Đổi mới sáng tạo 2026: Xóa bỏ 'lệch pha' để thông dòng công nghệ
Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia 2026 mở ra không gian kết nối thực chiến, kì vọng tháo gỡ điểm nghẽn thể chế giữa giảng đường và thị trường.
Đổi mới sáng tạo 2026: Lời giải cho nghẽn vốn và công nghệ
Diễn ra từ ngày 25/9 đến ngày 5/10/2026 tại Hà Nội, Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia 2026 không chỉ dừng lại ở một sự kiện quảng bá thành tựu, mà được kì vọng là "sàn giao dịch" thực chiến kết nối trực tiếp bên có nhu cầu (doanh nghiệp) và bên sở hữu giải pháp (viện, trường, startup).
Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia 2026 quy tụ hàng trăm gian hàng công nghệ, các phiên kết nối đầu tư cùng chuỗi tọa đàm chuyên sâu. Sự kiện mở ra một không gian đối thoại đa chiều, nơi các doanh nghiệp đang đối mặt với áp lực chuyển đổi số, nâng cao năng suất và cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu có thể trực tiếp đặt hàng bài toán của mình.
Ở chiều ngược lại, đây là cơ hội để các viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng khởi nghiệp giới thiệu các kết quả nghiên cứu, nắm bắt đúng "hơi thở" của thị trường nhằm thương mại hóa tri thức.
Thực tế phát triển kinh tế cho thấy, nhu cầu đổi mới công nghệ tại Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng, nhưng lực lượng sản xuất lại chưa thể tự mình giải quyết hết các bài toán kĩ thuật phức tạp.
Trong khi đó, hàng nghìn công trình nghiên cứu khoa học tại các viện, trường vẫn đang nằm yên trên giấy hoặc chỉ dừng lại ở mức thử nghiệm phòng thí nghiệm. Chuỗi sự kiện lần này đại diện cho nỗ lực cụ thể hóa mục tiêu đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng trực tiếp.
Phân tích sâu hơn về nguyên nhân khiến mối liên kết giữa nhà trường/Viện và doanh nghiệp dù được xác định là trục tọa độ cốt lõi của kinh tế tri thức từ lâu nhưng vẫn thường xuyên bị ách tắc ở nhiều mắt xích, bà Lê Thị Khánh Vân - Phó Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) - đã đưa ra những đánh giá trong cuộc trao đổi với Tạp chí Một Thế Giới.
Bà Lê Thị Khánh Vân nhận định, nghiên cứu khoa học bản chất là thử nghiệm, có thể thành công hoặc thất bại. Nhưng cơ chế quản lí ngân sách nhà nước hiện nay lại yêu cầu quy trình quyết toán cực kì nghiêm ngặt.
Thủ tục hóa đơn, chứng từ phức tạp khiến các nhà khoa học đôi khi mất quá nhiều thời gian làm "kế toán" cho đề tài của mình thay vì tập trung chuyên môn.
Bên cạnh đó, điểm nghẽn trong định giá và xử lí tài sản công đang trở thành bức tường ngăn cản công nghệ bước từ viện, trường sang doanh nghiệp. Một kết quả nghiên cứu hình thành từ ngân sách nhà nước tự động được coi là tài sản công. Việc định giá tài sản vô hình này vô cùng cảm tính và rủi ro: Nếu định giá thấp, nhà khoa học và lãnh đạo cơ quan nghiên cứu đối mặt với nguy cơ bị quy trách nhiệm "làm thất thoát tài sản nhà nước"; nếu định giá quá cao, doanh nghiệp không thể cân đối hiệu quả kinh doanh để mua lại.
Thêm vào đó, quy trình phê duyệt chuyển giao hoặc góp vốn bằng công nghệ phải trải qua nhiều tầng nấc hành chính kéo dài nhiều năm, trong khi cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp trên thị trường chỉ tính bằng tuần, bằng tháng.
Tựu trung lại, sự lệch pha thể chế là vô cùng rõ rệt: Doanh nghiệp vận hành theo cơ chế thị trường, đòi hỏi tốc độ, hiệu quả linh hoạt, chấp nhận rủi ro để tối ưu hóa lợi nhuận; trong khi Nhà khoa học và Viện/Trường lại bị trói buộc bởi cơ chế hành chính công, đòi hỏi an toàn tuyệt đối, đúng quy trình thủ tục và tâm lí sợ sai phạm.
Hai "hệ điều hành" ngược hướng này khiến vai trò cầu nối của Nhà nước dù đã nỗ lực bằng nhiều chính sách nhưng vẫn chưa thể dung hòa đồng bộ.
Khai thông dòng vốn mạo hiểm trong bối cảnh toàn cầu thận trọng
Sự "lệch pha" về thể chế không chỉ dừng lại ở khu vực nghiên cứu công lập mà còn lan rộng sang khu vực khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, lực lượng được kì vọng sẽ nhanh nhạy nhất trong việc thương mại hóa các công nghệ mới.
Để Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia 2026 không chỉ dừng lại ở một sự kiện phong trào mang tính bề nổi, việc tháo gỡ các nghẽn mạch thể chế cần được nâng lên thành ưu tiên chính sách hàng đầu. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chỉ có thể phát triển bền vững khi các bên tham gia cùng chia sẻ một ngôn ngữ vận hành và một khung khổ pháp lí thống nhất.
Trước hết, cần khẩn trương thể chế hóa cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) trong quản lí nghiên cứu khoa học và đầu tư công nghệ. Đó là cần thay đổi tư duy quản lí: Chuyển từ kiểm soát đầu vào bằng hóa đơn, chứng từ sang quản lí đầu ra bằng chất lượng sản phẩm; áp dụng cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối cùng và chấp nhận rủi ro, rủi ro có xác suất như một đặc tính tự nhiên của hoạt động sáng tạo.
Thứ hai, cần trao quyền tự chủ thực chất cho các viện nghiên cứu, trường đại học trong việc định giá, định đoạt và thương mại hóa tài sản trí tuệ được tạo ra từ ngân sách nhà nước. Khi Nhà trường và Nhà khoa học được chủ động góp vốn, định giá công nghệ theo tín hiệu thị trường và hưởng mức phân chia lợi nhuận tương xứng với công sức bỏ ra, các mô hình Spin-off sẽ tự động bùng nổ mà không cần quá nhiều sự can thiệp hành chính.
Cuối cùng, việc hoàn thiện hành lang pháp lí cho các quỹ đầu tư mạo hiểm, bao gồm cả quỹ đầu tư tư nhân trong nước và nguồn vốn ngoại, là điều kiện tiên quyết để giữ chân các startup tiềm năng. Đơn giản hóa thủ tục đầu tư, rút vốn, tạo cơ chế ưu đãi thuế cho hoạt động R&D và đầu tư mạo hiểm sẽ là đòn bẩy kích hoạt dòng vốn tư nhân chảy mạnh vào lĩnh vực công nghệ cao.
