Khu Công nghệ cao dẫn đường cho đô thị khoa học TP.HCM
Khu Công nghệ cao (KCNC) TP.HCM trở thành một cực tăng trưởng quan trọng của thành phố.
Trong giai đoạn phát triển mới cần đặt khu công nghệ cao này vào một không gian rộng hơn, kết nối 6 cực công nghệ bằng các hành lang đổi mới sáng tạo, hướng tới hình thành Đô thị Khoa học Công nghệ TP.HCM vào năm 2045.
Từ một khu công nghệ cao đến mạng lưới 6 cực
Từ năm 2002 đến nay, KCNC TP.HCM đã thu hút hàng chục tỉ USD vốn FDI, giá trị sản xuất lũy kế trên 120 tỉ USD, kim ngạch xuất khẩu trên 20 tỉ USD/năm và có những năm đóng góp hơn 50% kim ngạch xuất khẩu của TP.HCM.
KCNC hiện có hơn 50.000 lao động trực tiếp, cùng hệ thống trung tâm R&D, vườn ươm doanh nghiệp, trung tâm đào tạo và các hoạt động khởi nghiệp công nghệ. Theo GS.TS Nguyễn Kỳ Phùng – Trưởng Ban quản lý KCNC, đây là những nền tảng quan trọng để KCNC bước sang một giai đoạn phát triển mới, không chỉ tập trung vào sản xuất mà còn tăng vai trò nghiên cứu, đào tạo và đổi mới sáng tạo.
Trong khi đó, TP.HCM đang đứng trước yêu cầu thay đổi mô hình tăng trưởng, chuyển dần từ sự phụ thuộc vào vốn, lao động và bất động sản sang khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kinh tế tri thức.
Từ thực tế này, GS.TS Nguyễn Kỳ Phùng đề xuất thay đổi cách nhìn về không gian công nghệ của thành phố.
“TP.HCM cần chuyển từ mô hình ‘Một khu công nghệ cao’ sang ‘Hệ sinh thái 6 cực công nghệ liên kết bằng các hành lang đổi mới sáng tạo’”, ông nói.
Theo đề xuất, KCNC hiện hữu tại phường Tăng Nhơn Phú và phường Long Bình sẽ là cực trung tâm, đóng vai trò “bộ não công nghệ”, tập trung vào R&D, AI và bán dẫn, với diện tích tương lai 1.500 - 2.000 ha.
Các cực còn lại được định hướng theo những lĩnh vực riêng. Khu vực Bình Dương cũ phát triển công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ và Đô thị Khoa học Công nghệ. Nam Sài Gòn tập trung công nghệ sinh học, dược phẩm, y sinh và công nghệ thực phẩm, hướng tới Biopolis Việt Nam.
Long Thành được định hướng phát triển hàng không vũ trụ, UAV, robot tự hành và logistics thông minh, với mục tiêu trở thành Aerospace Hub Đông Nam Á. Khu vực Tây Bắc, Củ Chi tập trung AI, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và robot. Trong khi đó, Cần Giờ phát triển hydrogen xanh, điện gió ngoài khơi, công nghệ biển và công nghệ carbon thấp, hướng tới Blue Economy Hub.
Các cực này được kết nối qua 4 hành lang công nghệ. Đó là hành lang KCNC - Bình Dương, tập trung công nghiệp hỗ trợ và công nghệ cao; KCNC - Đại học Quốc gia - Long Thành, tập trung bán dẫn, AI và điện tử; KCNC - Nam Sài Gòn - Cần Giờ, phát triển công nghệ sinh học, công nghệ xanh và kinh tế biển; KCNC - Tây Bắc - Mộc Bài, tập trung AI, trung tâm dữ liệu và robot.
Mở rộng không gian, kéo dài lộ trình đến 2045
Theo GS.TS Nguyễn Kỳ Phùng, việc hình thành các cực và hành lang công nghệ nhằm đưa hoạt động khoa học công nghệ ra khỏi phạm vi của một khu chức năng, tạo sự liên kết giữa nghiên cứu, sản xuất, đào tạo và đổi mới sáng tạo.
Lộ trình được chia thành 3 giai đoạn. Từ năm 2026 - 2030, mục tiêu là phát triển Science & Technology Park (Công viên Khoa học và Công nghệ) chuẩn quốc tế, tập trung vào bán dẫn, AI, dữ liệu lớn và công nghệ sinh học.
Giai đoạn 2030 - 2040 hướng tới Innovation District (Khu Đổi mới sáng tạo), với trọng tâm là công nghệ lõi, startup kỳ lân và các trung tâm R&D khu vực.
Đến năm 2040 - 2045, mô hình Technopolis TP.HCM (Đô thị khoa học công nghệ TP.HCM) được đặt ra, với tầm nhìn trở thành một trong 10 trung tâm công nghệ hàng đầu châu Á.
Cùng với lộ trình này là đề xuất hình thành thêm các khu công nghệ cao chuyên ngành. KCNC hiện hữu được mở rộng lên 1.500 - 2.000 ha; Bio Valley Nam Sài Gòn có quy mô 1.000 - 1.500 ha; AI & Data City Củ Chi 2.000 - 3.000 ha; Aerospace City Long Thành 1.500 - 2.500 ha; Blue Tech City Cần Giờ 2.000 - 3.000 ha và khu vực Bình Dương 1.500 - 2.000 ha. Tổng quỹ đất công nghệ cao tương lai dự kiến 9.500 - 14.000 ha.
Đến năm 2045, báo cáo đặt mục tiêu doanh thu công nghệ cao đạt 200 - 250 tỉ USD/năm, kinh tế số chiếm 50 - 60% GRDP, có 200.000 lao động trình độ cao, 10.000 startup công nghệ và 20 - 30 doanh nghiệp kỳ lân. Đóng góp GRDP từ khu vực này được dự kiến ở mức 30 - 35%.
“Tương lai của TP.HCM không nằm ở việc mở rộng thêm các khu công nghiệp truyền thống mà ở việc hình thành một hệ sinh thái khoa học công nghệ quy mô lớn, có khả năng cạnh tranh với Singapore, Thượng Hải và Thâm Quyến”, GS.TS Nguyễn Kỳ Phùng nói.
Đặt KCNC vào vị trí hạt nhân
Từ định hướng trên, vai trò của KCNC không dừng ở một khu sản xuất công nghệ cao mà được đặt vào vị trí trung tâm của mạng lưới mới. Các hoạt động R&D, AI và bán dẫn tại đây sẽ kết nối với những cực chuyên ngành khác, từ công nghiệp hỗ trợ, công nghệ sinh học đến hàng không vũ trụ, công nghệ biển và kinh tế xanh.
Để triển khai mô hình này, báo cáo đề xuất ban hành nghị quyết riêng về Đô thị Khoa học Công nghệ TP.HCM, thành lập Ban Chỉ đạo phát triển Đô thị Công nghệ cao, đưa mô hình 6 cực công nghệ vào Quy hoạch TP.HCM và hình thành Quỹ Đầu tư Đổi mới sáng tạo quy mô lớn.
Bên cạnh đó là các cơ chế đặc biệt cho bán dẫn, AI và công nghệ chiến lược; xây dựng Khu thương mại tự do công nghệ cao gắn với KCNC và thí điểm mô hình Technopolis đầu tiên của Việt Nam tại TP.HCM.
“Khu Công nghệ cao TP.HCM cần được nâng cấp từ một khu chức năng thành hạt nhân của Đô thị Khoa học Công nghệ TP.HCM, dẫn dắt sự hình thành mạng lưới 6 cực công nghệ và các hành lang đổi mới sáng tạo liên vùng”, GS.TS Nguyễn Kỳ Phùng nhấn mạnh.