Loạt chip AI mới của Trung Quốc giúp ông Tập Cận Bình gửi thông điệp gì tới ông Trump?
Ông Tập Cận Bình bắt đầu chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên tới Mỹ trong 11 năm với sự tự tin được củng cố nhờ hàng loạt chip và mô hình AI mới được công bố.
Những bước tiến này có thể khiến Mỹ phải cân nhắc trước khi tiếp tục siết chặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ sang Trung Quốc.
"Mỹ không thể dùng các biện pháp công nghệ để bóp nghẹt sự phát triển của Trung Quốc"
Các chip và mô hình AI mới được những tập đoàn công nghệ hàng đầu Trung Quốc, trong đó có Huawei và Alibaba, liên tiếp công bố gần đây đã củng cố lập luận của Bắc Kinh rằng công cụ chủ chốt mà Mỹ sử dụng để kìm hãm AI Trung Quốc có những giới hạn nhất định. Cụ thể là các biện pháp hạn chế công nghệ có thể làm chậm tham vọng của Trung Quốc nhưng không thể ngăn nước này theo đuổi chúng.
“Thông điệp của ông Tập Cận Bình không phải là Trung Quốc đã bắt kịp Mỹ, mà là Mỹ không thể dùng các biện pháp công nghệ để bóp nghẹt sự phát triển của Trung Quốc”, bà Lizzi Lee, chuyên gia tại Viện Chính sách Hiệp hội châu Á, nhận định.
Trong nhiều năm, Mỹ đã hạn chế Trung Quốc tiếp cận những chip AI tiên tiến nhất của Nvidia cũng như các thiết bị cần thiết để sản xuất chúng, với kì vọng việc hạn chế năng lực tính toán sẽ khiến AI Trung Quốc tụt lại một thế hệ.
Các lãnh đạo ở Thung lũng Silicon cũng cáo buộc các công ty AI Trung Quốc sử dụng kỹ thuật chưng cất kiến thức mô hình Mỹ. Chưng cất cho phép nhà phát triển sử dụng kết quả đầu ra từ mô hình AI tiên tiến hơn của công ty khác để tạo ra sản phẩm cạnh tranh với chi phí chỉ bằng một phần rất nhỏ.
Thế nhưng, Trung Quốc bác bỏ cáo buộc này.
Trong bối cảnh đó, Huawei đã đẩy sớm thời điểm ra mắt dòng chip AI thế hệ tiếp theo là Ascend 960DT lên tới 9 tháng. Alibaba ngày 22/9 công bố chip AI Zhenwu V900 mà Giám đốc điều hành Ngô Vĩnh Minh tuyên bố có hiệu năng cao gấp ba lần thế hệ trước và nhanh nhất Trung Quốc hiện nay. DeepSeek, startup Trung Quốc từng khiến thị trường toàn cầu chao đảo với mô hình AI chi phí thấp vào năm ngoái, được cho là đã chuẩn bị cụm máy tính lớn nhất sử dụng chip Huawei.
“Mức độ tự tin của ông Tập Cận Bình về vị thế công nghệ và đổi mới sáng tạo của Trung Quốc đang ở mức cao chưa từng thấy”, George Chen, đối tác kiêm Chủ tịch bộ phận kỹ thuật số tại công ty tư vấn chính sách The Asia Group ở Washington, bình luận.
“Khi ngồi vào bàn đàm phán, bạn cần có những quân bài trong tay. Ông Tập Cận Bình đang nắm giữ rất nhiều quân bài”, George Chen nói, đồng thời cho rằng thời điểm công bố các sản phẩm này là một động thái “có chủ ý” nhằm củng cố sự tự tin của Trung Quốc trước hội nghị thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo.
Chuyến thăm Nhà Trắng của ông Tập Cận Bình - lần đầu tiên trong 11 năm - diễn ra sau chuyến thăm cấp nhà nước của ông Trump tới Bắc Kinh hồi tháng 5. Việc các tập đoàn công nghệ Trung Quốc đồng loạt ra mắt những sản phẩm chủ lực chỉ vài ngày trước hội nghị thượng đỉnh giữa ông Trump và Tập Cận Bình hôm 24/9 đã khơi lại cuộc tranh luận về việc liệu ngành AI Trung Quốc có đang bước vào một giai đoạn chuyển biến quan trọng hay không.
Chris Miller, giáo sư Đại học Tufts (Mỹ) và tác giả cuốn sách Chip War (Cuộc chiến Chip), lưu ý rằng Trung Quốc có lịch sử công bố các dự án mới xung quanh thời điểm diễn ra các cuộc gặp với quan chức cấp cao, nhằm cho thấy các doanh nghiệp nước này đang “bắt kịp” đối thủ.
Tuy nhiên, ông Chris Miller cho rằng các mô hình AI của Mỹ vẫn dẫn trước Trung Quốc về các bài kiểm tra kỹ thuật và khả năng tạo doanh thu. Theo ông, các công ty AI Mỹ như Anthropic và OpenAI tạo ra doanh thu cao gấp 50 đến 100 lần so với những doanh nghiệp Trung Quốc tương đương.
“Trung Quốc phụ thuộc rất lớn vào Mỹ về các chip tiên tiến”
Tại hội nghị Huawei Connect diễn ra tuần trước, Huawei cho biết chip Ascent 960DT sẽ được xuất xưởng trong quý 1/2027, sớm hơn 9 tháng so với lịch trình ban đầu.
T-Head, đơn vị sản xuất chip của Alibaba, đã công bố chip Zhenwu V900 tại hội nghị Apsara ở thành phố Hàng Châu (Trung Quốc) hôm 22/9. Theo Alibaba, Zhenwu V900 có hiệu năng gấp 3 lần thế hệ trước và sẽ được bán ra vào đầu năm 2027.
“Có vẻ như thời gian đưa chip AI mới của Huawei vào sản xuất thực sự đang được đẩy nhanh”, Sigrid Wang, chuyên gia phân tích của Hutong Research - công ty tập trung nghiên cứu Trung Quốc, nhận định.
Theo Sigrid Wang, việc Trung Quốc xây dựng các cụm chip quy mô lớn “mang đến cho ông Tập Cận Bình thêm nhiều ví dụ để lập luận rằng các biện pháp hạn chế từ Mỹ có thể làm chậm quá trình phát triển công nghệ của Trung Quốc, nhưng chưa thể ngăn các doanh nghiệp nước này tìm ra những con đường thay thế để tiến lên”.
Các công ty Trung Quốc đang tìm cách bù đắp cho điểm yếu của từng chip riêng lẻ bằng cách kết nối hàng nghìn chip thành những cụm máy tính lớn thông qua các kết nối tốc độ cao.
Tuy nhiên, cách tiếp cận này vẫn có giới hạn. Kiến trúc điện toán SuperPoD mới nhất của Huawei kết nối số lượng chip thấp hơn nhiều so với kế hoạch ban đầu, trong khi mỗi chip vẫn chỉ đạt khoảng một nửa năng lực tính toán của GPU (bộ xử lý đồ họa) Nvidia.
Ông Eric Xu, Chủ tịch Huawei, thừa nhận công ty có thể chưa sản xuất đủ chip để đáp ứng nhu cầu trong nước. Eric Xu cũng cho rằng các nhà phát triển AI tại Trung Quốc có thể chưa đạt đến trình độ đủ cao để đối mặt với các rủi ro an toàn nghiêm trọng phát sinh ngoài dự kiến từ AI.
“Các công ty chip Trung Quốc chưa đạt được bước tiến mang tính đột phá nào trong vài năm qua. Bức tranh cạnh tranh cơ bản vẫn chưa thay đổi”, Xiaomeng Lu, Giám đốc tại Eurasia Group, cho hay.
Eurasia Group là công ty tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị - địa chính trị toàn cầu của Mỹ, được nhà khoa học chính trị Ian Bremmer thành lập năm 1998. Công ty chuyên phân tích cách các diễn biến chính trị, địa chính trị ảnh hưởng đến doanh nghiệp, thị trường và quyết định đầu tư.
Chris Miller cho biết các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn thiếu đáng kể số chip cần thiết để huấn luyện và triển khai những mô hình AI tiên tiến. Họ cũng phụ thuộc nhiều vào việc tuồn chip trái phép vào Trung Quốc hoặc tiếp cận các trung tâm dữ liệu bên ngoài nước này.
“Trung Quốc vẫn phụ thuộc rất lớn vào Mỹ về các chip tiên tiến”, Chris Miller nói.
Vấn đề kiểm soát chip AI chưa được đưa lên bàn đàm phán
Khi ông Trump tiếp đón ông Tập Cận Bình trong chuyến thăm cấp nhà nước, dường như cả hai bên đều chưa sẵn sàng đưa vấn đề kiểm soát xuất khẩu chip vào chương trình nghị sự.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã gặp Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong tại thành phố New York (Mỹ) cuối tuần qua và đề xuất thiết lập một kênh liên lạc chính thức về AI nhằm cảnh báo các sự cố.
Tuy nhiên, Jamieson Greer nói rõ rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu với chip tiên tiến và thiết bị sản xuất chip không nằm trong chương trình nghị sự.
“Điều đáng chú ý là vấn đề kiểm soát xuất khẩu chip lại không được đề cập tại các hội nghị thượng đỉnh lần này, dù ông Tập Cận Bình thường xuyên nêu vấn đề đó với ông Biden”, George Chen nói.
Theo tờ WSJ, Chủ tịch Tập Cận Bình cũng không đưa phái đoàn doanh nhân và lãnh đạo công nghệ Trung Quốc sang Mỹ tham dự hội nghị thượng đỉnh với ông Trump.
Các ưu tiên trước mắt của Trung Quốc có thể nằm ở những vấn đề khác. Lyle Morris, chuyên gia cấp cao tại Viện Chính sách Hiệp hội châu Á, cho rằng ông Tập Cận Bình nhiều khả năng sẽ thúc giục ông Trump có lập trường đồng nhất hơn về vấn đề Đài Loan. Đổi lại, nhà lãnh đạo Trung Quốc có thể đề nghị hỗ trợ Mỹ trong vấn đề Iran, trong đó có việc khôi phục hoạt động lưu thông tự do của tàu thuyền qua eo biển Hormuz.
“Việc điều chỉnh lại quan hệ công nghệ Mỹ - Trung Quốc đòi hỏi rất nhiều nỗ lực thực chất. Tôi e rằng đây chưa phải vấn đề có thể giải quyết tại một hội nghị thượng đỉnh, ít nhất là lần này”, bà Lizzi Lee nhận xét.