Từ dữ liệu đến năng lực cạnh tranh: Doanh nghiệp số cần làm chủ 'nguồn nguyên liệu' mới
Trong nền kinh tế số, dữ liệu đang trở thành một nguồn lực đặc biệt. Nếu máy móc, nhà xưởng và nguyên vật liệu từng quyết định năng lực của nền sản xuất truyền thống, thì với nhiều sản phẩm công nghệ số, dữ liệu ngày càng giữ vai trò tương tự. Đặc biệt, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo đang khiến giá trị của dữ liệu được nhìn nhận rõ hơn, đồng thời đặt doanh nghiệp Việt Nam trước yêu cầu phải chủ động xây dựng năng lực thu thập, quản trị, khai thác và bảo vệ nguồn tài nguyên này.
Đối với hệ sinh thái Make in Vietnam, làm chủ dữ liệu không phải mục tiêu tách rời khỏi làm chủ công nghệ. Ngược lại, đây có thể là một trong những điều kiện để doanh nghiệp tạo ra sản phẩm có lợi thế riêng, phù hợp với thị trường trong nước và có khả năng mở rộng ra bên ngoài.
Dữ liệu không còn chỉ là thông tin lưu trữ
Trong một doanh nghiệp, dữ liệu có thể xuất hiện ở mọi khâu: thông tin khách hàng, giao dịch, quá trình sản xuất, vận hành thiết bị, lịch sử bán hàng, phản hồi người sử dụng hay những chỉ số thu được từ các hệ thống cảm biến.
Trước đây, nhiều dữ liệu được lưu trữ chủ yếu để phục vụ quản lý hoặc báo cáo. Nhưng khi công nghệ phân tích và AI phát triển, dữ liệu có thể được sử dụng theo cách khác. Nó trở thành đầu vào cho việc phát hiện xu hướng, dự báo nhu cầu, nhận diện bất thường và hỗ trợ ra quyết định.
Điều này làm thay đổi cách doanh nghiệp nhìn nhận dữ liệu.
Một kho dữ liệu lớn nhưng thiếu chuẩn hóa có thể không mang lại nhiều giá trị. Ngược lại, tập dữ liệu được tổ chức tốt, có nguồn gốc rõ ràng và phù hợp với một bài toán cụ thể có thể tạo ra lợi thế đáng kể cho sản phẩm.
Đối với doanh nghiệp công nghệ, đây là điểm đặc biệt quan trọng. Khi nhiều công cụ công nghệ ngày càng dễ tiếp cận, lợi thế cạnh tranh không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp có thể sử dụng công nghệ nào, mà còn ở doanh nghiệp có dữ liệu gì và có khả năng biến dữ liệu đó thành giá trị đến đâu.
Dữ liệu chuyên ngành tạo lợi thế cho sản phẩm Việt
Một hướng đi đáng chú ý đối với doanh nghiệp Việt là tập trung vào dữ liệu chuyên ngành.
Các tập dữ liệu chuyên biệt thường có giá trị cao vì chúng gắn trực tiếp với một nghiệp vụ. Khi doanh nghiệp có khả năng tích lũy dữ liệu từ nhiều khách hàng và nhiều chu kỳ vận hành, sản phẩm có thể ngày càng hiểu rõ bài toán mà nó phục vụ.
Đây chính là một dạng lợi thế khó sao chép.
Một đối thủ có thể mua phần cứng tương tự hoặc sử dụng cùng một nền tảng AI, nhưng không dễ dàng có được lịch sử dữ liệu được tích lũy qua nhiều năm nếu không trực tiếp tham gia vào thị trường.
Từ góc nhìn này, mỗi lần triển khai sản phẩm không chỉ tạo ra doanh thu mà còn tạo thêm kinh nghiệm và dữ liệu cho vòng đời phát triển tiếp theo.
Doanh nghiệp có thể sử dụng phản hồi từ khách hàng để cải tiến thuật toán, hoàn thiện giao diện, bổ sung tính năng và nâng cao khả năng dự báo. Sản phẩm càng được sử dụng rộng rãi, dữ liệu thực tế càng phong phú; dữ liệu tốt hơn lại giúp sản phẩm được cải thiện.
Từ dữ liệu nội địa đến sản phẩm có khả năng cạnh tranh
Một trong những lợi thế của dữ liệu Việt Nam là khả năng phản ánh những vấn đề cụ thể của thị trường Việt Nam.
Nếu doanh nghiệp biết khai thác lợi thế này, sản phẩm có thể được xây dựng sát với người dùng trong nước hơn. Nhưng để tiến ra thị trường quốc tế, doanh nghiệp lại phải chứng minh rằng năng lực công nghệ đó có thể thích ứng với những môi trường khác.
Doanh nghiệp phải xác định phần nào của sản phẩm mang tính đặc thù Việt Nam và phần nào có thể chuẩn hóa để sử dụng ở những thị trường khác. Một thuật toán có thể được giữ nguyên trong khi dữ liệu đầu vào cần thay đổi. Một nền tảng có thể được thiết kế mở để phù hợp với nhiều hệ thống.
Khả năng tách công nghệ lõi khỏi dữ liệu và nghiệp vụ đặc thù sẽ giúp sản phẩm dễ mở rộng hơn.
Làm chủ dữ liệu là một phần của làm chủ công nghệ
Khi nhìn vào quá trình phát triển của công nghiệp công nghệ số, dữ liệu thường không tạo ra giá trị ngay lập tức. Giá trị xuất hiện sau một quá trình tích lũy, chuẩn hóa và khai thác có mục tiêu.
Doanh nghiệp cần thời gian để hiểu dữ liệu của mình, xây dựng hệ thống quản trị, phát triển công cụ phân tích và hình thành đội ngũ có khả năng biến dữ liệu thành sản phẩm.
Nhưng một khi nền tảng đó được hình thành, dữ liệu có thể trở thành tài sản giúp doanh nghiệp tạo ra những sản phẩm ngày càng khác biệt.
Đây cũng là một hướng đi phù hợp với tinh thần Make in Vietnam. Làm chủ công nghệ không chỉ có nghĩa là tự phát triển phần mềm hay thiết bị. Ở những lĩnh vực dựa mạnh vào AI và phân tích dữ liệu, năng lực làm chủ còn bao gồm khả năng kiểm soát nguồn dữ liệu, hiểu cách dữ liệu được tạo ra và quyết định dữ liệu được đưa vào sản phẩm như thế nào.
Trong nền kinh tế số, doanh nghiệp có thể mua một công cụ công nghệ, nhưng rất khó mua ngay một năng lực dữ liệu được tích lũy qua nhiều năm. Vì thế, xây dựng và làm chủ dữ liệu hôm nay chính là chuẩn bị một trong những nền tảng quan trọng nhất cho sức cạnh tranh của sản phẩm công nghệ Việt Nam ngày mai.