Việt - Nhật tìm ‘điểm cộng hưởng’ mới với AI, bán dẫn, robot, UAV

Từ “làm theo yêu cầu” đến cùng phát triển công nghệ

Diễn đàn Công nghệ số Việt Nam - Nhật Bản 2026 diễn ra tại Tokyo ngày 2/10 với chủ đề “Cộng hưởng Số Việt - Nhật: Đồng sáng tạo tương lai với Trí tuệ nhân tạo và Công nghệ chuyên sâu”, quy tụ hơn 250 lãnh đạo doanh nghiệp và tổ chức công nghệ hai nước. Nhưng giá trị đáng chú ý của diễn đàn không chỉ nằm ở quy mô hay số lượng cuộc gặp gỡ, mà ở việc tiến tới một mô hình hợp tác mới.

Hơn 100 cuộc gặp gỡ giao thương giữa doanh nghiệp Việt Nam và Nhật Bản tập trung vào smart factory (nhà máy thông minh), robot, UAV và bán dẫn. Những lĩnh vực này cho thấy phạm vi hợp tác đang mở rộng khỏi mô hình cung cấp dịch vụ phần mềm vốn đã được hình thành và kéo dài trong hàng chục năm qua.

Ông Nguyễn Văn Khoa - Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ công nghệ thông tin Việt Nam (VINASA), Tổng giám đốc FPT - cho rằng, doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ xác định bài toán, nghiên cứu, thiết kế đến thương mại hóa sản phẩm.

Đây là sự thay đổi đáng chú ý về vị trí của doanh nghiệp công nghệ Việt Nam trong chuỗi giá trị. Thay vì nhận một yêu cầu đã được xác định sẵn từ phía khách hàng Nhật Bản rồi thực hiện phần phát triển, doanh nghiệp hai nước có thể cùng tìm ra vấn đề, cùng xây dựng giải pháp và cùng mở rộng sản phẩm.

Theo ông Khoa, thế mạnh về cơ khí chính xác, quản trị và chuỗi cung ứng của Nhật Bản khi kết hợp với năng lực phần mềm, công nghệ và thuật toán của kỹ sư Việt Nam có thể tạo ra những tài sản trí tuệ chung. Nếu thành công, sản phẩm không chỉ phục vụ một khách hàng hoặc thị trường mà còn có khả năng mở rộng ra toàn cầu.

Tham dự và phát biểu tại diễn đàn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đặt ra 4 hướng hợp tác gồm hiện đại hóa hệ thống công nghệ lõi; cùng nghiên cứu, thiết kế và thử nghiệm AI, robot, UAV; đào tạo kỹ sư AI theo nhu cầu doanh nghiệp; đưa sản phẩm do doanh nghiệp hai nước cùng phát triển vào thị trường và chuỗi cung ứng toàn cầu.

“Cộng hưởng số” không chỉ nằm ở phần mềm

AI, bán dẫn, robot và UAV có một điểm chung là không chỉ riêng phần mềm hay phần cứng là có thể giải quyết được trọn vẹn bài toán về yêu cầu, nhu cầu. Một hệ thống robot cần phần mềm điều khiển nhưng cũng cần cơ khí, cảm biến và khả năng tích hợp. UAV cần thuật toán, AI, điều khiển bay nhưng đồng thời đòi hỏi thiết kế phần cứng, vật liệu, động cơ và chuỗi cung ứng. Bán dẫn lại càng cần sự kết hợp giữa thiết kế, công nghệ sản xuất, thiết bị và phần mềm.

Do đó, hợp tác Việt - Nhật nếu chỉ dừng ở việc doanh nghiệp Việt Nam nhận thêm các hợp đồng phát triển phần mềm, dư địa tăng trưởng vẫn sẽ giới hạn. Sự hợp tác nếu kết hợp năng lực phần mềm, AI và thuật toán của Việt Nam với năng lực công nghiệp, cơ khí chính xác, quản trị và chuỗi cung ứng của Nhật Bản, “không gian cộng hưởng” sẽ được mở rộng ra hơn nhiều. Đây cũng chính là điều được gợi mở từ diễn đàn “Cộng hưởng số Việt – Nhật”.

Với các doanh nghiệp Việt Nam, bước chuyển này cũng đặt ra một yêu cầu cao hơn, đó là từ cung cấp nhân lực sang làm chủ công nghệ; từ phát triển theo yêu cầu sang cùng xác định bài toán; từ cung cấp dịch vụ sang cùng tạo ra sản phẩm và tài sản trí tuệ. Còn với Nhật Bản, nhu cầu hiện đại hóa hệ thống công nghệ lõi, ứng dụng AI và giải bài toán thiếu hụt nhân lực công nghệ mở ra một thị trường hợp tác dài hạn.

“

Hợp tác “cộng hưởng số Việt - Nhật” đang được đặt trong một phạm vi rộng hơn chuyển đổi số, đó là khả năng cùng tạo ra công nghệ, trong đó mỗi bên đóng góp những năng lực, thế mạnh mà bên kia đang cần.

Cùng phát hiện vấn đề, xây dựng giải pháp và mở rộng quy mô

Một trong những điểm giao nhau rất rõ giữa nhu cầu của Nhật Bản và năng lực của doanh nghiệp Việt Nam nằm ở lĩnh vực AI. Theo ông Nguyễn Hữu Long - CEO FPT Smart Cloud Nhật Bản, một trong những bài toán lớn hiện nay là đưa AI vào các hệ thống công nghệ đang vận hành. Nhiều hệ thống công nghệ lõi tại Nhật Bản đã được xây dựng từ lâu, tạo nhu cầu hiện đại hóa và tích hợp AI vào các hệ thống hiện hữu. Đây có thể là một không gian khác so với việc xây dựng một hệ thống mới hoàn toàn. Doanh nghiệp phải hiểu hệ thống cũ, dữ liệu cũ, quy trình vận hành và yêu cầu của từng ngành để tìm cách tích hợp công nghệ mới mà không làm gián đoạn hoạt động.

Từ góc nhìn này, AI không chỉ là một sản phẩm để bán cho thị trường Nhật Bản mà có thể trở thành cánh cửa để doanh nghiệp Việt Nam đi sâu vào hệ thống công nghệ lõi của một nền kinh tế phát triển.

Ông Long cho rằng mô hình hợp tác có thể chuyển từ “Nhật Bản định nghĩa, Việt Nam phát triển” sang “Discover, Build and Scale together” - cùng phát hiện vấn đề, cùng xây dựng giải pháp và cùng mở rộng quy mô. Điểm khác biệt nằm ở chữ “cùng”. Khi doanh nghiệp Việt Nam tham gia ngay từ khâu xác định bài toán thì sẽ không chỉ còn đơn thuần cung cấp nhân lực hay năng lực lập trình, mà bắt đầu tham gia vào quá trình hình thành sản phẩm.

Đây cũng là lý do AI được đặt cạnh robot, UAV, bán dẫn và công nghệ chuyên sâu, vì các lĩnh vực này đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa phần mềm, phần cứng, dữ liệu, thuật toán, kỹ thuật và năng lực sản xuất vốn là những thành phần khó có thể được phát triển độc lập.

Nếu Việt Nam có thế mạnh về nhân lực phần mềm, AI và thuật toán, Nhật Bản có lợi thế về cơ khí chính xác, quản trị, công nghiệp chế tạo và chuỗi cung ứng. Khoảng giao thoa giữa hai nhóm năng lực này chính là nơi mô hình đồng sáng tạo có thể hình thành.

Nhật Bản từ thị trường dịch vụ thành bàn đạp công nghệ

FPT là một ví dụ cho thấy quan hệ công nghệ Việt - Nhật đã có nền tảng đủ lớn để bước sang giai đoạn mới. Theo ông Đỗ Văn Khắc, CEO FPT Nhật Bản, đơn vị này hiện có khoảng 5.500 nhân sự tại Nhật Bản và đóng góp khoảng 45% doanh thu toàn cầu của khối dịch vụ công nghệ FPT. FPT Nhật Bản đồng thời đang tập trung đầu tư vào các công nghệ chiến lược như AI và bán dẫn, coi đây là những động lực tăng trưởng quan trọng trong giai đoạn tới.

Con số 45% cho thấy Nhật Bản tiếp tục là một thị trường quốc tế trọng điểm. Nhưng còn hơn thế, Nhật Bản không còn đơn thuần là một thị trường để FPT xuất khẩu dịch vụ. Thị trường này đã trở thành một trong những mắt xích lớn nhất trong hoạt động kinh doanh dịch vụ công nghệ toàn cầu của FPT nằm trong số 31 quốc gia và vùng lãnh thổ mà tập đoàn đang hiện diện. Nhưng điểm đáng chú ý hơn là cách FPT nhìn nhận bước phát triển tiếp theo tại thị trường này.

Nếu trước đây doanh nghiệp Việt Nam có thể bắt đầu bằng việc cung cấp nguồn lực và dịch vụ, thì nền tảng quan hệ được tích lũy qua nhiều năm có thể trở thành điều kiện để bước sang giai đoạn cùng phát triển sản phẩm. Đây cũng là logic phía sau việc FPT Nhật Bản tập trung vào AI và bán dẫn. Khi đã có thị trường, khách hàng và hệ sinh thái đối tác, bước tiếp theo không nhất thiết chỉ là mở rộng quy mô dịch vụ, mà là tăng hàm lượng công nghệ trong giá trị tạo ra.

Thế Lâm