Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam: Quy hoạch tầm nhìn 100 năm khu vực Hồ Gươm rất tốt

Theo kiến trúc sư Hoàng Thúc Hào, để tạo ra những đô thị đáng sống, phục vụ con người, cần hai yếu tố gồm chủ đầu tư, trong đó có chính quyền, phải có tầm nhìn và “mắt xanh” trong lựa chọn; còn kiến trúc sư phải được trao cơ hội để thể hiện năng lực. Với Hồ Gươm, ông cho rằng việc lựa chọn kiến trúc sư Việt Nam thực hiện quy hoạch với tầm nhìn 100 năm là một hướng đi rất tốt, đặc biệt ở việc mở rộng các không gian công cộng cho cộng đồng.

Chính quyền phải có tầm nhìn và “mắt xanh”

Làm thế nào để có những công trình kiến trúc, những quần thể kiến trúc và đô thị đáng sống, phục vụ con người một cách tốt nhất? Với kiến trúc sư Hoàng Thúc Hào, Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, câu trả lời không chỉ nằm ở tài năng của kiến trúc sư mà bắt đầu từ cách chủ đầu tư nhìn nhận về một vùng đất.

Theo ông, chủ đầu tư, trong đó có Nhà nước, cần có tầm nhìn và đặc biệt phải có “mắt xanh” trong quá trình lựa chọn, quyết định những gì nên làm và những gì cần được giữ lại.

Ông dẫn câu chuyện của Hội An mà theo ông, vai trò của những người làm lãnh đạo ở địa phương trong từng giai đoạn có ý nghĩa đặc biệt. “Nếu không có (bí thư) Nguyễn Sự, Hội An bây giờ không thành Hội An nữa, thành Đà Nẵng mất rồi”, ông Hào nói.

Theo kiến trúc sư Hoàng Thúc Hào, trong thời kì thị trường bất động sản phát triển mạnh, Hội An đã không đánh đổi những cánh đồng ruộng để mở rộng đô thị bằng mọi giá. Vì thế, đến hôm nay, trong không gian di sản thế giới, du khách vẫn có thể bắt gặp những làng xóm xen giữa những cánh đồng.

Giá trị ấy không tự nhiên mà có. Nó là kết quả của những quyết định quy hoạch và quản lí được đưa ra trong những thời điểm mà sức ép phát triển đô thị rất lớn.

Hội An vì vậy cũng trở thành một không gian đặc biệt để kiến trúc sư thể hiện những cách tiếp cận khác nhau. Ông Hào cho rằng nhiều kiến trúc sư tài năng của Việt Nam đã có một hoặc vài công trình tại đây.

Từ câu chuyện Hội An, ông cho rằng bài toán quy hoạch không đơn giản là tìm một phương án để xây dựng thêm, mà trước hết phải nhìn ra được những giá trị của nơi chốn, từ cảnh quan, không gian mở, di sản đến đời sống cộng đồng. Khi chính quyền có tầm nhìn và khả năng lựa chọn đúng, kiến trúc sư mới có điều kiện phát huy năng lực.

Hồ Gươm và tầm nhìn cho 100 năm tới

Trong câu chuyện về Hà Nội, Hồ Gươm là một trường hợp được ông Hào đặc biệt nhắc tới. Theo ông, việc lãnh đạo giao cho các kiến trúc sư Việt Nam thực hiện quy hoạch khu vực Hồ Gươm với tầm nhìn dài hạn là một tín hiệu tích cực.

“Tôi nghĩ về tầm nhìn Hồ Gươm trong Hà Nội 100 năm nữa là tốt”, ông nhận định. Điểm ông đánh giá cao không chỉ nằm ở việc chỉnh trang một khu vực trung tâm, mà ở cách nhìn Hồ Gươm như một hệ thống không gian công cộng có khả năng kết nối với nhau. Việc mở các không gian này cho cộng đồng, theo ông, có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng sống của đô thị.

Tuy nhiên, từ tầm nhìn quy hoạch tổng thể đến cách tổ chức từng không gian cụ thể vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục được cân nhắc ví dụ như Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, Quảng trường Thời Đại hay Khải Hoàn Môn còn nhiều băn khoăn.

Ông cho rằng với những địa điểm có vị trí đặc biệt như vậy, việc tổ chức thi tuyển kiến trúc sẽ tạo điều kiện để có thêm các phương án chuyên môn, từ đó lựa chọn được giải pháp phù hợp với giá trị và bối cảnh của khu vực.

Một vấn đề khác được đặt ra là mối quan hệ giữa các không gian mở. Khi nhiều quảng trường, tuyến phố, vườn hoa và không gian công cộng được kết nối thành một chuỗi liên hoàn, câu hỏi không chỉ là mỗi không gian đẹp đến đâu, mà còn là chúng tương tác với nhau như thế nào.

“Thế còn cái tương tác tỉ lệ giữa không gian mở đấy, nếu một chuỗi liên hoàn không gian mở, thì chúng ta phải xác định là ai là chính, hoặc liên hoàn các không gian mở cùng chính thì nó tương tác như thế nào...”, ông Hào nêu vấn đề.

Theo ông, đây là những bài toán chuyên môn cần được tiếp tục nghiên cứu trong quá trình cụ thể hóa tầm nhìn quy hoạch. Điều đáng chú ý, theo kiến trúc sư Hoàng Thúc Hào, là nhà lãnh đạo không nhất thiết phải là kiến trúc sư hay nhà quy hoạch. Vai trò quan trọng của họ là xác lập tầm nhìn, nhận diện giá trị và lựa chọn đúng người để thực hiện.

“Nhà lãnh đạo họ không phải là kiến trúc sư, không phải nhà quy hoạch, nhưng mà đã chọn kiến trúc sư Việt Nam để làm những việc như vậy, tôi nghĩ là rất tốt”, ông nói.

Với Hồ Gươm, tầm nhìn 100 năm vì thế không chỉ là câu chuyện của một đồ án quy hoạch. Đó còn là cách Hà Nội lựa chọn ứng xử với một không gian mang tính biểu tượng của thành phố: Mở rộng khả năng tiếp cận của cộng đồng, tăng cường không gian công cộng nhưng đồng thời phải giữ được tỉ lệ, sự hài hòa và mối quan hệ giữa các không gian.

Từ cách nhìn của ông Hào, chúng ta có thể hiểu một đô thị đáng sống không được tạo nên chỉ bằng những công trình lớn hay những quảng trường mới. Nó được hình thành từ khả năng nhìn xa của người quyết định, sự tinh tế trong lựa chọn và năng lực của những người làm kiến trúc. Khi ba yếu tố ấy gặp nhau, những không gian đô thị mới có cơ hội vượt qua giá trị sử dụng trước mắt để trở thành tài sản của nhiều thế hệ.

Bùi Tú