Trung Quốc trở thành tâm điểm cuộc tranh luận về kiềm chế AI tiên tiến
Trung Quốc trở thành tâm điểm của một trong những cuộc tranh luận quan trọng nhất về AI.
Cuộc tranh luận có thêm chiều hướng mới trong tuần này, sau khi Bộ trưởng An ninh quốc gia Trung Quốc Trần Nhất Tân hôm 13/9 đăng bài viết cảnh báo AI tiên tiến tiềm ẩn những rủi ro nghiêm trọng và cần được giám sát chặt chẽ hơn, ngay cả khi Trung Quốc đang nỗ lực trở thành quốc gia dẫn đầu toàn cầu về AI.
Động thái này diễn ra sau khi Dario Amodei (Giám đốc điều hành Anthropic) khơi lại cuộc tranh luận về kiềm chế tốc độ phát triển AI tiên tiến.
Ông lập luận rằng các phòng thí nghiệm AI hàng đầu nên làm chậm quá trình phát triển các mô hình mạnh mẽ nhất để các biện pháp an toàn có thể bắt kịp, đồng thời duy trì lợi thế của Mỹ so với Trung Quốc thông qua các biện pháp như kiểm soát xuất khẩu và tăng cường an toàn AI.
Cuộc tranh luận cũng diễn ra trước cuộc gặp tại Nhà Trắng giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào ngày 24/9 tới, trong đó AI đang nổi lên như một vấn đề quan trọng trong quan hệ Mỹ - Trung.
Dưới đây là quan điểm của một số chuyên gia về vai trò của Trung Quốc trong việc kiềm chế tốc độ phát triển AI tiên tiến.
Kenton Thibaut, chuyên gia cấp cao về Trung Quốc tại Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Pháp y Kỹ thuật số thuộc Hội đồng Đại Tây Dương
Một thỏa thuận toàn diện giữa Mỹ và Trung Quốc nhằm làm chậm phát triển AI tiên tiến vẫn khó xảy ra, dù cả hai nước ngày càng nhận thức rõ hơn về những rủi ro của công nghệ này, bà Kenton Thibaut nhận định.
Theo Kenton Thibau, Trung Quốc lo ngại an toàn AI có thể trở thành công cụ khác để Mỹ duy trì lợi thế công nghệ, khiến một bước đột phá lớn về hợp tác an toàn AI “rất khó xảy ra”.
Thay vào đó, bà cho rằng hướng đi thực tế hơn là hợp tác có giới hạn trong việc ngăn các chủ thể phi nhà nước lạm dụng AI, đồng thời xây dựng các hệ thống kỹ thuật để theo dõi rủi ro và ứng phó với tình huống khẩn cấp.
“Việc mất quyền kiểm soát AI có thể tạo ra một cơ sở hiếm hoi cho sự hợp tác, với điều kiện cả hai bên đều có thể ngăn chặn vấn đề an toàn AI trở thành một mặt trận mới trong cuộc cạnh tranh công nghệ giữa họ”, Kenton Thibaut viết.
Các nhà phân tích tại Mizuho
Các nỗ lực làm chậm phát triển AI tiên tiến khó có thể thành công nếu không có sự phối hợp trên quy mô toàn cầu, nhóm nhà phân tích của tập đoàn tài chính Mizuho nhận định trong một báo cáo hôm 14/9.
Theo Mizuho, việc một nước đơn phương áp đặt các biện pháp hạn chế có nguy cơ tạo khoảng trống để các đối thủ Trung Quốc tiến lên, thu hẹp khoảng cách với những mô hình AI tiên tiến của Mỹ trong khi tiếp tục nâng cao năng lực tính toán cho chính mình
Mizuho cho rằng việc đạt được sự phối hợp hiệu quả giữa các nhà cung cấp điện toán đám mây và chính phủ có thể “gần như bất khả thi”.
Yishan Wong, cựu giám đốc điều hành Reddit
Yishan Wong viết trên X rằng kiềm chế tốc độ phát triển AI tiên tiến là là một hướng đi hợp lí.
Theo Yishan Wong, sự hoài nghi của Mỹ với việc hợp tác với Trung Quốc một phần xuất phát từ cách Mỹ nhìn nhận người dân và chính phủ quốc gia châu Á này. Ông cho rằng Mỹ đôi khi không nhìn họ như những con người có mong muốn, mục tiêu và lợi ích thực tế giống với các xã hội khác. Theo Yishan Wong, cách nhìn này có thể trở thành “điểm mù”, khiến Mỹ đánh giá chưa đầy đủ các lựa chọn chiến lược liên quan đến Trung Quốc.
Yishan Wong đưa ra sự so sánh với thời Chiến tranh Lạnh. Ông cho rằng Trung Quốc trong lịch sử từng tuyên bố sẽ chỉ giải giáp khi Mỹ giảm số đầu đạn hạt nhân xuống ngang với mức thấp hơn của quốc gia châu Á này. Vì vậy, trong tình huống hiện nay, bên đang dẫn trước về AI nên chủ động làm chậm lại, thay vì yêu cầu bên kia phải dừng lại.
Yishan Wong cũng phản bác nhận định cho rằng Trung Quốc đã tiến sát trình độ AI tiên tiến, viện dẫn việc các công ty nước này vẫn phụ thuộc vào hoạt động chưng cất kiến thức từ các mô hình Mỹ và chưa có các loại chip AI hàng đầu.
Chưng cất là kỹ thuật sử dụng câu trả lời của một mô hình AI lớn và mạnh để huấn luyện hoặc cải thiện mô hình khác, qua đó giúp giảm chi phí và thời gian tự huấn luyện từ đầu.
“Nhìn chung, Trung Quốc có thiện chí hợp tác, dù theo cách nhìn khá thực dụng: Hợp tác giúp các bên cùng làm giàu, trong khi chiến tranh không mang lại lợi ích cho mọi người”, Yishan Wong bình luận.
Theo ông, Mỹ không nên chờ Trung Quốc hành động trước mà cần chủ động bước đầu để xây dựng lại cầu nối hợp tác về AI. Yishan Wong đánh giá tuyên bố mới của Dario Amodei, cùng với động thái tương tự từ OpenAI vài tuần trước, là những bước khởi đầu đúng hướng.
Chris McGuire, chuyên gia cấp cao phụ trách về Trung Quốc và các công nghệ mới nổi tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ
Chris McGuire cho rằng cuộc tranh luận công khai mới nhất về cách quản lí AI tiên tiến khiến Mỹ chỉ còn lại hai lựa chọn khả thi.
Theo ông, Washington phải tăng cường kiểm soát xuất khẩu để làm chậm sự phát triển AI của Trung Quốc, hoặc cho phép các phòng thí nghiệm AI Mỹ tiến hành nghiên cứu với ít hạn chế an toàn trong nước hơn để duy trì lợi thế công nghệ.
“Đó là hai lựa chọn duy nhất. Không còn lựa chọn ở giữa nữa”, Chris McGuire viết trên X khi phản hồi một bài bình luận trên Thời báo Hoàn cầu, trong đó mô tả đề xuất kiềm chế tốc độ phát triển AI tiên tiến của Dario Amodei là nỗ lực nhằm duy trì ưu thế công nghệ cho Mỹ trước Trung Quốc.
Thời báo Hoàn cầu là ấn phẩm trực thuộc Nhân dân Nhật báo - cơ quan ngôn luận chính thức của Đảng Cộng sản Trung Quốc.
Chris McGuire lập luận rằng nếu Trung Quốc tiếp tục được xem là một “mối đe dọa khiến Mỹ phải chạy đua”, Washington sẽ khó áp đặt các quy định an toàn AI có ý nghĩa lên các công ty trong nước mà không làm mất đi lợi thế công nghệ.
Arnaud Bertrand, doanh nhân và tác giả chuyên viết về Trung Quốc và địa chính trị
Arnaud Bertrand phản bác quan điểm của Chris McGuire.
Ông viết trên X để đáp lại Chris McGuire rằng: “Trung Quốc không từ chối một cách rõ ràng và dứt khoát việc hợp tác với Mỹ về an toàn AI. Điều họ từ chối là cách Dario Amodei định nghĩa về an toàn AI, trong đó Mỹ phải dẫn đầu về AI và coi Trung Quốc là mối đe dọa cần kiềm chế”.
Ryan Fedasiuk, chuyên gia tại Viện Doanh nghiệp Mỹ
Ryan Fedasiuk, nhà nghiên cứu các vấn đề an ninh quốc gia liên quan đến Trung Quốc và từng là cố vấn tại Bộ Ngoại giao Mỹ, cũng phản hồi Chris McGuire trên X.
Ông đưa ra một giả thuyết mà bản thân đánh giá là chưa chắc chắn: "Mỹ có thể đang đánh giá thấp khả năng sự phản đối của truyền thông nhà nước Trung Quốc với hợp tác Mỹ - Trung về an ninh AI thực chất xuất phát từ chính báo cáo về tình trạng lạm dụng AI do Anthropic công bố".
Ryan Fedasiuk đánh giá báo cáo của Anthropic là “một trong những sản phẩm tình báo xuất sắc nhất” mà ông từng thấy. Theo ông, đây không đơn thuần là việc công khai thông tin mà còn khiến các cơ quan tình báo Trung Quốc rơi vào tình thế khó xử khi một thất bại trong hoạt động phản gián bị phơi bày công khai trước thế giới.
Ryan Fedasiuk cho rằng báo cáo này nhiều khả năng sẽ ảnh hưởng đến cách các phòng thí nghiệm AI Trung Quốc hành động trong thời gian tới. Ông dự đoán sẽ có những hệ quả với các công ty Trung Quốc bị phát hiện chuyển câu hỏi từ người dùng tới Claude mà không công khai việc này, đồng thời nghi ngờ Anthropic đã tính trước khả năng xảy ra phản ứng như vậy nhằm tạo hiệu ứng răn đe với hoạt động chưng cất kiến thức từ mô hình AI.
Báo cáo của Anthropic và lời phản bác từ Trung Quốc
Ngày 10/9, Anthropic công bố đã phát hiện và ngăn chặn các chiến dịch lạm dụng Claude từ các phòng thí nghiệm AI có trụ sở tại Trung Quốc. Anthropic cáo buộc các công ty này sử dụng kỹ thuật chưng cất để khai thác hàng loạt phản hồi từ Claude nhằm cải thiện mô hình AI của riêng họ.
Anthropic cho biết một số công ty Trung Quốc, trong đó có DeepSeek, Moonshot AI và Xiaomi, đã đưa các cuộc hội thoại giữa người dùng và mô hình AI của họ vào Claude, rồi sử dụng câu trả lời của Claude làm dữ liệu huấn luyện. Theo Anthropic, một số dữ liệu được chuyển qua các dịch vụ trung gian định tuyến mô hình AI, trong đó có thông tin nhạy cảm của người dùng, doanh nghiệp và các tổ chức khác.
Quy mô của hoạt động này cũng gây chú ý. Anthropic thông báo riêng chiến dịch chắt lọc mô hình AI mà họ quy cho DeepSeek đã tạo ra hơn 12,1 triệu lượt trao đổi trong 14 ngày vào tháng 7/2026. Công ty AI Mỹ đã phát hiện, chặn các yêu cầu liên quan và cấm những tài khoản được xác định là tham gia các chiến dịch này.
Anthropic tuyên bố đã ghi nhận hơn 151 triệu lượt tương tác với Claude được cho là có liên quan đến Alibaba trong khoảng thời gian từ tháng 5 đến tháng 7/2026. Có thời điểm số lượt tương tác lên tới gần 3 triệu mỗi ngày, đến từ hơn 3.500 tài khoản mà Anthropic xác định là gian lận.
Ngoài ra, Anthropic còn cáo buộc Moonshot AI bí mật chuyển yêu cầu của khách hàng sang Claude thay vì xử lí bằng mô hình Kimi. Trong một trường hợp, gần 300.000 yêu cầu đã được chuyển tới Claude trong 10 ngày. Anthropic cho rằng Moonshot AI sau đó lưu lại một phần các trao đổi này và sử dụng chúng để chắt lọc năng lực của Claude vào các mô hình AI riêng.
Theo báo cáo, Anthropic đã phát hiện những “nhóm tác nhân đe dọa mới” lợi dụng Claude cho các mục đích nguy hiểm. Trong số đó có những đối tượng sử dụng Claude để tấn công mạng, giám sát, tuyên truyền, lừa đảo, phát triển phần mềm phục vụ thiết kế, vận hành và điều khiển các loại vũ khí như súng, tên lửa, máy bay không người lái có vũ trang, bom cùng các loại đạn dược khác.
Báo cáo của Anthropic nêu chi tiết một số đối tượng còn dùng Claude để hỗ trợ thiết kế và phát triển vũ khí, thu thập thông tin tình báo hoặc tìm kiếm nguồn cung cho các chương trình vũ khí tại Trung Quốc, Nga, Yemen.
Trong một bình luận đăng ngày 15/9, Nhân dân Nhật báo cho rằng AI không phải “độc quyền của các cường quốc” và kêu gọi Mỹ hợp tác với Trung Quốc để kiểm soát rủi ro, thay vì nhìn AI qua lăng kính cạnh tranh được - mất. Bài viết cũng phản bác cáo buộc từ Mỹ về hoạt động chưng cất mô hình AI của các công ty Trung Quốc.
Theo Nhân dân Nhật báo, Washington đang áp dụng “tiêu chuẩn kép” khi xem việc doanh nghiệp Mỹ sử dụng kỹ thuật chưng cất mô hình AI là thông lệ ngành nhưng lại coi hoạt động tương tự của doanh nghiệp Trung Quốc là một cuộc tấn công.
Hôm 12/9, Thời báo Hoàn Cầu nhận định bài viết của Dario Amodei kêu gọi làm chậm quá trình phát triển AI, dù có vẻ là tuyên bố hợp lý tập trung vào các rủi ro an toàn, song thực chất lại là một "chiêu trò kiểu Chiến tranh Lạnh" nhắm vào Trung Quốc.