‘Bão’ AI khiến doanh nghiệp công nghệ phần mềm rơi vào ‘vùng nguy hiểm’

Doanh nghiệp phần mềm cần phải tiến sâu hơn vào phần cứng

- iTech Expo 2026 đã thu hút hơn 200 tổ chức, doanh nghiệp công nghệ; trên 1.000 sản phẩm, giải pháp hiện đại; trên 100 chuyên gia, diễn giả uy tín, cùng với đại biểu đến từ hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ. Có những gì thực sự ấn tượng hơn bên cạnh những con số này?

- Ông Lâm Nguyễn Hải Long: Ngoài những con số như chúng tôi đã đề cập, tôi cảm thấy ngạc nhiên trước ba điều khá “lạ”.

Thứ nhất, chúng tôi xác định ngay từ đầu phải tập trung vào vi mạch, để doanh nghiệp phần mềm và giải pháp tiếp cận ngày càng sâu hơn với phần cứng. Các đối tác nước ngoài cũng có nguyện vọng phối hợp, trong đó có những đơn vị có lực lượng thiết kế chip tại Việt Nam, có thể thiết kế theo nhu cầu riêng để phục vụ thị trường trong nước. Đây là hướng chúng tôi muốn thúc đẩy để doanh nghiệp phần mềm và phần cứng đến gần nhau hơn, nhất là trong bối cảnh AI đang làm thay đổi mạnh cuộc cạnh tranh của ngành phần mềm.

Thứ hai, lần đầu tiên chúng tôi phối hợp với Sở Dân tộc và Tôn giáo để đưa chuyển đổi số đến lĩnh vực tôn giáo. Rất nhiều tu sĩ Phật giáo, linh mục, chức sắc tôn giáo tham dự để tìm hiểu cách ứng dụng công nghệ vào lĩnh vực của mình. Bên cạnh đó, Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch TP.HCM phối hợp về ứng dụng công nghệ trong di sản, bảo tàng; Sở Giáo dục và Khu Nông nghiệp Công nghệ cao cũng tham gia... Điều này cho thấy, các sở, ngành đang chủ động tìm cách đưa công nghệ vào lĩnh vực mình quản lý.

Thứ ba là sự xuất hiện của những quốc gia mà chúng tôi không dự báo trước. Bên cạnh những đối tác quen thuộc từ Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc, có đại diện Belarus, Bhutan và một số quốc gia Trung Đông cũng chủ động đến tìm hiểu iTech Expo 2026. Điều đó cho thấy sự kiện đang có độ lan tỏa nhất định về truyền thông, hình ảnh và công nghệ Việt Nam.

“

Doanh nghiệp phần mềm phải tìm đường đi vào các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, trong khi các doanh nghiệp sản xuất cũng cần chủ động kết nối với phần mềm và những lĩnh vực công nghệ mới

Ông Lâm Nguyễn Hải Long - Chủ tịch Hội Tin học TP.HCM

Phần mềm và phần cứng hợp tác để tạo lợi thế cạnh tranh

- iTech Expo 2026 dành gần 45% không gian cho chip, vi mạch và bán dẫn, cùng nhiều sản phẩm, thiết bị và giải pháp đã sẵn sàng thương mại hóa. Điều này phản ánh sự thay đổi như thế nào trong năng lực và định hướng của doanh nghiệp công nghệ Việt Nam?

- Ông Lâm Nguyễn Hải Long: Quay lại một chút với quá khứ, Việt Nam không phải là một quốc gia có thế mạnh về phần cứng. Khi đất nước còn khá khó khăn, chúng ta tập trung vào phần mềm và giải pháp. Điều đó ăn sâu vào tư duy của doanh nghiệp, rằng chỉ cần tập trung đầu tư công nghệ, giải pháp phần mềm vì đây là thế mạnh dựa trên nguồn lực mình có. Nhưng hiện nay, sự xuất hiện mạnh mẽ của “cơn bão AI”, cạnh tranh ngày càng khốc liệt và những tác động địa chính trị diễn ra rất nhanh đang tạo ra yêu cầu phải cạnh tranh mạnh mẽ hơn. Doanh nghiệp Việt bắt đầu lộ ra sự bối rối vì chưa có sự chuẩn bị đầy đủ.

Việc đưa các thiết bị, sản phẩm và giải pháp phần cứng vào triển lãm giúp doanh nghiệp hình dung và nhận thức rõ hơn về xu hướng này. Tôi nghĩ nhận thức của doanh nghiệp Việt đang rất sâu và đã chủ động nhiều hơn. Doanh nghiệp công nghệ phần mềm nhận thấy được rằng nếu không thay đổi thì sẽ gặp nguy hiểm trong thương trường, vì vậy buộc phải thay đổi.

Vấn đề còn lại là làm sao biến những công nghệ phần cứng đó thành sản phẩm có tỉ lệ giá trị Việt Nam cao hơn, bằng cách sử dụng thị trường này để khuyến khích các nhà đầu tư FDI chuyển giao nhiều hơn và sản xuất tại Việt Nam nhiều hơn. Đó là điều chúng tôi mong đợi, để từ đó công nghệ có thể đi vào những ngành dọc phù hợp hơn.

- 20 cuộc hội thảo, tọa đàm đề cập nhiều lĩnh vực từ bán dẫn, chip, AI, chuyển đổi số ở các sở, ngành và doanh nghiệp, đến bản quyền, sở hữu trí tuệ... Những vấn đề nào thu hút sự quan tâm nhất?

- Ông Lâm Nguyễn Hải Long: Đợt này chúng tôi tổ chức rất nhiều hội thảo, tọa đàm, được chia thành một số nhóm dựa trên hai chủ đề chính. Một là bám vào Nghị quyết 57 về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hai là bám vào Nghị quyết 80 về văn hóa. Từ đó, chúng tôi đi sâu vào từng nhóm.

Nhóm thứ nhất là các sở, ngành, chủ lực là cơ quan quản lý về công nghệ, sau đó lan tỏa sang Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Giáo dục và một số sở, ngành khác, nhằm thúc đẩy việc đưa công nghệ vào lĩnh vực quản lý.

Nhóm thứ hai là các hiệp hội, chẳng hạn Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, các hiệp hội doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp khu công nghiệp - khu chế xuất. Đây là những hiệp hội đồng hành với chúng tôi. Họ đại diện cho từng ngành dọc, còn chúng tôi cung cấp nền tảng công nghệ để thúc đẩy năng lực cạnh tranh trong các lĩnh vực đó.

Nhóm thứ ba là các hội thảo chuyên ngành công nghệ thông tin, chẳng hạn về an toàn, bảo mật. Năm nay, Công an thành phố cũng phối hợp trong một số hoạt động. Tôi cho rằng điểm đáng mừng là xã hội đang đồng hành cùng chúng tôi: các sở, ngành thúc đẩy công nghệ trong quản lý nhà nước; các hiệp hội thúc đẩy năng lực cạnh tranh của từng ngành; còn ngành công nghệ thông tin tự nâng cao năng lực cạnh tranh của chính mình.

“

Sự xuất hiện mạnh mẽ của AI, cạnh tranh ngày càng khốc liệt và những tác động địa chính trị diễn ra rất nhanh đang tạo ra yêu cầu phải cạnh tranh mạnh mẽ hơn. Doanh nghiệp Việt bắt đầu lộ ra sự bối rối vì chưa có sự chuẩn bị đầy đủ.

Ông Lâm Nguyễn Hải Long - Chủ tịch Hội Tin học TP.HCM

Doanh nghiệp công nghệ phải kết nối với sản xuất

- Từ sự kiện vừa được tổ chứ, theo ông những công nghệ và nhóm doanh nghiệp nào có thể có những chuyển động mạnh trong 2-3 năm tới?

- Ông Lâm Nguyễn Hải Long: Xu hướng chuyển đổi số và chuyển đổi xanh chắc chắn vẫn tiếp tục. Đây là một quá trình, hai xu hướng phải đi song hành với nhau. Không thể chỉ chuyển đổi số mà không chuyển đổi xanh, hoặc ngược lại. Tiếp đến là những lĩnh vực tác động đến giá trị xuất khẩu và quy mô thị trường, cũng sẽ phải chuyển đổi sớm.

Chẳng hạn, các doanh nghiệp xuất khẩu chắc chắn phải quan tâm nhiều đến ESG, nếu không sẽ gặp rào cản. Một nhóm khác đang nổi lên là các doanh nghiệp kinh tế tuần hoàn. Nhóm thứ ba chính là các doanh nghiệp công nghệ. Họ cũng phải tư duy lại cách làm và thiết kế sản phẩm.

Trước đây, khi làm một sản phẩm phần mềm, quy trình tương đối đơn giản là làm xong rồi thử chạy. Nhưng hiện nay, doanh nghiệp phải tính đến việc tích hợp sản phẩm với camera, AI và nhiều hệ thống khác. Họ phải tư duy lại về bố cục, cách sắp xếp và lộ trình phát triển sản phẩm. Các doanh nghiệp sản xuất trong nước cũng sẽ phải thay đổi rất nhiều, bởi áp lực cạnh tranh đang tăng lên mạnh mẽ từ những tác động bên ngoài.

- Một nghiên cứu của Dezan Shira & Associates công bố đầu năm cho thấy Malaysia đã vượt lên vị trí thứ hai, còn Việt Nam từ vị trí này xuống vị trí thứ ba trong bảng xếp hạng 11 quốc gia sản xuất ở châu Á. Việt Nam vẫn là một cứ điểm sản xuất công nghiệp nhưng Malaysia lại đang trở thành cứ điểm công nghệ cao. Từ iTech Expo 2026, có thể thấy doanh nghiệp công nghệ Việt Nam càng phải chuyển dịch theo hướng này?

- Ông Lâm Nguyễn Hải Long: Chắc chắn phải tính tới. Việc này còn cần có sự hỗ trợ mạnh từ phía Nhà nước. Bản thân doanh nghiệp cũng cố gắng, nhưng cần có sự trợ lực, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Malaysia hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa rất nhiều, thậm chí tài trợ ngược lại cho doanh nghiệp. Còn ở Việt Nam, do hoàn cảnh, doanh nghiệp phải tự xoay sở rất nhiều. Công nghiệp điện tử, bán dẫn và nhiều ngành công nghiệp khác của Malaysia đã đi trước Việt Nam khá lâu. Nhưng ngược lại, Việt Nam cũng có thế mạnh riêng. Nếu phối hợp tốt giữa các doanh nghiệp, các ngành thì cơ hội vẫn còn.

Chẳng hạn, về phần mềm, Malaysia khó có thể cạnh tranh với Việt Nam. Vì vậy, các doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp sản xuất trong nước phải nhìn ra điểm này để hai bên cùng ngồi lại, tận dụng những điểm cộng hưởng nhằm gia tăng năng lực cạnh tranh. Nói cách khác, doanh nghiệp phần mềm phải tìm đường đi vào các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, trong khi các doanh nghiệp sản xuất cũng cần chủ động kết nối với phần mềm và những lĩnh vực công nghệ mới.

- Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi!

Thẩm Hồng Thụy thực hiện