Chủ nhân giải Nobel Hòa bình: Nếu không hạn chế AI ngay, nhân loại có thể mất quyền tự quyết

Nếu các chính phủ không nhanh chóng ban hành luật để giới hạn AI, con người có thể mất quyền tự quyết, theo Maria Ressa - chủ nhân giải Nobel Hòa bình.

Maria Ressa là nhà báo người Philippines - Mỹ đồng đoạt giải Nobel Hòa bình năm 2021 một phần nhờ công việc phơi bày sức mạnh của các tập đoàn công nghệ lớn. Bà hiện là đồng chủ tịch hội đồng khoa học quốc tế về AI của Liên Hiệp Quốc. Hội đồng này có nhiệm vụ đánh giá cách AI đang làm thay đổi cuộc sống trên toàn thế giới.

Maria Ressa cho rằng người dân cần vận động đòi hỏi các quy định về AI, qua đó gây sức ép lên giới chính trị để ban hành luật.

“Yêu cầu quản lí AI không phải là vấn đề về tự do ngôn luận. Đây là vấn đề an toàn công cộng”, Maria Ressa, đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành hãng tin Rappler, nhấn mạnh.

Trong cuộc phỏng vấn khi đến Oslo (thủ đô Na Uy) để phát biểu tại một hội nghị về các mối đe dọa với nền dân chủ, bà cảnh báo: “Tôi nghĩ chúng ta đang ở giai đoạn mà nếu việc ban hành luật để giới hạn AI không diễn ra, mọi thứ sẽ vượt khỏi tầm kiểm soát... Tình hình sẽ nằm ngoài khả năng kiểm soát của chúng ta nếu không can thiệp ngay bây giờ”.

Maria Ressa nêu 3 làn sóng của AI

“AI thực ra không hề 'nhân tạo' và cũng chẳng hề 'thông minh'. Công nghệ này đã tồn tại khoảng 70 năm và đã có 3 làn sóng tác động trực tiếp đến công chúng”, Maria Ressa nhận định.

Theo bà, làn sóng đầu tiên là các nền tảng mạng xã hội thu hút sự chú ý, gây chia rẽ xã hội và cô lập các cá nhân trong quá trình đó.

“Làn sóng thứ hai là xâm nhập vào cơ chế sinh học của chúng ta, một lần nữa thông qua nhu cầu kết nối gần gũi, đó chính là các chatbot”, Maria Ressa nói.

“Và làn sóng cuối cùng là khi AI bắt đầu tác động trực tiếp đến quyền tự quyết của con người, thông qua các hệ thống AI có khả năng tự thực hiện nhiệm vụ và phối hợp nhiều tác tử. Những mô hình AI tiên tiến đang tạo ra những cỗ máy không chỉ bắt chước con người mà còn có thể tự mình hành động và làm việc thay chúng ta”, bà cho hay.

Một số người, trong đó có Tổng thống Mỹ Donald Trump, phản đối các lời kêu gọi từ ngành công nghệ về việc quản lí AI vì lo ngại Mỹ có thể thua Trung Quốc trong cuộc đua phát triển AI. Maria Ressa bác bỏ lập luận này, gọi đó là một cách “tạo dựng câu chuyện có lợi”.

Bà cho rằng Trung Quốc thực tế áp dụng nhiều biện pháp bảo vệ người dân hơn so với cách Thung lũng Silicon (Mỹ) đang làm với phần còn lại của thế giới.

“Phiên bản TikTok tại Trung Quốc có quy định hạn chế độ tuổi”, Maria Ressa nói.

Hôm 12/9, Dario Amodei (Giám đốc điều hành Anthropic) đăng một bài luận dài 3.800 từ kêu gọi làm chậm tốc độ nâng cao năng lực của các mô hình tiên tiến, trong bối cảnh lo ngại ngày càng tăng về nguy cơ AI bị lạm dụng và các rủi ro an toàn.

“Chúng ta phải làm chậm tốc độ cải thiện năng lực của các mô hình AI. Tiến bộ vẫn sẽ có vẻ nhanh chóng và chúng ta phải sử dụng thời gian có được một cách khôn ngoan”, Dario Amodei viết trong bài luận. Ông đưa ra một khuôn khổ gồm ba bước nhằm kiểm soát tốc độ phát triển AI và tạo thêm thời gian để xử lí những rủi ro đi kèm, gồm:

- Bố trí các đơn vị đánh giá độc lập thường trực bên trong các công ty AI tiên phong, trao cho họ quyền tiếp cận ở mức tương đương nhân viên để kiểm tra các biện pháp an toàn.

- Phối hợp giữa các công ty phát triển AI tiên phong nhằm thiết lập tiêu chuẩn an toàn và hạn chế việc phát triển AI không kiểm soát.

- Thúc đẩy hợp tác quốc tế để giảm thiểu các rủi ro từ AI, kể cả giữa những quốc gia có hệ thống chính trị khác nhau.

Quan điểm này nhận được sự ủng hộ từ Sam Altman (Giám đốc điều hành OpenAI) và Elon Musk (Giám đốc điều hành SpaceX).

Elon Musk viết trên X: “Dario nói đúng”. Trong khi đó, Sam Altman viết trong phần phản hồi bài đăng của Dario Amodei trên X: "Tôi đồng ý với Dario rằng chúng ta cần kiểm soát tốc độ phát triển các công nghệ tiên phong. Đây là một trong những chủ đề thảo luận trọng tâm tại OpenAI trong những tuần gần đây”.

“Cam kết cho phép các đơn vị đánh giá độc lập được tiếp cận ở mức tương đương nhân viên là ý tưởng tuyệt vời và chúng tôi cũng sẽ làm như vậy”, giám đốc điều hành OpenAI nói thêm. Ông cho biết OpenAI sẽ chia sẻ thêm thông tin trong thời gian tới.

Trong cuộc phỏng vấn, Maria Ressa cho rằng bước đầu tiên để tạo ra thay đổi là buộc các hãng công nghệ phải chịu trách nhiệm.

“Bước đầu tiên thực sự là buộc các công ty chịu trách nhiệm về những thiệt hại mà họ đã gây ra”, bà nhấn mạnh.

Maria Ressa hoan nghênh các vụ kiện tại Mỹ dẫn đến việc Meta phải trả tới 18 tỉ USD trong thập niên tới và áp dụng các hạn chế nghiêm ngặt với cách thanh thiếu niên sử dụng Facebook, Instagram.

"Cần loại bỏ các tính năng gây nghiện với tất cả chúng ta"

Maria Ressa ủng hộ các động thái của Liên minh châu Âu (EU) và một số quốc gia, trong đó Úc đi đầu, nhằm áp dụng giới hạn độ tuổi sử dụng mạng xã hội. Tuy nhiên, bà cho rằng biện pháp này chưa giải quyết được “lỗ hổng căn bản”: Các công cụ do những tập đoàn công nghệ phát triển có khả năng gây nghiện không chỉ với thanh thiếu niên mà cả người trưởng thành.

"Chúng ta biết điều này có hại, vì vậy cần loại bỏ các tính năng gây nghiện, không chỉ với thanh thiếu niên mà còn cho tất cả chúng ta. Không chỉ thanh thiếu niên mới là đối tượng bị thao túng về mặt chính trị tại các quốc gia trên khắp thế giới", Maria Ressa nói.

Theo bà, cần xây dựng các nền tảng giao tiếp phục vụ lợi ích công cộng và nằm ngoài sự kiểm soát của các tập đoàn công nghệ lớn, tương tự cách xã hội xây dựng các công trình công cộng như công viên xanh. Đó cũng là hướng đi mà Rappler đã thử nghiệm khi ra mắt Rappler Communities vào năm 2023.

Rappler Communities là ứng dụng di động được xây dựng trên Matrix, một giao thức mã nguồn mở, bảo mật và phi tập trung. Nền tảng này giúp phòng tin của Rappler kết nối với độc giả, đồng thời cho phép họ kết nối với nhau để có những cuộc trò chuyện thực sự, theo Maria Ressa.

Rappler sau đó mời các cơ quan truyền thông Philippines khác tham gia và hiện mở rộng mô hình này tới những hãng tin khác ở Đông Nam Á.

“Đó là nơi để mọi người có thể cảm thấy an toàn trong không gian số, vì họ có thể trò chuyện với nhau và quan trọng hơn là lắng nghe nhau, để từ đó thúc đẩy những giá trị tốt đẹp của nền dân chủ”, Maria Ressa chia sẻ với hãng tin Reuters.

Sơn Vân