Đột quỵ ở ĐBSCL đang trẻ hóa, cảnh báo nguy cơ từ tuổi 40 trở đi

Đột quỵ đang có xu hướng trẻ hóa tại ĐBSCL. Nếu trước đây bệnh thường gặp ở người từ 60 tuổi trở lên, hiện nay người trong độ tuổi 40-50, thậm chí trẻ hơn, cũng có thể gặp biến cố nguy hiểm này khi mang nhiều yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, béo phì, hút thuốc, uống nhiều rượu bia hoặc ít vận động.

Phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với bác sĩ chuyên khoa 1 Nguyễn Đức Chỉnh, Trưởng Khoa Nội tổng hợp - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, để làm rõ thực trạng, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa đột quỵ trong cộng đồng.

- Thưa bác sĩ, vì sao đột quỵ đang có xu hướng trẻ hóa ở ĐBSCL và nhóm tuổi 40-50 cần đặc biệt lưu ý những nguy cơ nào?

- BS Nguyễn Đức Chỉnh: Đột quỵ không chỉ xảy ra ở người trên 60 tuổi. Thực tế hiện nay, nhóm 40-50 tuổi và thậm chí trẻ hơn vẫn có thể mắc bệnh, nhất là khi xuất hiện các yếu tố nguy cơ tim mạch và mạch máu não. Điều đáng lưu ý là nhiều người trẻ thường có tâm lí chủ quan, cho rằng mình còn khỏe nên ít kiểm tra sức khỏe, trong khi các yếu tố nguy cơ có thể âm thầm tích tụ trong thời gian dài.

Những nguy cơ cần quan tâm gồm tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, béo phì, hút thuốc, uống nhiều rượu bia và ít vận động. Vì vậy, phòng ngừa đột quỵ cần được thực hiện từ sớm, thay vì chờ đến tuổi cao mới quan tâm. Từ khoảng 40 tuổi, hoặc sớm hơn nếu thừa cân, có tiền sử gia đình bệnh tim mạch hay hút thuốc, mỗi người nên kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu, cân nặng và vòng bụng định kì.

Điều quan trọng là không tự ý ngưng thuốc khi thấy sức khỏe ổn định. Việc kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu phải được duy trì theo hướng dẫn của bác sĩ. Với người có nguy cơ cao, việc khám định kỳ giúp phát hiện bất thường sớm, điều chỉnh lối sống sớm và chủ động xử lí yếu tố nguy cơ.

- Người khoảng 40 tuổi nên tầm soát đột quỵ như thế nào, thưa bác sĩ? Có cần chụp CT hoặc MRI não thường xuyên không?

- BS Nguyễn Đức Chỉnh: Với người 40 tuổi chưa có triệu chứng, mục tiêu của tầm soát là phát hiện các yếu tố nguy cơ gây đột quỵ chứ không phải chụp não đại trà. Gói đánh giá cơ bản cần chú trọng đo huyết áp đúng kĩ thuật; kiểm tra cân nặng, vòng bụng; xét nghiệm đường huyết đói hoặc HbA1c; kiểm tra cholesterol toàn phần, LDL-C, HDL-C và triglycerid.

Đường huyết có thể kiểm tra mỗi 6 tháng đến 1 năm tùy mức nguy cơ; mỡ máu khoảng 1-2 năm một lần nếu nguy cơ thấp, hoặc thường xuyên hơn nếu bất thường hay có yếu tố nguy cơ. Bác sĩ cũng có thể đánh giá nguy cơ tim mạch trong 10 năm ở nhóm 40-75 tuổi để quyết định mức độ can thiệp.

Không phải ai 40 tuổi cũng cần CT hay MRI não. Các phương pháp này nên được thực hiện khi có chỉ định, chẳng hạn người tăng huyết áp hoặc đái tháo đường lâu năm, mỡ máu cao khó kiểm soát, bệnh tim hoặc rung nhĩ, hút thuốc lâu năm, tiền sử gia đình đột quỵ sớm hoặc từng có triệu chứng nghi cơn thiếu máu não thoáng qua.

- Nếu một người bất ngờ có dấu hiệu nghi đột quỵ, gia đình cần xử trí thế nào và cộng đồng ĐBSCL cần làm gì để giảm hậu quả?

- BS Nguyễn Đức Chỉnh: Khi xuất hiện dấu hiệu đột ngột như méo mặt, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói khó, nói ngọng, cần nghĩ đến đột quỵ và gọi cấp cứu ngay. Ngoài ra, mất thăng bằng đột ngột, nhìn mờ, đau đầu dữ dội bất thường hoặc rối loạn ý thức cũng là những dấu hiệu cần được xử trí khẩn cấp.

Gia đình không nên cạo gió, chích máu đầu ngón tay, tự cho người bệnh uống thuốc hoặc ăn uống khi đang nói khó hay nuốt khó. Người bệnh cần được đưa đến cơ sở có khả năng điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt, bởi hiệu quả điều trị phụ thuộc chặt chẽ vào thời gian. “Giờ vàng” thường được nhấn mạnh là khoảng 4-5 giờ đầu kể từ khi khởi phát triệu chứng. Ngay cả khi các triệu chứng tự hết, người bệnh vẫn cần đến bệnh viện vì đó có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua.

Đối với ĐBSCL, phòng ngừa không chỉ là trách nhiệm của từng người mà cần sự phối hợp của cả hệ thống y tế và cộng đồng. Các địa phương có thể tổ chức đo huyết áp, đường huyết và tư vấn nguy cơ tại trạm y tế, cơ quan, trường học, khu công nghiệp, chợ; đồng thời đưa nhóm 40–50 tuổi vào diện truyền thông trọng điểm. Cần lan tỏa thông điệp rằng còn trẻ vẫn có thể đột quỵ, từ đó giảm tâm lí chủ quan và khuyến khích khám định kì.

Khi bệnh nhân được đưa vào y tế tuyến cơ sở sẽ ngay lập tức được chẩn đoán và xử trí ban đầu, song song với kích hoạt chuyển viện nhanh và thông báo trước cho nơi tiếp nhận. Đây là bước trung gian quan trọng giúp giảm thiểu di chứng cho bệnh nhân trong tương lai.

Về lâu dài, người dân cần duy trì vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày, 150 phút mỗi tuần, ưu tiên đi bộ nhanh, đạp xe, bơi hoặc lao động thể lực phù hợp; ăn giảm muối, đường, mỡ động vật, đồ chiên và thực phẩm chế biến sẵn; tăng rau, trái cây, cá, đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ngủ đủ, giảm thức khuya và kiểm soát căng thẳng cũng là những việc có thể thực hiện hằng ngày để giảm nguy cơ đột quỵ.

Văn Kim Khanh