Trẻ sơ sinh mắc dị tật bàn chân: Sai lầm của cha mẹ khiến con khập khiễng suốt đời
Đừng để sự chủ quan cướp đi đôi chân lành lặn của con. 24 giờ đầu sau sinh chính là "thời gian vàng" để cứu vãn dị tật bàn chân khoèo bẩm sinh.
Dị tật bàn chân khoèo và khép bàn chân trước ở trẻ sơ sinh nếu không được tầm soát trong 24 giờ đầu sau sinh sẽ để lại những thương tổn vĩnh viễn về thể chất. Mới đây, một nghiên cứu tại Bệnh viện Lê Văn Thịnh (TP.HCM) đã mở ra giải pháp điều trị bảo tồn sớm, giúp hàng ngàn trẻ thơ thoát khỏi nguy cơ tàn tật mà không cần can thiệp dao kéo.
Báo động tỉ lệ dị tật bàn chân sơ sinh bị bỏ sót
Tiếng khóc chào đời của trẻ nhỏ là niềm hạnh phúc vô bờ của các bậc làm cha mẹ. Thế nhưng, không ít gia đình phải đối mặt với thực tế cay đắng khi con yêu mang dị tật cơ xương khớp bẩm sinh. Trong số các biến dạng hệ vận động, bàn chân khoèo (Clubfoot) và tật khép bàn chân trước là hai tình trạng phổ biến nhất, song lại thường bị cộng đồng đánh giá thấp hoặc bỏ qua do tâm lý chủ quan.
Kết quả khảo sát thực tế tại Khoa Phụ sản, Bệnh viện Lê Văn Thịnh cho thấy, tỉ lệ trẻ mắc tật bàn chân khoèo chiếm khoảng 0,3% tổng số trẻ sinh ra. Đáng kinh ngạc hơn, dị tật khép bàn chân trước ghi nhận con số lên tới 4,5%. Những dữ liệu dịch tễ học này minh chứng rõ ràng rằng dị tật bàn chân sơ sinh không hề hi hữu như số đông vẫn lầm tưởng.
Theo BSCKI Hứa Ngọc Thảo – Khoa Vật lí trị liệu - Phục hồi chức năng, Bệnh viện Lê Văn Thịnh, về mặt lâm sàng, bàn chân khoèo đặc trưng bởi tình trạng gập lòng bàn chân tạo tư thế giống chiếc thuổng, bờ ngoài bàn chân cong, gót vẹo trong kèm theo sự co rút nghiêm trọng của gân gót. Khi có kích thích, bàn chân hoàn toàn không thể tự trở về vị trí trung gian. Trong khi đó, tật khép bàn chân trước lại thể hiện hình thái biến dạng trên mặt phẳng ngang khiến bàn chân có hình hạt đậu và bờ ngoài cong lồi rõ rệt. Sự tương đồng về mặt cơ học này rất dễ gây nhầm lẫn nếu người thăm khám không có chuyên môn sâu.
Để xây dựng một phác đồ điều trị chính xác, việc loại bỏ các đánh giá cảm tính và thay thế bằng hệ thống thang điểm chuẩn hóa quốc tế là điều kiện tiên quyết. Y học hiện đại sử dụng thang điểm Pirani như một chiếc la bàn định hướng đối với dị tật bàn chân khoèo. Những trường hợp có điểm Pirani ban đầu thấp thường mang lại tiên lượng phục hồi rất khả quan. Ngược lại, mức điểm cao từ 4 đến 6 cảnh báo nguy cơ co rút nặng, dự báo trẻ có thể phải trải qua các ca phẫu thuật cắt gân gót phức tạp để giải phóng cấu trúc.
Đối với tật khép bàn chân trước, quy trình chẩn đoán đòi hỏi sự tinh vi hơn thông qua việc áp dụng bộ ba công cụ phân loại chuyên sâu. Các bác sĩ tiến hành phân độ theo Bleck dựa trên vị trí đường chia đôi gót để xác định mức độ nhẹ, vừa hay nặng; kết hợp đánh giá tính linh động (từ mức độ linh động, bán linh động đến cứng đờ); đồng thời đối chiếu hệ thống phân loại Berg để nhận diện chính xác các thể bệnh từ đơn thuần đến phức tạp.
"Phần lớn các trường hợp khép bàn chân trước được phát hiện tại bệnh viện nằm ở nhóm bán linh động với mức độ nhẹ đến vừa theo thang đo Bleck. Đây là một tín hiệu vô cùng lạc quan. Các thể bệnh này hoàn toàn có khả năng đáp ứng xuất sắc với chương trình phục hồi chức năng bảo tồn nếu chúng ta tận dụng được giai đoạn mô mềm của trẻ còn dẻo dai, từ đó giúp trẻ chữa lành tổn thương tự nhiên mà không cần đến bất kì sự can thiệp dao kéo nào”, bác sĩ Thảo cho biết.
Phương pháp Ponseti và định luật "thời gian vàng" 24 giờ sau sinh
Trên bản đồ y khoa thế giới, phương pháp Ponseti do cố Giáo sư Ignacio Ponseti khởi xướng từ lâu đã được công nhận là tiêu chuẩn vàng toàn cầu trong điều trị bảo tồn bàn chân khoèo. Quy trình này đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa kĩ thuật nắn chỉnh mô mềm tinh tế và bó bột nối tiếp liên tục trong vòng 6 đến 7 tuần ngay sau khi sinh. Sau giai đoạn bó bột, trẻ bắt buộc phải duy trì mang giày nẹp định hình Ponseti kéo dài cho đến khi lên 6 tuổi nhằm triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ tái phát biến dạng.
Tuy nhiên, theo BSCKI Hứa Ngọc Thảo, thành bại của kĩ thuật này phụ thuộc tuyệt đối vào yếu tố thời gian. Việc bắt đầu can thiệp càng sớm thì cấu trúc xương khớp càng dễ uốn nắn.
“Tầm soát và phát hiện dị tật ngay trong vòng 24 giờ đầu sau sinh giúp tận dụng tối đa độ mềm mại sinh học của hệ thống gân cơ trẻ sơ sinh. Điều này không chỉ giúp giảm đáng kể số lần bó bột, hạn chế tổn thương tâm lí cho gia đình mà còn giúp trẻ tránh được những cuộc đại phẫu xâm lấn đau đớn khi trưởng thành”, bác sĩ Thảo chia sẻ.
Để nâng cao năng lực cho hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu, BSCKI Hứa Ngọc Thảo cho biết cần thiết lập quy trình tầm soát thường quy bắt buộc đối với mọi trẻ sơ sinh ngay tại phòng sinh trong ngày đầu tiên chào đời.
“Y học không cho phép xảy ra thực trạng trẻ rời viện trong âm thầm để rồi nhiều tháng sau, cha mẹ mới hoảng hốt phát hiện con đi khập khiễng”, bác sĩ Thảo nói.
Song song đó, việc chuyển giao và chuẩn hóa các công cụ Pirani, Bleck hay Berg vào công tác chuyên môn hằng ngày của điều dưỡng, nữ hộ sinh và kĩ thuật viên vật lí trị liệu là vô cùng cấp bách. Khi năng lực sàng lọc được đồng bộ, hệ thống y tế sẽ phân tầng bệnh nhân một cách chính xác. Trẻ có biểu hiện nhẹ sẽ được theo dõi định kì; trẻ có biến dạng rõ rệt sẽ lập tức bước vào bài tập xoa nắn bảo tồn; và những ca phức tạp sẽ được chuyển hội chẩn liên chuyên khoa chỉnh hình nhi sớm.
Bên cạnh giải pháp chuyên môn, sự đồng hành của gia đình đóng vai trò quyết định đến hiệu quả phục hồi cuối cùng. Tâm lí khủng hoảng, hoang mang hoặc quan niệm sai lầm cho rằng dị tật sẽ tự khỏi theo thời gian là rào cản lớn khiến nhiều trẻ mất đi cơ hội chữa trị tốt nhất. Do đó, công tác tư vấn tâm lí, hướng dẫn cha mẹ thực hiện các bài tập vận động thụ động tại nhà cũng như kĩ năng chăm sóc trẻ trong thời gian mang bột, mang giày nẹp đặc chủng là nhiệm vụ then chốt của đội ngũ y tế.
