VN-Index trước 3 dòng tiền lớn: Thanh khoản tăng 8.000 tỉ vẫn chưa thể chạm vào ‘nút kích hoạt’?

VN-Index giảm nhẹ, vì sao thanh khoản lại tăng mạnh?

Thông thường, thanh khoản bùng nổ khi thị trường giảm sâu thường dễ được lý giải bằng một trong hai khả năng: bên bán tháo chạy hoặc dòng tiền bắt đáy nhập cuộc. Nhưng phiên 18/9 không thuộc hoàn toàn về trường hợp nào.

VN-Index chỉ giảm 0,39%, trong khi giá trị giao dịch trên HoSE tăng gần 8.000 tỉ đồng so với phiên trước, hơn 44%. Quan trọng hơn, phần lớn thời gian giao dịch, thị trường vẫn vận động trong sắc xanh và có lúc tăng hơn 18 điểm. Chỉ đến ATC, các lệnh cơ cấu mới tạo ra cú đảo chiều rất mạnh. Điều này cho thấy phần lớn thanh khoản tăng thêm không xuất phát từ tâm lý hoảng loạn.

Diễn biến thị trường cho thấy có ít nhất ba dòng tiền lớn cùng xuất hiện. Thứ nhất là dòng tiền liên quan đến FTSE. SSI Research ước tính khoảng 240 triệu USD có thể được các ETF mô phỏng chỉ số FTSE giải ngân vào 27 cổ phiếu Việt Nam trong đợt đầu, và ngày 18/9 là thời điểm đầu tiên dự kiến giải ngân trước khi danh mục mới chính thức có hiệu lực từ 21/9. Theo dữ liệu thống kê, trong 27 cổ phiếu được FTSE đưa vào FTSE Global All Cap, có 21 mã được khối ngoại mua ròng trong phiên 18/9 với tổng giá trị khoảng 1.717 tỉ đồng. Nhưng 1.717 tỉ đồng chỉ chiếm chưa tới 25% phần thanh khoản tăng thêm gần 8.000 tỉ đồng.

Chính vì thế, khả năng thứ hai là dòng tiền từ các ETF khác cũng đồng thời cơ cấu danh mục. Các quỹ Fubon Vietnam ETF, VanEck Vietnam ETF, Xtrackers Vietnam Swap UCITS ETF và các ETF mô phỏng FTSE GEIS đều được dự kiến hoàn tất tái cơ cấu trong phiên 18/9. Thứ ba và đáng chú ý nhất là dòng tiền chủ động. Khối ngoại phiên 18/9 mua vào trên HoSE hơn 10.502 tỉ đồng và bán ra hơn 9.246 tỉ đồng, tương ứng mua ròng khoảng 1.255 tỉ đồng. Như vậy, tổng giao dịch hai chiều của riêng khối ngoại đã lên tới gần 19.750 tỉ đồng.

Nói cách khác, dòng tiền FTSE/ETF đã tạo ra một “cái cớ” rất lớn để thanh khoản bùng nổ, nhưng lượng giao dịch không đồng nghĩa toàn bộ số tiền đó là vốn FTSE mới vào thị trường. Trong một phiên cơ cấu, mỗi giao dịch đều có bên mua và bên bán, vì vậy giá trị giao dịch tăng mạnh không đồng nghĩa với việc toàn bộ phần tăng thêm là dòng vốn mới chảy vào thị trường.

Tín hiệu phát đi từ việc VN30 bị kéo giảm

VN-Index giảm nhưng Midcap tăng 0,79%, Smallcap tăng 0,41% và toàn HoSE có 185 mã tăng, thì rõ mức giảm 7,11 điểm không phản ánh một làn sóng bán tháo trên diện rộng. Vấn đề nằm ở VN30, chỉ số này giảm 10,84 điểm, tương đương 0,55%. Rổ này có 17 mã giảm giá và chỉ 10 mã tăng giá. Đặc biệt, nhiều cổ phiếu ngân hàng vốn hóa lớn bị bán mạnh: ACB giảm 3,95%, CTG 3,66%, TCB 3,22%, MBB 3,16%, VPB 2,66% và BID 2,59%.

Như vậy, áp lực bán không diễn ra trên diện rộng mà tập trung nhiều hơn ở một số cổ phiếu có sức nặng lớn đối với chỉ số. Đây cũng là lý do giải thích cho nghịch lý độ rộng tích cực nhưng chỉ số giảm.

Nhóm VN30 còn tạo ra một đặc điểm rất đáng chú ý: giá trị giao dịch chiếm tỉ trọng lớn hơn nhiều so với tỉ trọng khối lượng. Điều này phản ánh dòng tiền tập trung mạnh vào các cổ phiếu vốn hóa lớn, nơi mỗi giao dịch có giá trị cao hơn đáng kể. Qua đó cho thấy, dòng tiền FTSE được phân bổ theo tỉ trọng chỉ số, cơ cấu ETF và các yêu cầu danh mục khác nhau. Thậm chí, trong cùng một phiên, một cổ phiếu có thể nằm trong nhóm được hưởng lợi từ câu chuyện nâng hạng nhưng vẫn chịu áp lực bán từ một ETF hoặc chiến lược tái cơ cấu khác.

“

Vấn đề quan trọng trong những phiên tới không đơn giản là “tiền FTSE có mua hay không” mà là dòng tiền chủ động có bước vào theo hay không, đồng thời thanh khoản có thoát khỏi trạng thái tập trung quá mạnh trong phiên ATC hay không.

Đặc biệt, VIC được dự báo chịu áp lực bán đáng kể trong kỳ cơ cấu ETF tháng 9, trong khi VHM nằm ở chiều được dự báo hút vốn. Tuy nhiên, diễn biến thực tế cho thấy cả hai vẫn đang bị bán mạnh, cho thấy sự giao cắt giữa ba dòng tiền FTSE, dòng tiền ETF và dòng tiền chủ động có sự trái chiều ngay tại nhóm cổ phiếu dẫn dắt. Đây cũng có thể là nguyên nhân khiến VN-Index bị “đè” trong khi phần còn lại của thị trường vẫn giữ được trạng thái tương đối tích cực.

Phiên 21/9 có thể là nút kích hoạt

Ngày 18/9 thực chất là phiên hoàn tất tái cơ cấu trước khi danh mục mới có hiệu lực, còn ngày 21/9 mới là thời điểm Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng lên thị trường mới nổi thứ cấp và các thay đổi chỉ số có hiệu lực. Trong mối liên quan như vậy, phiên 21/9 có thể trở thành nút kích hoạt về mặt tâm lý và hành vi thị trường. Bởi điều mà phiên 18/9 cho thấy, khi có một chất xúc tác đủ mạnh, thanh khoản có thể lập tức quay trở lại. Với giá trị giao dịch 25.926 tỉ đồng trên HoSE, tăng 44%, trong đó hơn 10.500 tỉ đồng dồn vào phiên ATC, là một con số không thể xem nhẹ.

Nếu sau ngày 21/9, thanh khoản tiếp tục duy trì ở vùng cao nhưng lần này và không còn chủ yếu tập trung vào ATC và các giao dịch cơ cấu, mà lan sang khớp lệnh liên tục, đồng thời Midcap, Smallcap và các nhóm dẫn dắt cùng tăng, thì đó sẽ là một tín hiệu khác hẳn. Ngược lại, nếu thanh khoản nhanh chóng co lại sau phiên 18/9, thì có thể phần lớn sự bùng nổ vừa qua chỉ là hiệu ứng cơ cấu.

Nhà đầu tư cần chuẩn bị gì cho tuần giao dịch mới?

Điều đầu tiên nhà đầu tư cần theo dõi trong tuần giao dịch mới không phải là VN-Index tăng bao nhiêu điểm, mà là thanh khoản được sử dụng như thế nào. Một phiên tăng điểm với thanh khoản cao sẽ có ý nghĩa khác hoàn toàn so với một phiên giảm điểm nhưng thanh khoản cao vì cơ cấu ETF. Thứ hai là độ rộng, nếu VN-Index tăng nhưng chỉ nhờ VIC, VHM, VCB hay một vài cổ phiếu vốn hóa cực lớn, trong khi số mã tăng không cải thiện, thì chưa thể xem đó là sự xác nhận của một nhịp tăng mới. Thứ ba, nhà đầu tư cần quan sát ATC và khớp lệnh liên tục. Phiên 18/9 có hơn 10.500 tỉ đồng giao dịch trong ATC, vì vậy con số thanh khoản tổng thể bị khuếch đại rất mạnh bởi hoạt động cơ cấu.

Việc VIC bị bán ròng trong chính phiên có dòng tiền FTSE/ETF lớn cho thấy không nên mặc định cổ phiếu nằm trong danh sách FTSE đồng nghĩa với việc giá sẽ tăng ngay. FTSE mở rộng “cửa” tiếp cận vốn quốc tế, nhưng giá cổ phiếu vẫn được quyết định bởi cung - cầu thực tế, tỉ trọng chỉ số, định giá, kỳ vọng lợi nhuận và dòng tiền chủ động.

Thế Lâm