Mark Zuckerberg, Elon Musk, Sam Altman thành nhân vật phản diện trong phim Hollywood

Từ Facebook, Tesla đến OpenAI, các câu chuyện lần này không còn tập trung vào hình ảnh doanh nhân thiên tài tạo ra công nghệ mới, mà chuyển sang những câu hỏi về quyền lực, trách nhiệm và ảnh hưởng của công nghệ với xã hội.

Tờ FT nhận xét đây là một sự thay đổi đáng chú ý của điện ảnh, diễn ra đúng dịp tròn 100 năm Metropolis, bộ phim khoa học viễn tưởng kinh điển của đạo diễn Fritz Lang lấy bối cảnh năm 2026. Trong Metropolis, quyền lực tập trung vào tay một nhà công nghiệp điều khiển cả thành phố. Một thế kỉ sau, những ông trùm có ảnh hưởng lớn đến đời sống con người lại là các tỉ phú công nghệ, sở hữu mạng xã hội, công ty AI, xe điện, tên lửa, vệ tinh và những hệ thống máy tính khổng lồ.

Ba bộ phim nổi bật nhất là The Social Reckoning về Mark Zuckerberg (Giám đốc điều hành Meta), Musk về Elon Musk (Giám đốc điều hành Tesla, SpaceX) và Artificial về Sam Altman (Giám đốc điều hành OpenAI).

Mark Zuckerberg và Facebook đã trở thành gì?

Ngày 9/10, The Social Reckoning sẽ ra rạp Mỹ. Đây là tác phẩm do Aaron Sorkin viết kịch bản và đạo diễn, được xem như phần tiếp nối về mặt chủ đề của The Social Network năm 2010.

Nếu The Social Network kể về quá trình Facebook ra đời, với Mark Zuckerberg khi còn là sinh viên Đại học Harvard (Mỹ), The Social Reckoning chuyển sang giai đoạn mạng xã hội này đã trở thành một nền tảng có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống của hàng tỉ người.

Bộ phim dựa trên cuộc điều tra Hồ sơ Facebook của báo Wall Street Journal và câu chuyện về Frances Haugen, cựu nhân viên công ty từng cung cấp hàng chục nghìn tài liệu nội bộ cho báo chí. Jeremy Strong đóng Mark Zuckerberg, Mikey Madison vào vai Frances Haugen và Jeremy Allen White trở thành Jeff Horwitz (nhà báo điều tra kì cựu chuyên vạch trần các góc khuất nội bộ của Meta).

Aaron Sorkin cho biết ông xem đây không phải là câu chuyện về cách Facebook được tạo ra, mà là mạng xã hội này đã trở thành gì. Trong quá trình chuẩn bị, ông quay lại việc sử dụng Facebook để hiểu cách nền tảng đã thay đổi. Nhà biên kịch từng đoạt Oscar cũng cố gắng tránh biến Mark Zuckerberg thành một nhân vật đơn giản chỉ có tốt hoặc xấu.

Aaron Sorkin thậm chí gọi Mark Zuckerberg trong phim là nhân vật phản anh hùng, chứ không phải phản diện. Ông nói không muốn phán xét Giám đốc điều hành Meta ngoài đời mà muốn xây dựng nhân vật như con người luôn có lý lẽ riêng để biện minh cho hành động của mình.

Elon Musk: Phim tài liệu gần 4 giờ và cuộc đối đầu ngoài đời thực

Nếu Mark Zuckerberg chọn cách im lặng về bộ phim The Social Reckoning sắp ra mắt, Elon Musk lại phản ứng hoàn toàn khác.

Bộ phim tài liệu Musk dài 225 phút của đạo diễn Alex Gibney đã được công chiếu tại Liên hoan phim Venice đầu tháng 9. Phim cho thấy hành trình của Elon Musk và cách ông tạo ảnh hưởng rất lớn với thế giới hiện đại.

Alex Gibney là đạo diễn nổi tiếng với phim tài liệu về những nhân vật và vụ bê bối quyền lực, trong đó có Elizabeth Holmes - nữ giám đốc điều hành công ty xét nghiệm máu Theranos bị kết án lừa đảo, với bản án tù kéo dài nhiều năm.

Alex Gibney từng đoạt giải Oscar năm 2008 với phim tài liệu Taxi to the Dark Side và nhiều lần gây tiếng vang khi thực hiện các bộ phim phơi bày những góc khuất của tập đoàn, tổ chức, nhân vật quyền lực như Scientology, Enron hay Theranos.

Với Musk, ông lựa chọn một cách tiếp cận đặc biệt: Elon Musk không trực tiếp tham gia phỏng vấn. Thay vào đó, đoàn làm phim sử dụng những phát biểu công khai từ Elon Musk trong nhiều năm và xây dựng một hình đại diện kỹ thuật số của ông để tái tạo dạng phỏng vấn trong thế giới ảo.

Elon Musk phản ứng gay gắt với Musk, gọi bộ phim là tác phẩm công kích ông. Tranh cãi sau đó chuyển sang vấn đề pháp lý khi luật sư Alex Spiro cảnh báo Elon Musk có khả năng khởi kiện Jigsaw Productions vì phỉ báng. Jigsaw Productions là hãng sản xuất phim và chương trình truyền hình của Mỹ, chuyên về phim tài liệu, do Alex Gibney sáng lập và điều hành.

Một trong những điểm tranh chấp liên quan đến cách bộ phim diễn giải cuộc trao đổi giữa Elon Musk và Ashley St. Clair (tình cũ và có con với Elon Musk) trước cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2024. Giám đốc điều hành Tesla đã chỉ đạo Alex Spiro gửi thư cho Jigsaw Productions, cáo buộc rằng phim này đưa ra những gợi ý sai lệch cho rằng ông và Starlink đã gây ảnh hưởng đến cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2024.

Đáp lại, Jigsaw Productions đã đưa ra tuyên bố với nội dung: "Các bộ phim của Alex Gibney luôn được công nhận nhờ cách khai thác sâu sắc, dựa trên thực tế về những nhân vật và tập đoàn có tầm ảnh hưởng, kết hợp cùng phong cách đạo diễn táo bạo và lôi cuốn. Quyền tham gia tranh luận cởi mở và xem xét các nhân vật công chúng quyền lực dựa trên sự thật là điều được Tu chính án thứ nhất bảo vệ".

Alex Gibney cho rằng nếu Elon Musk khởi kiện, quá trình thu thập và trao đổi chứng cứ trước phiên xét xử trong tố tụng Mỹ có thể buộc các bên phải cung cấp hoặc trao đổi một số tài liệu liên quan đến vụ kiện.

Theo lập luận từ Alex Gibney, vụ kiện có thể mở ra cơ hội để Jigsaw Productions yêu cầu các tài liệu liên quan đến những vấn đề mà phim đề cập.

Alex Gibney từng nói với tờ Vanity Fair tại Liên hoan phim Venice rằng ông thấy những điểm tương đồng giữa Elon Musk và Elizabeth Holmes, đặc biệt là ở cách cả hai dường như đã bóp méo sự thật để phục vụ cho những ham muốn của mình. "Họ tạo ra một ảo tưởng mà nhiều người sẵn sàng đầu tư vào", ông nhấn mạnh.

Musk dự kiến phát hành tại Mỹ từ ngày 9/10, sau khi lịch chiếu được đẩy sớm hơn một tuần.

Giai đoạn khủng hoảng của Sam Altman tại OpenAI lên phim

Doanh nhân công nghệ thứ ba là Sam Altman trong Artificial của đạo diễn Luca Guadagnino.

Bộ phim với Andrew Garfield vào vai Sam Altman kể lại cuộc khủng hoảng tại OpenAI tháng 11/2023, khi ông bị hội đồng quản trị cách chức giám đốc điều hành rồi được phục chức chỉ sau vài ngày. Yura Borisov đóng Ilya Sutskever (cựu nhà khoa học trưởng OpenAI), một trong những nhân vật quan trọng trong cuộc khủng hoảng tại công ty đứng sau ChatGPT, còn Ike Barinholtz vào vai Elon Musk.

Câu chuyện này đặc biệt phù hợp với Hollywood bởi có đầy đủ những yếu tố quen thuộc của bộ phim về quyền lực: Một startup AI phát triển quá nhanh, xung đột giữa các nhà sáng lập và lãnh đạo, câu hỏi về mục tiêu ban đầu của tổ chức và cuộc chiến quyền lực diễn ra trong vài ngày nhưng có thể ảnh hưởng đến tương lai cả ngành AI.

Elon Musk là một trong những người đồng sáng lập OpenAI vào năm 2015 nhưng sau đó rời đi và trở thành một trong những đối thủ công khai của Sam Altman.

Đáng chú ý, Artificial cũng gặp tình huống đặc biệt ngay ngoài đời. Amazon MGM từng hậu thuẫn phim. Song sau khi Amazon công bố khoản đầu tư 50 tỉ USD và quan hệ hợp tác nhiều năm với OpenAI, Amazon MGM quyết định không phát hành phim.

Amazon nói Artificial sẽ phù hợp hơn nếu được một hãng khác phát hành. Sau đó, Neon mua quyền phát hành tác phẩm. Phim dự kiến ra mắt tại Mỹ ngày 25/12, sau khi công chiếu tại New York Film Festival.

Đạo diễn Luca Guadagnino cũng không xây dựng Artificial đơn thuần như câu chuyện Sam Altman là người tốt hay xấu. Phim mô tả câu chuyện về tham vọng, quan hệ giữa con người và công nghệ, đồng thời đặt câu hỏi về hậu quả khi AI được phát triển với tốc độ quá nhanh.

Bản thân Sam Altman vẫn chưa đưa ra bất kì bình luận công khai nào về bộ phim, nhưng anh trai ông, Jack Altman, đã viết trên mạng xã hội sau khi đoạn trailer đầu tiên được tung ra rằng “điều duy nhất họ làm đúng là dáng đi”.

Vì sao các tỉ phú công nghệ trở thành kẻ phản diện trên phim?

Sự thay đổi này không bắt đầu từ năm 2026. Hollywood từng nhiều lần xây dựng những ông trùm công nghệ hư cấu thành nhân vật phản diện. Phim Ex Machina, Don't Look Up, Glass Onion hay Jurassic World Dominion đều có những nhân vật đại diện cho hình ảnh doanh nhân công nghệ giàu có, tự tin, tin rằng mình đủ thông minh để kiểm soát mọi thứ.

Trùm công nghệ đã trở thành một kiểu phản diện quen thuộc tại Hollywood, phản ánh sự hoài nghi ngày càng lớn trước quyền lực của ngành này.

Điểm mới của mùa phim 2026 là Hollywood không còn cần phải sáng tạo ra những nhân vật hư cấu. Những tỉ phú công nghệ hiện nay đã đủ nổi tiếng để trở thành nhân vật chính.

Mark Zuckerberg điều hành Meta, công ty sở hữu Facebook, Instagram và WhatsApp. Elon Musk đứng sau Tesla, SpaceX, X và xAI. Sam Altman là gương mặt đại diện của OpenAI, một trong những công ty đứng đầu cuộc đua AI.

Quyền lực của họ không còn đơn thuần nằm ở số tiền sở hữu, mà là khả năng tác động đến thông tin, dữ liệu, AI và những hạ tầng công nghệ mà hàng trăm triệu hoặc hàng tỉ người sử dụng. Đó là lý do các nhà làm phim có rất nhiều chất liệu để khai thác.

Thế nhưng, điểm đáng nói hơn là Hollywood đang chuyển từ chủ đề “Ai đã tạo ra công nghệ này?” sang “Chuyện gì xảy ra sau khi công nghệ được tạo ra?”.

The Social Network từng quan tâm đến nguồn gốc của Facebook. The Social Reckoning lại đề cập đến hệ quả khi Facebook đã trở thành một hệ thống khổng lồ.

Artificial không tập trung vào việc OpenAI tạo ra ChatGPT như thế nào, mà vào cuộc khủng hoảng quyền lực bên trong công ty.

Còn Musk đặt câu hỏi làm thế nào Elon Musk có thể tích lũy ảnh hưởng lớn đến mức trở thành nhân vật có sức tác động vượt xa phạm vi các doanh nghiệp của mình.

Hollywood chỉ trích nhưng cần Big Tech và AI

Đây là nghịch lý quan trọng nhất trong câu chuyện này. Trong khi Hollywood đưa các tỉ phú công nghệ lên màn ảnh với hình ảnh gây tranh cãi, ngành điện ảnh lại đang khai thác những công nghệ do Big Tech (gã khổng lồ công nghệ) phát triển.

Google DeepMind cùng hãng phim A24 đã công bố thỏa thuận nghiên cứu nhằm phát triển các công cụ và quy trình AI phục vụ nhà làm phim. Google cũng đầu tư vào A24.

Demis Hassabis, Chủ tịch Google DeepMind kiêm Giám đốc khoa học Alphabet, nói việc hợp tác trực tiếp với nghệ sĩ có thể giúp tạo ra những công cụ AI phù hợp hơn với nhu cầu sáng tạo. Netflix cũng cho biết các quy trình AI tạo sinh đã được sử dụng trong khoảng 300 tác phẩm của hãng trong năm 2026, phần lớn ở hậu kì. Netflix cho rằng công nghệ này có thể giúp thực hiện những cảnh phức tạp nhanh hơn và với chi phí thấp hơn.

Vì vậy, Hollywood đang ở vị trí khá đặc biệt. Một mặt, các nhà làm phim chỉ trích các tỉ phú công nghệ. Mặt khác, họ cũng cần chính công nghệ đó để giảm chi phí, tạo hiệu ứng hình ảnh và mở ra những cách làm phim mới.

Sơn Vân