Không gian tầm thấp: Đặt nền móng cho ngành kinh tế - kỹ thuật mới

Chuyển đổi tư duy chiến lược về không gian tầm thấp

Sự ra đời của Kết luận số 99-KL/TW ngày 28/9/2026 của Bộ Chính trị đánh dấu một bước chuyển có tính bước ngoặt trong tư duy quản lý quốc gia. Nhiều năm qua, việc quản lý các phương tiện bay không người lái (UAV/drone) hay thiết bị tầm thấp tại Việt Nam chủ yếu tiếp cận ở góc độ quản lý hoạt động bay và bảo đảm an toàn không phận. Tuy nhiên, tại Kết luận này, Bộ Chính trị đã chính thức định danh không gian tầm thấp là "tài nguyên quốc gia, không gian phát triển mới của đất nước, không gian chủ quyền đặc biệt".

Bước chuyển căn bản này đưa việc khai thác vùng trời tầm thấp thoát khỏi tư duy quản lý phương tiện thuần túy để bước sang quản trị một không gian phát triển kinh tế mới. Việc khai thác, quản trị và bảo vệ không gian này được đặt trong tổng thể triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, trở thành cấu phần quan trọng trong các chiến lược phát triển quốc gia, chiến lược bảo vệ Tổ quốc, an ninh quốc gia, chiến lược phát triển khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo phân tích của các chuyên gia, kinh tế vùng trời không đồng nghĩa với bản thân chiếc UAV hay drone. Phương tiện bay không người lái chỉ là công cụ. Khi UAV kết hợp với trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), cảm biến hiện đại, công nghệ viễn thông, định vị vệ tinh và tự động hóa, một hệ sinh thái kinh tế mới sẽ hình thành. Hệ sinh thái này trải dài từ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo phương tiện đến xây dựng hạ tầng, quản lý dữ liệu và cung cấp dịch vụ chuyên ngành. Do đó, thước đo thành công không nằm ở số lượng drone cất cánh, mà ở năng suất lao động được nâng cao, chi phí xã hội được cắt giảm và giá trị mới được tạo ra cho nền kinh tế.

Khoa học công nghệ và bài toán quy hoạch, phân vùng sử dụng drone, UAV

Một trong những nội dung trọng tâm của Kết luận 99-KL/TW là thúc đẩy nghiên cứu khoa học công nghệ (KHCN) và phát triển công nghiệp tầm thấp theo hướng lưỡng dụng. Nhằm nâng cao năng lực tự chủ, Nhà nước định hướng tập trung làm chủ các công nghệ lõi như: quản lý không lưu tầm thấp, thiết kế - chế tạo - điều khiển phương tiện bay, xử lý dữ liệu bay tự động, công nghệ kết nối - định vị, vật liệu mới và an toàn an ninh mạng.

Để khai thác tối đa tiềm năng kinh tế nhưng vẫn bảo đảm tuyệt đối an toàn quốc phòng, an ninh, Kết luận 99-KL/TW đề ra hệ thống giải pháp cụ thể về quy hoạch và quản lý không gian bay đối với drone và UAV:

Phân tầng độ cao và quy hoạch không gian bay: Hệ thống quản trị sẽ tiến hành phân chia vùng trời theo khu vực hoạt động, phân tầng độ cao, loại hình hoạt động và mức độ rủi ro. Các nội dung này sẽ được tích hợp trực tiếp vào quy hoạch quốc gia và quy hoạch đô thị nhằm phân định rõ vùng bay thử nghiệm, vùng hạn chế bay và vùng cấm bay.

Quản lý quy trình xuyên suốt dựa trên nền tảng số: Toàn bộ hoạt động của thiết bị bay sẽ được số hóa và quản lý thống nhất từ khâu đăng ký, định danh, cấp phép, điều hành hành trình, giám sát vùng bay đến kiểm tra, xử lý vi phạm.

Chuẩn hóa quy chuẩn kỹ thuật: Trong năm 2027, Việt Nam sẽ xây dựng và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về hạ tầng, thiết bị, công nghệ quản lý phù hợp với chuẩn mực quốc tế; đồng thời nâng cao năng lực thử nghiệm và chứng nhận.

Hạ tầng kỹ thuật dùng chung: Nhà nước ưu tiên đầu tư ngân sách phát triển hạ tầng thiết yếu đồng bộ, hiện đại, dùng chung và có khả năng tích hợp, liên thông với hệ thống quản lý vùng trời, điều hành bay quân sự và dân dụng.

Lộ trình mục tiêu và vai trò dẫn dắt của Nhà nước

Kết luận 99-KL/TW xác định rõ lộ trình phát triển với các mốc thời gian cụ thể và tham vọng:

Đến năm 2030: Đưa vào vận hành 03 khu thử nghiệm bay cấp quốc gia đại diện cho các vùng địa hình khác nhau và tối thiểu 01 trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia về UAV. Phấn đấu tỷ lệ nội địa hóa các dòng UAV chủ lực phục vụ sản xuất đạt từ 30% đến 40%.

Đến năm 2045: Nền kinh tế tầm thấp trở thành ngành kinh tế - kỹ thuật quan trọng, một trong những động lực tăng trưởng mới có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực, đóng góp khoảng 1,5% GDP quốc gia. Tỷ lệ nội địa hóa các dòng UAV chủ lực đạt trên 85%.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Kết luận phân định rõ vai trò của các chủ thể. Nhà nước đóng vai trò định hướng, kiến tạo thể chế, ban hành tiêu chuẩn, đầu tư hạ tầng thiết yếu và dẫn dắt thị trường ban đầu thông qua cơ chế đặt hàng, ứng dụng trong khu vực công. Doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong nghiên cứu, phát triển, sản xuất và thương mại hóa sản phẩm, dịch vụ.

Chính phủ cũng sẽ ban hành các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, đất đai để hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ, thành lập các khu phức hợp, cụm công nghiệp sản xuất UAV, đồng thời thu hút các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới gắn với chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp trong nước.

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và định hướng ứng dụng tại địa phương

Để giải quyết bài toán giữa thúc đẩy đổi mới sáng tạo và bảo đảm an toàn quốc phòng, an ninh, Kết luận 99-KL/TW yêu cầu áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới. Cơ chế sandbox cho phép thử nghiệm trong phạm vi, thời hạn, tiêu chí đánh giá và quy trình giám sát xác định rõ ràng, qua đó giúp cơ quan quản lý nhận diện và kiểm soát rủi ro trước khi cho phép mở rộng.

Ứng dụng của thiết bị bay tầm thấp được định hướng khai thác đa mục tiêu, ưu tiên vào các lĩnh vực thiết thực như: logistics, nông nghiệp thông minh, giám sát hạ tầng, quản lý tài nguyên - môi trường, phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, cấp cứu y tế và quản lý đô thị thông minh.

Đối với các địa phương, Bộ Chính trị yêu cầu lồng ghép nội dung khai thác và quản trị không gian này vào quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Kết luận nhấn mạnh các tỉnh, thành phố không phát triển theo phong trào hay đầu tư dàn trải. Mỗi địa phương cần xuất phát từ "bài toán thực tiễn" của mình để chọn giải pháp phù hợp. Tỉnh miền núi có thể ưu tiên logistics, y tế và cứu hộ; đô thị lớn ưu tiên quản lý giao thông và quy hoạch; tỉnh công nghiệp tập trung giám sát hạ tầng và logistics khu công nghiệp.

Kết luận số 99-KL/TW của Bộ Chính trị đã đặt nền móng thể chế vững chắc với phương châm xuyên suốt: Khai thác để tạo giá trị - Quản trị để phát triển - Bảo vệ để phát triển an toàn, bền vững. Khi thể chế, hạ tầng, công nghệ lõi và nguồn nhân lực được triển khai đồng bộ, không gian tầm thấp sẽ không chỉ là bầu trời cho các thiết bị bay, mà thực sự trở thành không gian tăng trưởng mới, tạo ra những giá trị kinh tế - xã hội thiết thực cho đất nước trong kỷ nguyên mới.

Kinh tế không gian tầm thấp: Đột phá chiến lược từ sandbox Điện Biên

Điện Biên thí điểm mô hình kinh tế tầm thấp với 6.000 chuyến bay

Nam Phong