‘Siêu vũ khí thương mại’ của Trung Quốc từng khiến Mỹ lo ngại, nay ở đâu?

LOGINK - "siêu vũ khí thương mại" của Trung Quốc từng khiến Mỹ lo ngại

Nền tảng LOGINK từng được kì vọng sẽ giúp hoạt động vận tải biển toàn cầu hiệu quả hơn bằng cách cung cấp một hệ thống kỹ thuật số để trao đổi dữ liệu logistics từ cơ quan hải quan, cảng biển và các dịch vụ vận tải bên thứ ba, qua đó thay thế các quy trình giấy tờ.

Thay vào đó, dự án này đã trải qua một cuộc đảo chiều gây bất ngờ mà Reuters lần đầu tiên đưa tin. Các thỏa thuận hợp tác quốc tế chủ chốt bị đình trệ, LOGINK rút khỏi một hiệp hội hàng hải quốc tế và rơi vào hàng loạt vụ kiện trong nước liên quan đến các hóa đơn chưa thanh toán, theo các cuộc phỏng vấn với hơn 20 người trong ngành vận tải biển và quan chức, cùng hồ sơ pháp lý mà Reuters xem xét.

Khi một phóng viên Reuters đến trung tâm hoạt động của LOGINK ở thành phố ven biển Ôn Châu (tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc) hồi tháng 9, các văn phòng tại đây dường như đã bị bỏ hoang: Đèn tắt, quầy lễ tân trống trơn, hệ thống dây cáp máy tính đã bị tháo dỡ.

Các cuộc gọi và email gửi đến LOGINK không được trả lời. Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc từ chối trả lời các câu hỏi. Tuy nhiên, hồi tháng 6, bộ này ban hành một văn bản chính sách kêu gọi kết nối hệ thống LOGINK với nhiều nguồn dữ liệu trong nước hơn.

Việc LOGINK rút khỏi thị trường quốc tế là bước lùi với Trung Quốc, trong bối cảnh nước này đang cạnh tranh với Mỹ để kiểm soát cơ sở hạ tầng vật chất và công nghệ nền tảng của vận tải biển toàn cầu, lĩnh vực đảm nhận 80% thương mại thế giới.

Sự suy yếu của LOGINK có thể khiến Mỹ hài lòng. Randall Schriver, Chủ tịch một ủy ban thuộc Quốc hội Mỹ từng công bố báo cáo về LOGINK năm 2022, cho rằng Washington đã góp phần làm thay đổi số phận của nền tảng này bằng cách “nêu tên và công khai cảnh báo” các tổ chức sử dụng nó.

Reuters không thể xác định lý do tại sao nền tảng từng được Quốc vụ viện Trung Quốc coi là một “dự án trọng điểm” lại đột ngột ngừng hoạt động rồi rơi vào các rắc rối tài chính và pháp lý.

Tuy nhiên, thời điểm LOGINK rút lui trùng với những nỗ lực của Mỹ nhằm gây sức ép lên các đồng minh và tổ chức từng có những bước đi thăm dò để hợp tác với LOGINK khi nền tảng này thúc đẩy kế hoạch mở rộng toàn cầu.

Các quan chức Mỹ và chuyên gia an ninh từng lo ngại Bắc Kinh có thể sử dụng hệ thống để thu thập những thông tin thương mại không công khai về hàng hóa, sản lượng và giá cả giao dịch, qua đó giúp các doanh nghiệp Trung Quốc cạnh tranh bằng cách hạ giá so với đối thủ phương Tây.

Một số người cũng lo rằng LOGINK có thể được dùng để theo dõi các chuyến hàng quân sự nhạy cảm, trong đó có các lô vũ khí của Mỹ chuyển đến Ukraine và Đài Loan. Nhiều lô hàng như vậy được vận chuyển thông qua các mạng lưới vận tải thương mại.

LOGINK chưa công khai chính xác loại dữ liệu mà họ thu thập cũng như quy mô của việc thu thập này.

Trong bản đệ trình gửi Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ năm 2024, ông Li Zhao - một quan chức LOGINK - cho biết nền tảng này không có “khả năng thu thập thông tin thương mại nhạy cảm hoặc liên tục theo dõi hoạt động vận chuyển hàng hóa trên toàn cầu”.

Một người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ không cung cấp chi tiết khi được hỏi về các nỗ lực ngoại giao của Washington nhằm hạn chế việc sử dụng LOGINK trên toàn cầu. Tuy nhiên, người này cho biết Mỹ sẽ không cho phép một nền tảng do Trung Quốc kiểm soát “nắm quyền chi phối dữ liệu hàng hải toàn cầu”.

“Chúng tôi đã cấm sử dụng nền tảng này trong toàn bộ chính phủ Mỹ và tại các cơ sở cảng quan trọng, đồng thời kêu gọi các đồng minh và ngành công nghiệp xem mối đe dọa này một cách nghiêm túc tương tự”, người phát ngôn nói thêm:

Từ giải pháp thương mại thành mối nguy?

LOGINK có tên chính thức là Nền tảng Thông tin Công cộng Quốc gia về Giao thông Vận tải và Logistics.

Nền tảng này bắt đầu hoạt động cách đây khoảng 20 năm như một dự án của chính quyền địa phương tại tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc, nhằm cải thiện việc phối hợp vận chuyển hàng hóa bằng cách tập hợp dữ liệu từ cảng biển, xe tải và các nhà cung cấp dịch vụ vào nền tảng duy nhất có thể tìm kiếm.

LOGINK sau đó nhận được sự ủng hộ của các nhà hoạch định chính sách ở Trung Quốc. Không lâu sau, quyền kiểm soát nền tảng được chuyển cho Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc. Việc mở rộng ra quốc tế nhanh chóng trở thành một ưu tiên.

Năm 2010, Trung Quốc kí thỏa thuận chia sẻ dữ liệu hàng hóa với chính phủ Nhật Bản và Hàn Quốc, kết nối LOGINK với các nền tảng thông tin logistics quốc gia của hai nước.

Vài năm sau, LOGINK ký thỏa thuận với một nền tảng logistics có trụ sở tại Hồng Kông (Trung Quốc). Trong một thông cáo báo chí, phía Trung Quốc cho biết thỏa thuận này giúp LOGINK tiếp cận “hơn 90% dữ liệu theo dõi tàu biển trên toàn cầu”.

Theo bài thuyết trình của Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc trình bày trước một ủy ban của Liên Hợp Quốc năm 2015 và được đăng tải trên mạng, LOGINK sẽ trở thành “cổng thông tin một cửa kết nối với các hệ thống thông tin logistics toàn cầu”.

Đến cuối những năm 2010, LOGINK cũng tìm cách hợp tác với các cảng châu Âu. Song từ năm 2022, các nhà hoạch định chính sách Mỹ bắt đầu công khai phản đối nền tảng của Trung Quốc.

Bước ngoặt xảy ra vào tháng 4 năm đó, khi LOGINK tham gia một dự án chia sẻ dữ liệu quốc tế kết nối các nhà vận hành những nền tảng kỹ thuật số dùng để trao đổi thông tin về hàng hóa và thủ tục hải quan tại các cảng.

Theo báo cáo từ ủy ban Mỹ, việc LOGINK tham gia dự án này sẽ giúp tăng gấp đôi mức độ hợp tác của nền tảng với các cảng quốc tế.

Vài tháng sau, một nhóm nghị sĩ Cộng hòa kêu gọi Tổng thống Mỹ khi đó là Joe Biden hành động chống lại LOGINK trong bức thư công khai. Trong số những người ký tên có Marco Rubio, hiện là Ngoại trưởng Mỹ dưới chính quyền Trump.

Các nghị sĩ cho rằng việc LOGINK mở rộng không bị kiểm soát có thể cho phép Trung Quốc “nắm quyền kiểm soát các huyết mạch của thương mại toàn cầu”.

Một trong số các nghị sĩ này, khi đó là Hạ nghị sĩ Michelle Steel, vào cuối năm 2023 còn đề nghị Hiệp hội Hệ thống Cộng đồng Cảng Quốc tế (IPCSA), tổ chức dẫn đầu dự án chia sẻ dữ liệu nói trên, lập tức cắt đứt quan hệ với LOGINK.

Cũng trong khoảng thời gian đó, Quốc hội Mỹ thông qua đạo luật cấm Lầu Năm Góc kí hợp đồng với các thực thể có liên quan đến LOGINK. Luật này cũng chỉ đạo giới chức Mỹ thuyết phục các đồng minh và đối tác không sử dụng nền tảng này.

Tuy nhiên, các quan chức ở Hàn Quốc và Nhật Bản từng hợp tác với LOGINK nói với Reuters rằng phạm vi chia sẻ dữ liệu hạn chế hơn những gì một số người ở Washington lo ngại.

Bộ Hải dương và Thủy sản Hàn Quốc cùng Bộ Giao thông Nhật Bản cho biết chỉ có thời gian tàu đến và rời cảng, cùng thông tin về việc xếp dỡ hàng hóa, được chia sẻ. Không có thông tin chi tiết về bên trong các lô hàng.

LOGINK biến mất

Sau đó, LOGINK bắt đầu dần rút lui khỏi sân chơi quốc tế. Theo một người am hiểu sự việc, LOGINK chấm dứt tư cách thành viên tại IPCSA vào năm 2024 sau khi ngừng đóng phí thành viên.

Website của LOGINK cũng biến mất vào khoảng thời gian đó. Bản lưu gần đây nhất của trang web này trên Wayback Machine có thời điểm là tháng 6/2024.

Inga Morton, Tổng giám đốc IPCSA, xác nhận LOGINK không còn là thành viên của hiệp hội, đồng thời cho biết dự án chia sẻ dữ liệu quốc tế này “đang bị đình chỉ và không hoạt động”.

Trong khi đó, dịch vụ hợp tác giữa Trung Quốc với Hàn Quốc và Nhật Bản, vốn là sáng kiến quốc tế nổi bật nhất của LOGINK, cũng gặp trục trặc.

Ba nước đã tổ chức các cuộc họp định kì kể từ khi dịch vụ được triển khai. Tuy nhiên, Trung Quốc đột ngột hủy một sự kiện dự kiến diễn ra vào tháng 3/2024 với lý do “tình hình nội bộ”, theo Bộ Hải dương và Thủy sản Hàn Quốc. Kể từ đó, không có cuộc họp nào được tổ chức.

Một quan chức Bộ Giao thông Nhật Bản cho biết quyền truy cập dữ liệu LOGINK của Nhật Bản thông qua dịch vụ này sau đó cũng bị ngừng mà không có thông báo.

Quan chức này nói với Reuters hồi tháng 8 rằng Nhật Bản đã mất quyền truy cập hơn một năm trước và nước này không thể liên lạc với các đối tác Trung Quốc.

Nỗ lực mở rộng sang châu Âu của LOGINK cũng gần như không đạt được kết quả đáng kể.

Ana Rita Rosa, người phát ngôn của cơ quan quản lý cảng Sines (cảng lớn nhất Bồ Đào Nha), nói với Reuters rằng biên bản ghi nhớ hợp tác ký với LOGINK năm 2017 để tìm hiểu khả năng chia sẻ dữ liệu không mang lại kết quả đáng kể nào.

Portbase, hệ thống kỹ thuật số vận hành nền tảng dữ liệu của cảng Rotterdam (cảng lớn nhất châu Âu), cho biết biên bản ghi nhớ với LOGINK ký năm 2019 cũng không tiến xa hơn các cuộc thảo luận thăm dò.

Một người am hiểu vấn đề cho biết những câu hỏi từ chính phủ Hà Lan về mối quan hệ này vào đầu năm 2022 góp phần khiến Portbase quyết định không tiếp tục bất kì hoạt động hợp tác nào với LOGINK.

Ana Rita Rosa và Portbase từ chối bình luận khi được hỏi liệu sức ép ngoại giao của Mỹ có ảnh hưởng đến quyết định không tiếp tục hợp tác với LOGINK hay không.

Bộ Ngoại giao Hà Lan cũng từ chối bình luận.

Rắc rối pháp lý và những văn phòng bỏ trống

Trở lại Trung Quốc, LOGINK đang phải đối mặt với nhiều vụ kiện.

Theo hồ sơ trên Qichacha - nhà cung cấp dữ liệu doanh nghiệp Trung Quốc, pháp nhân thương mại đứng sau trung tâm LOGINK tại Ôn Châu đã phải đối mặt với ít nhất 39 vụ kiện kể từ tháng 1/2024, với tổng giá trị yêu cầu khoảng 1,3 triệu USD.

Một số đơn kiện được liệt kê là tranh chấp lao động, trong khi những đơn khác dường như liên quan đến các khoản các hóa đơn dịch vụ chưa thanh toán. Trong số các bên khởi kiện có một công ty con của China Mobile. Doanh nghiệp này kiện LOGINK hồi tháng 10/2025 vì “tranh chấp hợp đồng cung cấp dịch vụ”.

Sau đó, tòa án yêu cầu LOGINK thanh toán cho công ty viễn thông này, nhưng hồ sơ không cho biết khoản tiền đó đã được trả hay chưa.

LOGINK dường như cũng đang với đối mặt nguy cơ bị thu hồi mặt bằng.

Hồ sơ cho thấy hồi tháng 5, một thẩm phán đã chủ trì vụ “tranh chấp hợp đồng thuê bất động sản” mà bên khởi kiện là nhà phát triển được nhà nước hậu thuẫn đang vận hành khu công nghiệp nơi LOGINK đặt trụ sở.

China Mobile và công ty phát triển khu công nghiệp đều không trả lời khi được đề nghị bình luận.

Khi phóng viên Reuters đến thăm tòa nhà ở Ôn Châu, nằm bên bờ sông ở ngoại ô thành phố, không có dấu hiệu hoạt động nào.

Sơn Vân