rất nhiều thời gian để hình thành. Việt Nam không nhất thiết phải xây dựng tất cả cùng một lúc.

Điều quan trọng là xác định được những công đoạn có khả năng tạo lợi thế, tập trung nguồn lực đủ lớn và tạo ra sản phẩm thực tế.

Trong năm 2026, mục tiêu hình thành ít nhất 75 doanh nghiệp thiết kế, phát triển chip chuyên dụng, đưa cơ sở sản xuất thử chip vào vận hành và xây dựng năng lực đóng gói, kiểm thử là những bước đi theo hướng đó.

Đáng chú ý, tại hội thảo về phát triển chip bán dẫn chuyên dụng ngày 10/9/2026, các chuyên gia, doanh nghiệp và cơ quan quản lý tiếp tục thảo luận về việc lựa chọn hướng đi phù hợp với năng lực hiện nay của Việt Nam, trong đó chip chuyên dụng được xác định là một cơ hội để nâng cao giá trị gia tăng, từng bước làm chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

Đó có thể là cách tiếp cận phù hợp với một ngành đòi hỏi nguồn lực lớn và chu kỳ phát triển dài: không chạy theo quy mô bằng mọi giá, mà tập trung tạo ra năng lực thật ở những mắt xích có thể làm chủ.

Đình Sơn