Tàn dư áp thấp 'mắc kẹt' gây mưa lớn kéo dài: Nguy hiểm thế nào?
Những ngày giữa tháng 9, khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ đang phải đối mặt với một đợt mưa lớn kéo dài diện rộng.
Nhiều nơi mưa lớn vượt ngưỡng 150 mm
Dù tâm áp thấp nhiệt đới đã suy yếu từ nhiều ngày trước, nhưng hệ quả thời tiết do các tàn dư khí quyển để lại vẫn đang diễn biến hết sức phức tạp, đe dọa trực tiếp đến đời sống dân sinh, giao thông đô thị cũng như an toàn địa chất tại các vùng núi cao.
Theo số liệu theo dõi khí tượng, lượng mưa lớn tập trung cao độ tại các tỉnh trọng điểm Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ với sự phân hóa rõ rệt.
Khu vực tâm điểm mưa cực lớn (Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An và phía Nam tỉnh Phú Thọ): Ghi nhận mưa vừa, mưa to đến rất to. Lượng mưa phổ biến dao động từ 50 - 90 mm, cục bộ có những điểm trạm đo được lượng mưa vượt mốc 150 mm.
.jpg)
Khu vực phụ cận và đô thị lớn (Phía Nam Lào Cai, Sơn La, Tuyên Quang, Thái Nguyên; phía Bắc Phú Thọ; Bắc Ninh và TP. Hà Nội): Xuất hiện mưa vừa, mưa to kèm dông mạnh. Lượng mưa phổ biến từ 30 - 60 mm, có nơi mưa rất to trên 100 mm.
Tại Thủ đô Hà Nội, diễn biến đợt mưa gây ảnh hưởng lớn đến đời sống sinh hoạt. Ông Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, Hà Nội đã trải qua chuỗi giờ mưa liên tục từ đêm kéo dài đến khoảng 5h sáng với cường suất từ 15 - 25 mm/giờ.
Mặc dù có khoảng nghỉ ngơi ngắn vào đầu giờ sáng (6 - 8h), mưa lớn bất ngờ quay trở lại với cường độ mạnh vào khung giờ cao điểm (8 - 9h), khiến hàng loạt tuyến phố trung tâm nhanh chóng rơi vào tình trạng dồn ứ nước nghiêm trọng, ngập sâu cục bộ và gây ách tắc giao thông kéo dài.
Tại sao áp thấp nhiệt đới suy yếu nhưng mưa vẫn kéo dài?
Nhiều người dân thắc mắc vì sao sau khi áp thấp nhiệt đới suy yếu từ ngày 14/9, mưa lớn không những không chấm dứt mà lại kéo dài liên tục nhiều ngày sau đó.
Giải thích về cơ chế khí hậu này, TS. Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai phân tích: Tình hình mưa lũ đợt này phức tạp là do tàn dư của áp thấp nhiệt đới chứa lượng hơi ẩm dồi dào hơn cả các cơn bão thông thường. Sau khi suy yếu, khối không khí ẩm này bị mất động lực dòng dẫn, rơi vào trạng thái "mắc kẹt" tại khu vực Thanh Hóa và Nghệ An.
Khi nhiễu động gió Đông phát triển mạnh vào các buổi tối, lượng hơi ẩm ven biển tiếp tục được đẩy sâu vào đất liền, gặp gỡ và hội tụ với hai luồng gió Tây Nam và Tây Bắc. Sự giao thoa này tạo nên một trục mưa Nam - Bắc kéo dài từ Nghệ An ra đến các tỉnh trung du phía Bắc. Trong đó, vùng hội tụ mạnh nhất nằm trên dải Nghệ An, Thanh Hóa, Ninh Bình, Hà Nội và Hòa Bình (cũ), khiến khu vực này hứng chịu mưa lớn liên tục suốt 4 ngày sau khi áp thấp nhiệt đới đã giải thể.
Dự báo khối mây dông ven biển Nghệ An và Thanh Hóa tiếp tục phát triển, di chuyển sâu vào đất liền và mở rộng lên phía Bắc, khiến nguy cơ ngập úng đô thị vẫn kéo dài trong nhiều ngày tới.
Trước các hình thế thời tiết cực đoan, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia đã chính thức nâng mức cảnh báo cấp độ rủi ro thiên tai do mưa lớn, lốc, sét và mưa đá lên Cấp 1.
Sự biến động mạnh của tầng khí quyển làm gia tăng tần suất xuất hiện lốc xoáy, sét đánh, mưa đá và gió giật mạnh, tiềm ẩn nguy cơ quật đổ cây xanh, làm gián đoạn hệ thống lưới điện hạ thế và gây thiệt hại lớn về tài sản.
Tác động của đợt mưa này được phân hóa rõ rệt theo từng khu vực địa hình.
Đối với vùng đồng bằng, trung tâm đô thị và khu công nghiệp: Mưa với cường suất vượt ngưỡng 100 mm/3h sẽ nhanh chóng làm quá tải hệ thống thu gom nước thải và thoát nước bề mặt.
Nguy cơ ngập sâu diện rộng bùng phát tại các tuyến đường huyết mạch của Thủ đô Hà Nội, các trục giao thông chính tại Hải Phòng, cũng như hạ tầng các khu công nghiệp tập trung ở Bắc Ninh và Thái Nguyên, gây đình trệ hoạt động sản xuất và giao thương.
Đối với vùng núi và địa hình dốc: Hiện tượng mưa lớn kéo dài làm đất đạt trạng thái bão hòa nước nhanh chóng, triệt tiêu lực liên kết của kết cấu địa chất. Nguy cơ xảy ra lũ quét trên các sông, suối nhỏ và sạt lở đất sườn dốc chạm ngưỡng báo động tại các huyện miền núi thuộc Lào Cai, Sơn La, Phú Thọ và Thanh Hóa.
Các chuyên gia khí tượng nhận định, diễn biến mưa lớn tại Bắc Bộ, Thanh Hóa và Nghệ An sẽ bắt đầu có xu hướng giảm dần khi các hình thế gây mưa suy yếu. Tuy nhiên, đà giảm của mưa không đồng nghĩa với việc các nguy cơ thiên tai hạ nhiệt ngay lập tức.
Tình trạng sạt lở đất luôn có độ trễ nhất định so với lượng mưa tích lũy trong đất, do đó hiểm họa địa chất vẫn có thể xảy ra bất ngờ ngay cả khi trời đã tạnh mưa.
Trước tình hình mưa lũ diễn biến phức tạp, giới chuyên gia khuyến cáo người dân tuyệt đối không lưu thông qua các ngầm tràn, con suối có nước chảy xiết hoặc khu vực vách đá xuất hiện dấu hiệu rạn nứt. Chủ động di dời, sơ tán ngay khi phát hiện các tín hiệu bất thường về địa chất (tiếng động lạ trong lòng đất, nước suối chuyển màu đục ngầu).
Đối với cư dân vùng đô thị, đề phòng nước ngập tràn vào nhà, chủ động kê cao tài sản, thiết bị điện; hạn chế tối đa việc di chuyển ngoài đường trong thời điểm xảy ra mưa dông mạnh nhằm tránh nguy cơ tai nạn do cây quật đổ, gián đoạn điện hoặc ngập sâu.
