Mặt hàng ảo giải tỏa tâm trạng cho người trẻ Trung Quốc
Giá trị cảm xúc trở thành yếu tố ngày càng quan trọng trong quyết định mua sắm của người tiêu dùng Trung Quốc từ 18 đến 34 tuổi.
Trong “Báo cáo về Phát triển sức khỏe tâm thần quốc gia giai đoạn 2023 - 2024”, Trung Quốc ghi nhận nhóm dân số 18 - 34 tuổi có mức độ lo âu và trầm cảm cao hơn các nhóm tuổi khác, với nguyên nhân chính là áp lực từ công việc, gia đình, tài chính và sức khỏe.
Thực trạng trên thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng của giới trẻ chuyển dịch từ yếu tố công năng sang yếu tố cảm xúc, biến giá trị cảm xúc thành yếu yếu tố ngày càng quan trọng trong quyết định mua sắm của họ.
“Nền kinh tế cảm xúc” chuyên đáp ứng nhu cầu giải tỏa tâm trạng đã ra đời và đóng vai trò động lực mới thúc đẩy tăng trưởng tiêu dùng.
Kinh tế cảm xúc
Thời gian gần đây một loại hình mặt hàng ảo mới âm thầm trở nên phổ biến trong giới trẻ Trung Quốc. Chỉ với vài xu người tiêu dùng có thể mua “não Einstein” được cho sẽ “tự động gắn vào não bộ và có lẽ giúp thông minh lên một chút”. Hay đem theo bên mình “chai xịt may mắn”, thỉnh thoảng xịt một chút như nghi thức thu hút vận may cũng như tạo tâm trạng tích cực cho ngày mới. Thậm chí sau khi chia tay, người tiêu dùng dễ dàng đặt dịch vụ “đồng hành xoa dịu nỗi đau” để nhanh chóng nhận được sự an ủi cùng lời khuyên thấu đáo từ người lạ. Ngoài ra còn có dịch vụ “chửi tỉnh kẻ lụy tình” giúp khách hàng sớm vượt qua nỗi đau chia tay và hướng về tương lai. Với trường hợp muốn trút bỏ tâm sự dồn nén, “hốc cây tâm sự” là lựa chọn lí tưởng.
Các trang giao dịch số mặt hàng nêu trên thường ghi rõ lưu ý như “sản phẩm ảo không cần giao hàng” hoặc “chỉ mang tính giải trí, vui lòng cân nhắc trước khi mua”. Trên thực tế tất cả quả thực không phải hàng hóa hữu hình, chúng có thể chỉ là câu chuyện cười ngắn, lời nhắn an ủi, tin nhắn thoại ấm áp, cuộc trò chuyện – được thực hiện qua hình thức kĩ thuật số.
Nhiều người sau khi mua “não Einstein” chia sẻ họ bỏ chút tiền để tìm chút niềm vui, cảm thấy tinh thần phấn chấn sau khi mau do cứ như thể bản thân “còn thông minh hơn cả Aristotle nữa”. Vài người bán tiết lộ thu nhập từ “sản phẩm cảm xúc” có thể lên đến hàng chục nghìn Nhân dân tệ/tháng (lúc bán đắt) với tệp khách hàng chủ yếu khoảng 20 - 30 tuổi.
“Nền kinh tế cảm xúc” này phản ánh vấn đề tâm lí lẫn cách giải quyết đặc biệt của giới trẻ Trung Quốc - nhất là GenZ - trong bối cảnh xã hội chuyển mình. Ở kỉ nguyên số, quan hệ xã hội vượt xa tương tác trực tiếp thông thường, hiện diện trên không gian mạng và giao lưu trực tuyến trở thành phần không thể thiếu trong đời sống thường nhật. Hiện tượng “người lạ quen thuộc” dần trở nên phổ biến, cho phép các cá nhân tâm sự với nhau qua internet dù chưa từng gặp mặt ngoài đời, bất chấp khoảng cách địa lí xa xôi. Hệ quả là chi trả cho mặt hàng ảo nhằm thỏa mãn nhu cầu tâm trạng cá nhân được ưa chuộng.
Tâm lí tiêu dùng mới liên tục tạo ra nhiều hình thức tiêu dùng độc lạ, tác động sâu sắc đến thị trường, nguồn cung sản phẩm cũng như cục diện cạnh tranh ở cả hiện tại lẫn tương lai.
Tiêu dùng chiều chuộng bản thân
Mặt hàng ảo bùng nổ doanh số bắt nguồn từ nhu cầu “tiêu dùng vì cảm xúc”. Cảm xúc và tình cảm là cơ chế và quá trình tâm lí cơ bản. Khi xã hội phát triển, chúng được khao khát mạnh mẽ. Trạng thái cảm xúc tích cực không chỉ ảnh hưởng đến lựa chọn lẫn hành vi của người tiêu dùng, mà chính chúng cũng trở thành sản phẩm tiêu dùng.
Nhiều nghiên cứu xã hội học chỉ ra những mối quan hệ giữa người với người bị “chia cắt, rời rạc” thường làm gia tăng cảm giác cô đơn. Khi thấy cơ đơn, con người nảy sinh nhu cầu tương tác xã hội và thường tìm kiếm sự thay thế thông qua hoạt động tiêu dùng. Mảng “tiêu dùng vì cảm xúc” đều đem lại sự đồng hành về mặt cảm xúc, cùng sự ấm áp, dịu dàng mà khách hàng thường khó tìm thấy trong tương tác đời thực.
Giáo sư tâm lí học Trương Hồng (Đại học Nam Kinh) cho biết thông qua hoạt động tiêu dùng chiều chuộng bản thân, mỗi cá nhân có thể khơi dậy niềm hạnh phúc nhỏ bé nhưng chắc chắn cùng khoảnh khắc hài lòng, tĩnh tại, từ đó cân bằng lại tâm lí và tạo dựng cuộc sống nề nếp, ổn định hơn.
Rủi ro từ mặt hàng ảo
“Nền kinh tế cảm xúc” tuy giúp giải tỏa tâm trạng, khiến thị trường tiêu dùng trở nên sôi động hơn, nhưng cũng bộc lộ một số vấn đề không thể xem nhẹ như rò rỉ thông tin cá nhân khách hàng, cung cấp dịch vụ nhạy cảm, thu phí bất hợp lí. Người mua sản phẩm ảo cần hết sức cảnh giác trước rủi ro tiềm ẩn.
Về phía người bán, họ cần công bố đầy đủ thông tin sản phẩm (nội dung, hiệu quả, quy trình giao dịch, dịch vụ chăm sóc khách hàng) đồng thời tránh quảng cáo gian dối, không lợi dụng tiêu dùng cảm xúc để trục lợi bất chính.
Dù có hiệu quả giải tỏa tâm trạng, nói cho cùng sản phẩm ảo chỉ đem lại niềm vui nhất thời. Người tiêu dùng trẻ tuổi vẫn nên quay về cuộc sống thực, chú trọng bồi đắp các mối quan hệ bền chặt cho phép sẻ chia.