Cấp ‘hộ chiếu số’ cho cua Cà Mau

Cua Cà Mau từ lâu đã nổi tiếng khắp cả nước bởi vị thịt ngọt đậm, chắc gạch và giá trị dinh dưỡng cao. Tuy nhiên, thương hiệu này cũng đối mặt với thách thức lớn khi tình trạng giả mạo cua Cà Mau xuất hiện tràn lan trên thị trường. Để giải quyết triệt để bài toán này, tỉnh Cà Mau đã triển khai giải pháp gắn mã QR truy xuất nguồn gốc trực tiếp lên từng con cua. Sáng kiến này được ví như việc cấp “hộ chiếu số”, nhằm bảo vệ và nâng tầm giá trị mặt hàng đặc sản nổi tiếng nhất Cà Mau cũng như nông sản Việt nói chung.

Từ chiếc dây buộc đến tấm ‘hộ chiếu số' cho cua Cà Mau

Trước đây, người tiêu dùng mua cua Cà Mau chủ yếu dựa vào niềm tin hoặc những lời cam kết từ người bán. Đôi khi, họ phải chấp nhận trả tiền cho những sợi dây trói cua nặng gần bằng nửa trọng lượng con cua mà chất lượng bên trong lại không như kì vọng.

Việc áp dụng công nghệ mã QR đã thay đổi hoàn toàn cục diện này. Mỗi con cua khi đủ điều kiện xuất bán sẽ được gắn một mã định danh duy nhất thông qua dây đeo có in mã QR Code trực tiếp vào càng hoặc thân cua. Mã QR này không thể tái sử dụng và được thiết kế để chịu được môi trường nước, đảm bảo không bị bong tróc trong suốt quá trình vận chuyển từ đầm nuôi đến bàn ăn của khách hàng.

Khi người tiêu dùng dùng điện thoại thông minh quét mã QR này, toàn bộ “lí lịch” của con cua sẽ hiện ra một cách minh bạch. Từ thông tin vùng nuôi (như vùng cua nổi tiếng Năm Căn, Ngọc Hiển), tên hợp tác xã hoặc hộ nông dân trực tiếp chăm sóc, thời gian thu hoạch, cho đến các chứng nhận về an toàn thực phẩm. Sự minh bạch này biến mỗi con cua thành một sản phẩm cao cấp, có nguồn gốc rõ ràng, xóa bỏ hoàn toàn ranh giới mập mờ về chất lượng.

Ông Dư Thái Bình, Phó Giám đốc Công ty TNHH Dư Thái Bình ở xã Năm Căn, tỉnh Cà Mau là một trong những người đi đầu trong việc chuẩn hóa nguồn gốc cho con cua có xuất xứ từ thủ phủ cua Cà Mau.

“Thị trường ngày càng đòi hỏi khắt khe về chất lượng và xuất xứ. Khi niềm tin không còn đủ, con cua buộc phải có lí lịch rõ ràng. Vậy nên, việc gắn mã QR truy xuất nguồn gốc cho cua Cà Mau được xem là bước đi chiến lược giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo niềm tin đối với người tiêu dùng”, ông Bình chia sẻ.

Lợi ích đa chiều cho cả chuỗi liên kết

Việc gắn “hộ chiếu số” cho cua Cà Mau không đơn thuần là một giải pháp công nghệ, mà còn là đòn bẩy kinh tế mang lại giá trị bền vững cho toàn bộ chuỗi cung ứng.

Đối với người nông dân, đây là “tấm khiên” để họ bảo vệ thành quả lao động của mình. Thay vì bị thương lái ép giá hoặc bị đánh đồng với các loại cua kém chất lượng từ nơi khác, những hộ nuôi cua chuẩn quy trình có thể bán sản phẩm với giá trị cao hơn. Việc này cũng tạo động lực để bà con nông dân chuyển dịch từ tư duy nuôi trồng truyền thống sang áp dụng các tiêu chuẩn sạch, an toàn và ghi chép nhật ký sản xuất số hóa.

Đối với doanh nghiệp và các hợp tác xã, mã QR là tấm giấy thông hành quyền lực. Nó giúp doanh nghiệp dễ dàng kiểm soát chất lượng đầu vào, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và quản lí kho vận hiệu quả. Quan trọng hơn, đây là chìa khóa vàng để đưa cua Cà Mau thâm nhập sâu vào các hệ thống siêu thị lớn trong nước và rộng đường xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ hay châu Âu.

Đối với người tiêu dùng, không còn phải lo lắng về việc bỏ ra một số tiền lớn nhưng lại mua phải “cua Cà Mau fake”. Quyền được biết, được kiểm tra thông tin mang lại sự an tâm tuyệt đối trong nhu cầu mua sản phẩm chất lượng cao.

Nhiều khách du lịch đến Cà Mau luôn thắc mắc vì sao con cua tại vùng nuôi Cà Mau có giá từ 400.000 đến 500.000 đồng/kg hoặc có khi lên 1 triệu đồng/kg, nhưng ở một số chợ hoặc trục đường đông dân tại các đô thị lớn lại treo bảng bán cua Cà Mau với giá chỉ hơn 100.000 đồng/kg. “Khi trực tiếp đến vùng nuôi nổi tiếng của Cà Mau mua cua mang về so sánh với cua giá rẻ ngoài chợ tôi mới thấy được sự khác biệt rất xa ở chất lượng. Có điều, trước đây không biết cách nào để phân biệt đâu là cua Cà Mau thật thì nay đã có. Vừa rồi tôi mua 10 kg cua Năm Căn có gắn mã QR về làm quà biếu cho người thân và bạn bè, ai cũng khen ngon và công nhận đúng là cua Cà Mau thật”, ông Thắng kể.

Hướng tới nền nông nghiệp số bền vững

Dù mang lại hiệu quả rõ rệt, hành trình phủ sóng “hộ chiếu số” cho cua Cà Mau vẫn cần sự đồng hành lâu dài từ nhiều phía. Việc thay đổi thói quen của người nông dân, chi phí đầu tư ban đầu cho hệ thống tem nhãn, cũng như việc xây dựng một hạ tầng dữ liệu đồng bộ là những bài toán cần tiếp tục hoàn thiện.

Lãnh đạo tỉnh Cà Mau cho biết đang tích cực hỗ trợ kinh phí, tổ chức các lớp tập huấn chuyển đổi số để bà con tiếp cận công nghệ một cách dễ dàng nhất. “Địa phương đã xây dựng nhãn hiệu tập thể cua Năm Căn và chỉ dẫn địa lý cua Cà Mau từ lâu. Tuy nhiên, thời gian qua vẫn không chấm dứt được tình trạng lợi dụng thương hiệu nên không đạt được kết quả như kì vọng. Nhằm bảo vệ thương hiệu cua Cà Mau, bên cạnh sự vào cuộc quyết liệt của ngành chức năng thì các hộ kinh doanh cũng cần mạnh dạn đầu tư thiết bị công nghệ nhằm chuẩn hóa nguồn gốc cho con cua”, ông Lê Văn Sử, Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau cho hay.

Việc gắn mã QR cho cua Cà Mau là một minh chứng sống động cho thấy công nghệ số hoàn toàn có thể phục vụ và nâng tầm các giá trị bản địa. Đây không chỉ là bước đi chiến lược để bảo vệ một thương hiệu đặc sản nổi tiếng cả nước, mà còn là mô hình mẫu để nhiều nông sản khác học tập, hướng tới một nền nông nghiệp minh bạch, trách nhiệm và bền vững trong kỉ nguyên số.

Cua Cà Mau giờ không chỉ mang lại nguồn thu nhập tốt cho người nuôi mà còn trở thành ngành hàng chủ lực của tỉnh với tổng giá trị hơn 10.000 tỉ đồng/năm. Hiện, Cà Mau có diện tích nuôi cua xen canh trong vuông tôm khoảng 365.000 ha với sản lượng trên 31.000 tấn/năm. Tỉnh Cà Mau đặt mục tiêu đến năm 2030, sẽ nâng tổng sản lượng cua lên 36.500 tấn, phấn đấu xuất khẩu và phát triển chuỗi liên kết tiêu thụ ngành hàng cua đạt từ 30% sản lượng trở lên.

Vân Du