TP.HCM tìm cách biến hàng triệu tấn chất thải chăn nuôi thành tài nguyên

Ngày 30/9, Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TP.HCM tổ chức hội thảo “Phát triển nông nghiệp tuần hoàn trong lĩnh vực chăn nuôi năm 2026”. Hội thảo tập trung trao đổi các giải pháp sử dụng hiệu quả tài nguyên, kiểm soát môi trường và tổ chức lại hoạt động sản xuất chăn nuôi trong bối cảnh đô thị hóa nhanh.

Theo ông Hồ Trúc Thanh, Phó Giám đốc Sở NN&MT TP.HCM, chăn nuôi tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cung ứng thực phẩm, tạo sinh kế và đóng góp vào kinh tế nông nghiệp của thành phố. Tuy nhiên, quy mô chăn nuôi lớn cũng kéo theo lượng chất thải đáng kể, đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức sản xuất, quản lý chất thải và sử dụng hiệu quả các nguồn phụ phẩm.

Hiện thành phố có 342 cơ sở chăn nuôi quy mô trang trại lớn, 865 cơ sở quy mô trang trại vừa, 1.904 cơ sở quy mô trang trại nhỏ và 38.921 cơ sở chăn nuôi quy mô nông hộ.

Tổng đàn gồm hơn 1,31 triệu con heo, 3.912 con trâu, 93.591 con bò, 39.920 con dê, cừu và hơn 21,05 triệu con gia cầm.

Với quy mô này, theo phương pháp ước tính dựa trên tổng đàn và hệ số phát sinh chất thải bình quân, hoạt động chăn nuôi gia súc, gia cầm trên địa bàn thành phố phát sinh khoảng 2,72-3,25 triệu tấn phân tươi, chất thải rắn, sệt mỗi năm. Lượng nước thải, chất thải dạng lỏng khoảng 1,38-2,63 triệu m³/năm.

Hơn 3 triệu tấn chất thải mỗi năm, xử lý vẫn còn nhiều khoảng trống

Khối lượng chất thải lớn khiến việc xử lý trở thành một trong những vấn đề cần được đặt ra trong quá trình phát triển chăn nuôi tại TP.HCM.

Theo các số liệu được đưa ra tại hội thảo, nếu chất thải gia súc, gia cầm không được xử lý bảo đảm trước khi thải ra môi trường, nguồn chất thải này có thể tác động trực tiếp đến nước, đất và không khí, đồng thời làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh.

Trong khi đó, chất thải chăn nuôi nếu được xử lý và sử dụng đúng cách có thể trở thành nguồn tài nguyên phục vụ sản xuất.

Kết quả điều tra, khảo sát tại 200 cơ sở chăn nuôi gia súc trên địa bàn TP.HCM năm 2023 cho thấy khoảng 48% cơ sở có xây dựng hầm biogas. Tuy nhiên, phần lớn các công trình này được Nhà nước hỗ trợ từ những dự án trước đây. Người chăn nuôi hiện nay ít chủ động đầu tư xây dựng hầm biogas mới.

Đáng chú ý, vẫn còn 7,5% cơ sở chăn nuôi xả nước thải trực tiếp ra môi trường như kênh, sông hoặc hệ thống công cộng.

Phần lớn chất thải rắn được các cơ sở thu gom để bán hoặc sử dụng làm phân bón cho cây trồng. Tại các trang trại quy mô lớn, một số cơ sở đã áp dụng công nghệ ép tách phân, trong khi một số khác xử lý bằng hầm biogas.

Tuy nhiên, khí gas từ một số hệ thống biogas chưa được tận dụng do còn lẫn nhiều tạp chất và có mùi hôi. Việc sử dụng chế phẩm sinh học để khử mùi cũng chưa phổ biến. Tỷ lệ cơ sở sử dụng giải pháp này chỉ khoảng 11%.

Kết quả kiểm tra tại các cơ sở chăn nuôi cũng cho thấy việc thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường còn chưa đầy đủ. Một số cơ sở chưa thực hiện đầy đủ các thủ tục liên quan đến báo cáo đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường hoặc đăng ký môi trường trong chăn nuôi.

Theo ông Lê Việt Bảo, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM, ngành chăn nuôi đang chịu áp lực từ quá trình đô thị hóa và yêu cầu bảo vệ môi trường, trong đó kiểm soát mùi hôi là một vấn đề được đặt ra.

“Để phát triển ổn định, hoạt động chăn nuôi phải đồng thời bảo đảm an toàn dịch bệnh và điều kiện môi trường”, ông Bảo cho biết.

Thực tế này cũng cho thấy hoạt động chăn nuôi hiện nay còn những hạn chế về hiệu quả xử lý chất thải. Một số phương pháp vẫn mang tính thủ công, thiếu đồng bộ. Việc tái sử dụng chất thải, phụ phẩm chưa được triển khai rộng; ứng dụng chế phẩm sinh học còn thấp.

Theo đánh giá được nêu tại hội thảo, một bộ phận người chăn nuôi chưa nắm được cách lựa chọn và áp dụng các biện pháp xử lý chất thải phù hợp. Trong khi đó, thành phố hiện chưa có nhiều mô hình chuẩn, có tính thực tiễn và hiệu quả cao để nhân rộng.

Từ xử lý chất thải sang tổ chức lại chuỗi sản xuất

Trước thực tế trên, TP.HCM đang thúc đẩy cách tiếp cận theo hướng chăn nuôi tuần hoàn, trong đó chất thải và phụ phẩm không chỉ được xem là thứ cần xử lý mà có thể trở thành nguyên liệu đầu vào cho hoạt động sản xuất.

Theo ông Hồ Trúc Thanh, chất thải và phụ phẩm chăn nuôi có thể được sử dụng lại nếu được phân loại, thu gom và xử lý đúng quy trình, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về môi trường.

Việc kết nối hoạt động chăn nuôi với trồng trọt, thủy sản, chế biến và tiêu thụ được xem là một hướng để sử dụng hiệu quả hơn nguồn tài nguyên, hạn chế lãng phí và giảm chi phí sản xuất.

Thành phố đã ban hành Quyết định 2148 ngày 15/10/2025 về kế hoạch phát triển nông nghiệp tuần hoàn trong lĩnh vực chăn nuôi đến năm 2030. Theo ông Thanh, bước đầu thành phố đã ghi nhận 7 cơ sở áp dụng thành công mô hình chăn nuôi tuần hoàn.

Tuy nhiên, việc triển khai mô hình vẫn gặp nhiều khó khăn, nhất là đối với các cơ sở quy mô nhỏ. Các cơ sở này hạn chế về vốn đầu tư, mặt bằng, nhân lực và khả năng tiếp cận công nghệ.

Một số giải pháp tuần hoàn cần nguồn nguyên liệu đầu vào ổn định. Trong khi đó, chi phí vận hành và bảo trì cũng là vấn đề đối với cơ sở sản xuất. Ở một số nơi, mối liên kết giữa cơ sở chăn nuôi với đơn vị thu gom, xử lý phụ phẩm, cơ sở trồng trọt và thị trường tiêu thụ chưa chặt chẽ.

“

“Phát triển chăn nuôi tuần hoàn không chỉ là câu chuyện lựa chọn một công nghệ xử lý chất thải mà cần được nhìn nhận như một quá trình tổ chức lại sản xuất, liên kết các chủ thể trong chuỗi giá trị và thay đổi cách sử dụng tài nguyên”.

Ông Hồ Trúc Thanh

Theo Phó Giám đốc Sở NN&MT TP.HCM, công nghệ cần đi cùng phương án tài chính, thị trường đầu ra, hướng dẫn kỹ thuật, giám sát môi trường và trách nhiệm của từng bên tham gia.

Các mô hình cũng cần chứng minh được hiệu quả kinh tế, khả năng giảm tác động môi trường và mức độ phù hợp với điều kiện thực tế của từng nhóm cơ sở sản xuất.

Đối với các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, ông Lê Việt Bảo cho biết định hướng của thành phố là vận động tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã để tăng liên kết sản xuất, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc thu gom và xử lý phụ phẩm.

Một trong những hướng được đề cập là thu gom phân gia súc để xử lý thành phân hữu cơ phục vụ trồng trọt. Nuôi ruồi lính đen cũng được đưa ra như một giải pháp xử lý chất thải chăn nuôi.

Về mục tiêu đến năm 2030, kế hoạch của thành phố đặt yêu cầu 100% cơ sở chăn nuôi trang trại quy mô lớn bảo đảm điều kiện an toàn sinh học và kiểm soát tốt môi trường. Thành phố cũng hướng tới tập huấn cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức liên quan về kiểm soát môi trường và xây dựng mô hình chăn nuôi tuần hoàn.

Cùng với đó, Chi cục Phát triển nông thôn đang xây dựng các dự thảo nghị quyết của HĐND TP.HCM về hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Trong đó có nội dung hỗ trợ xây dựng mô hình chăn nuôi tuần hoàn, chuyển đổi quy mô chăn nuôi và áp dụng các giải pháp bảo vệ môi trường.

Tại hội thảo, ông Hồ Trúc Thanh đề nghị các nhà khoa học, chuyên gia làm rõ ưu điểm, hạn chế, chi phí đầu tư và vận hành của từng giải pháp. Các nội dung cần được lượng hóa gồm chi phí, lợi ích, yêu cầu kỹ thuật và đầu ra sản phẩm để có cơ sở lựa chọn mô hình phù hợp.

Ông cũng đề nghị nghiên cứu phương án kết nối người chăn nuôi, hợp tác xã, doanh nghiệp thu gom và xử lý phụ phẩm, đơn vị cung ứng công nghệ với thị trường tiêu thụ. Đồng thời, cần nghiên cứu giải pháp giúp các cơ sở nhỏ và vừa tiếp cận vốn, kỹ thuật, mặt bằng và thông tin thị trường.

Trung tâm Khuyến nông được đề nghị phối hợp với Chi cục Chăn nuôi và Thú y cùng các nhà khoa học từng bước nhân rộng mô hình từ 7 cơ sở hiện có.

Đối với các kiến nghị chính sách, ông Thanh yêu cầu xác định rõ đối tượng thụ hưởng, điều kiện áp dụng, nguồn lực, cơ quan chủ trì và chỉ tiêu đánh giá.

Các nội dung này được đặt ra trong quá trình thành phố tiếp tục triển khai kế hoạch phát triển nông nghiệp tuần hoàn trong chăn nuôi đến năm 2030, với mục tiêu sử dụng hiệu quả hơn nguồn tài nguyên, kiểm soát môi trường và tổ chức lại hoạt động sản xuất phù hợp với điều kiện đô thị hóa.

Nguyễn Tuyết - Dương Lài