Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Đổi mới sáng tạo khởi nguồn từ chuyển biến tư duy

Sáng ngày 04/10/2026, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia (Hà Nội), Bộ Khoa học và Công nghệ đã tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 với chủ đề “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”. Sự kiện khẳng định quyết tâm và cam kết mạnh mẽ của Đảng, Nhà nước trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo toàn dân, toàn diện, đưa các cơ chế, chính sách vào thực tiễn để thực sự trở thành động lực quan trọng cho phát triển đất nước nhanh và bền vững.

Sự kiện quy tụ khoảng 1.000 đại biểu là Lãnh đạo Chính phủ, Lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ, lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương, đại diện các cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, trung tâm đổi mới sáng tạo, tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo, các nhà khoa học, nhà sáng chế và cơ quan báo chí.

Quy mô sự kiện và định hướng đưa đổi mới sáng tạo vào thực tiễn

Theo quy định tại Nghị định số 268/2025/NĐ-CP, ngày 01/10 hằng năm là Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia. Các hoạt động hưởng ứng năm 2026 được triển khai trên phạm vi cả nước từ ngày 25/09 đến hết ngày 05/10/2026. Trong đó, Lễ hưởng ứng diễn ra sáng 04/10/2026 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Hà Nội quy tụ đông đảo các thành tố trong hệ sinh thái.

Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia là sự kiện chính trị - xã hội quan trọng. Đây là dịp để các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia trong và ngoài nước hội tụ, chia sẻ, kết nối tri thức, công nghệ, nguồn lực, qua đó góp phần phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia.

Qua chủ đề “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”, Ngày hội năm nay nhấn mạnh cách tiếp cận lấy toàn xã hội làm chủ thể. Giá trị của đổi mới sáng tạo được đặt ở khả năng biến tri thức, công nghệ và ý tưởng thành giá trị mới cho nền kinh tế và xã hội.

Trong hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, các chủ thể được phân định vai trò rõ ràng:

Nhà nước: Kiến tạo môi trường và cơ chế, chính sách thuận lợi, tạo điều kiện để các nguồn lực sáng tạo được phát huy.

Viện nghiên cứu, trường đại học: Sáng tạo và cung cấp tri thức, công nghệ cùng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Doanh nghiệp: Đóng vai trò trung tâm đưa công nghệ, kết quả nghiên cứu và các giải pháp mới vào sản xuất, kinh doanh và thị trường.

Các tổ chức hỗ trợ, trung gian, quỹ đầu tư và chuyên gia: Kết nối, thúc đẩy dòng chảy nguồn lực cần thiết trong hệ thống.

Thông điệp từ Bộ trưởng Vũ Hải Quân về tư duy đổi mới

Phát biểu tại buổi lễ, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã mang đến góc nhìn sâu sắc qua bài phát biểu “Tư duy đổi mới – Khởi nguồn sức mạnh phát triển”. Bộ trưởng khẳng định, khi nói đến đổi mới sáng tạo, chúng ta thường nghĩ đến phát minh hay doanh nghiệp khởi nghiệp, nhưng điều cốt lõi khởi nguồn cho mọi thay đổi chính là tư duy đổi mới: khả năng nhìn một vấn đề quen thuộc bằng góc nhìn mới, đặt câu hỏi trước những điều tưởng như hiển nhiên và kiên trì biến ý tưởng thành giá trị thực tế.

Bộ trưởng phân tích sự khác biệt giữa hai luồng tư duy. Tư duy lối mòn thường bắt đầu bằng những câu nói quen thuộc như "trước nay vẫn làm như vậy", "chưa có tiền lệ" hay "hãy chờ đủ điều kiện". Ngược lại, tư duy đổi mới bắt đầu bằng những câu hỏi: "Có cách nào tốt hơn?", "Điều kiện nào cần tạo ra?", "Chúng ta có thể bắt đầu từ đâu?".

Với cá nhân, lối mòn khiến con người ngừng học hỏi. Với tổ chức, lối mòn khiến kinh nghiệm trở thành khuôn cứng. Với quốc gia, lối mòn có thể làm chậm những quyết định chiến lược, khiến cơ hội phát triển đi qua. Dẫn chứng bài học từ sự suy giảm của Nokia khi chậm thích ứng trước làn sóng điện thoại thông minh, Bộ trưởng nhấn mạnh thành công trong quá khứ không bảo đảm khả năng thích ứng trong tương lai. Ở chiều ngược lại, câu chuyện của DeepSeek trong việc nghiên cứu học tăng cường hay mô hình xử lý nước tái sử dụng NEWater của Singapore cho thấy sức mạnh của việc tìm kiếm phương pháp mới, dám thử nghiệm và biến giới hạn thành động lực.

Bộ trưởng trích dẫn chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng về vai trò động lực của đổi mới sáng tạo, yêu cầu tự chủ công nghệ cốt lõi và sự đồng hành giữa đổi mới công nghệ với đổi mới thể chế. Đất nước đang đứng trước yêu cầu đổi mới ở tầm vóc lịch sử khi xác lập tầm nhìn phát triển 100 năm tiếp theo. Yêu cầu này đòi hỏi cuộc “sắp xếp lại giang sơn”, tổ chức lại không gian phát triển, nâng cao hiệu lực bộ máy quản trị để phục vụ nhân dân tốt hơn.

Trong mô hình phát triển của Việt Nam, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo được xác định là động lực chính. Để thực hiện những định hướng ấy, tư duy đổi mới phải trở thành năng lực hành động cụ thể:

Với mỗi người dân: Bắt đầu từ học tập suốt đời, chủ động tiếp cận công nghệ và cải tiến công việc hằng ngày.

Với mỗi doanh nghiệp: Đổi mới cần trở thành một phần của chiến lược kinh doanh, bắt đầu từ việc giải bài toán thực tế về năng suất và nhu cầu khách hàng.

Với trường đại học, viện nghiên cứu: Xây dựng môi trường khuyến khích câu hỏi mới, lắng nghe ý kiến khác biệt và đánh giá ý tưởng bằng kết quả kiểm chứng.

Với các bộ, ngành, địa phương: Thể hiện trước hết trong cách xây dựng và thực thi chính sách, chủ động tháo gỡ vướng mắc cho người dân và doanh nghiệp.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng cam kết bắt đầu đổi mới từ chính mình: thay đổi cách đặt hàng, tài trợ, đánh giá và hỗ trợ ứng dụng kết quả nghiên cứu, lấy hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp làm thước đo.

Truyền cảm hứng từ thực tiễn và phát động phong trào toàn quốc

Tinh thần của Ngày hội năm 2026 được lan tỏa qua những câu chuyện và trải nghiệm thực tế từ các chủ thể trong hệ sinh thái. Phóng sự trình chiếu tại sự kiện đã phản ánh các xu hướng nổi bật trên thế giới, đồng thời khắc họa bức tranh đổi mới sáng tạo năng động tại Việt Nam.

Các bài phát biểu truyền cảm hứng mang đến những góc nhìn đa chiều. Ông Na Ki Hong, Tổng Giám đốc Samsung Việt Nam, chia sẻ về tinh thần “Thế giới đồng hành hành động cùng Việt Nam”. Ông Christopher Nguyễn, Sáng lập và Giám đốc điều hành Aitomatic, đề cập vai trò quan trọng của chuyên gia, trí thức kiều bào trong việc thúc đẩy dòng chảy tri thức và công nghệ về nước. Những chia sẻ này khẳng định đổi mới sáng tạo không phải câu chuyện của riêng một ngành hay một nhóm chuyên gia, mà cần sự tham gia và hành động của toàn xã hội.

Nghi thức phát động Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 diễn ra trang trọng với sự tham gia của đại diện các thành tố trong hệ thống, mang thông điệp về sự chung tay, kết nối và lan tỏa tinh thần sáng tạo. Tại chương trình, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã có bài phát biểu chỉ đạo, định hướng các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm thúc đẩy khoa học, công nghệ, đưa đổi mới sáng tạo trở thành động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội.

Cũng tại sự kiện, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chính thức công bố các kết quả nổi bật năm 2026:

Công bố Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) năm 2026: Cung cấp căn cứ khoa học để các địa phương ban hành và thực hiện các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động đổi mới sáng tạo.

Trao Giải cuộc thi “Sáng kiến Khoa học” năm 2026: Tôn vinh các sáng kiến, giải pháp có khả năng ứng dụng thực tiễn cao.

Trao Giải thưởng Sách khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số năm 2026: Ghi nhận những tác phẩm có giá trị về tri thức, học thuật và thực tiễn.

Trải nghiệm triển lãm và chuỗi diễn đàn kết nối nguồn lực

Không gian triển lãm, trải nghiệm và kết nối tại sự kiện thu hút sự tham gia của 150 gian hàng quy mô. Trong đó có các đơn vị hàng đầu trong nước như Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), BIDV, FPT, Rạng Đông, MISA, Meey Group... cùng các tập đoàn và tổ chức quốc tế lớn như Samsung, Meta, Toshiba, NTT, GGGI, BOSCH, JETRO... Triển lãm giới thiệu nhiều công nghệ, sản phẩm, giải pháp và mô hình tiên tiến, đồng thời diễn ra các hoạt động kết nối cung - cầu công nghệ, gặp gỡ giữa doanh nghiệp, nhà khoa học và nhà đầu tư.

Bên cạnh triển lãm là chuỗi các diễn đàn chuyên đề sâu rộng nhằm chia sẻ tri thức và kinh nghiệm:

Diễn đàn Tương lai khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Diễn đàn đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng.

Diễn đàn Đổi mới sáng tạo các nước Tiểu vùng sông Mê Công mở rộng (GMS Innovation Forum).

Các diễn đàn tập trung thảo luận về xu hướng công nghệ mới, nguồn lực tài chính, hợp tác khu vực và các điều kiện cần thiết để đưa giải pháp mới vào ứng dụng nhanh chóng trong sản xuất, kinh doanh.

Tinh thần “toàn xã hội” còn được thể hiện qua chuỗi hoạt động hưởng ứng sâu rộng do các bộ, ngành, địa phương, viện trường và doanh nghiệp triển khai trên phạm vi cả nước từ ngày 25/09 đến 05/10/2026. Các hình thức hưởng ứng bao gồm hội nghị, hội thảo, triển lãm trình diễn công nghệ, cuộc thi sáng kiến cải tiến kỹ thuật, cùng các hoạt động tư vấn, đào tạo về quản trị đổi mới sáng tạo, sở hữu trí tuệ và thương mại hóa công nghệ.

Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia được kỳ vọng trở thành điểm kết nối thường niên để các nguồn lực gặp nhau, cùng hình thành văn hóa đổi mới trong toàn xã hội: doanh nghiệp thường xuyên tìm kiếm giải pháp nâng cao năng suất; viện trường đưa nhanh kết quả nghiên cứu vào thực tiễn; cơ quan nhà nước đổi mới phương thức phục vụ; và người dân chủ động phát huy sáng kiến để nâng cao chất lượng cuộc sống.

Nam Phong