Phi hành gia thưởng thức hương vị quê nhà ngoài không gian

Nhân dân Nhật báo cho biết khu vực bếp của Thiên Cung hiện phục vụ gần 200 món ăn. Bên cạnh sủi cảo và bánh trung thu, loạt món “nhà làm” như gà thái nhỏ xào cay, đậu hũ Tứ Xuyên, cơm chiên cũng đã xuất hiện trong thực đơn.

Những đoạn phim ghi lại cảnh phi hành gia thưởng thức thịt cùng bánh ngọt mới chế biến lan truyền mạnh mẽ khắp mạng xã hội. Biểu cảm rạng rỡ của họ khiến người xem cảm thấy như mùi thơm tỏa ra từ màn hình.

Tại một cuộc họp báo, Dương Lợi Vĩ - phi hành gia đầu tiên của Trung Quốc - nói đùa rằng ông cảm thấy ghen tị khi giờ đây hậu bối có thể sử dụng thiết bị chiên không dầu ngay ngoài không gian và thưởng thức món cánh gà nướng lúc đang trên quỹ đạo. Năm 2003 khi thực hiện sứ mệnh Thần Châu 5 kéo dài chưa đầy một ngày, chế độ ăn của ông chỉ gói gọn trong thực phẩm ăn liền đóng gói sẵn không hâm nóng được.

Môi trường trọng lực cực thấp, bức xạ vũ trụ cùng môi trường kín đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt cho chế độ ăn uống ngoài không gian. Hạt hay giọt nhỏ lơ lửng có thể bay vào thiết bị gây ra sự cố kĩ thuật. Kể từ thời Yuri Gagarin – người đầu tiên bay vào vũ trụ, thực phẩm dạng sệt và thanh năng lượng nén đã trở thành khẩu phần ăn tiêu chuẩn cho phi hành gia suốt một thời gian dài.

Tháng 6/2013, Vương Á Bình cùng 2 nam phi hành gia đồng hành thực hiện sứ mệnh Thần Châu 10 kéo dài 15 ngày. Hình ảnh cô dùng tay xoay chiếc bánh nếp gói lá giữa không trung để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng công chúng.

Bánh nếp gói lá là món ăn truyền thống dịp Đoan Ngọ (mùng 5 tháng 5 âm lịch) tại Trung Quốc – trùng với thời gian diễn ra Thần Châu 10 lúc đó. Để giúp phi hành gia tận hưởng không khí lễ hội, món ăn đặc biệt này đã được bổ sung vào kho thực phẩm trên trạm vũ trụ.

8 năm sau Vương ăn Tết nguyên đán trên Thiên Cung lúc đang thực hiện sứ mệnh Thần Châu 13 dài 6 tháng. Đội ngũ khoa học thiết kế cho các phi hành gia thực đơn riêng: món sủi cảo nhân hải sản cho Vương vì cô lớn lên ở vùng ven biển, nhiều món cay khác cho phi hành gia người Tứ Xuyên Diệp Quang Phú.

Trung Quốc hoàn thành xây dựng Thiên Cung vào năm 2022. Trạm vũ trụ hoàn chỉnh rộng 110m² với 1 module lõi và 2 module phòng thí nghiệm. Hệ thống có khả năng tái tạo hoàn toàn oxy và đạt tỷ lệ thu hồi nước hơn 95%.

Hạ tầng hoàn chỉnh cho phép thực hiện sứ mệnh thường xuyên hơn và dài ngày hơn. Thiên Cung đủ sức tiếp nhận 6 phi hành gia cùng lúc. Khi Trung Quốc đẩy mạnh nỗ lực thám hiểm vũ trụ, chế độ dinh dưỡng cho phi hành gia trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Do tình trạng không trọng lực gây mất canxi trong xương và teo cơ, thực phẩm dành cho phi hành gia cần có hàm lượng canxi cùng protein cao, ít natri đồng thời cân bằng về chất xơ. Theo Trung tâm Phi hành gia Trung Quốc (ACC), các nhà nghiên cứu đã phát triển loại thực phẩm không gian giúp chống lại tổn thương do oxy hóa, hỗ trợ hệ miễn dịch, giảm mệt mỏi, điều hòa hệ vi sinh vật đường ruột.

Nhưng hương vị lại là vấn đề khác. Ở môi trường trọng lực cực thấp, máu dồn lên phần trên cơ thể gây nghẹt mũi và làm giảm ít nhất 30% khả năng cảm nhận mùi. Vị giác có mối liên hệ mật thiết với khứu giác, nên phi hành gia thường cảm thấy thức ăn nhạt nhẽo. ACC khắc phục bằng cách bổ sung món hương vị đậm đà, thêm nước tương dạng lỏng hoặc tương ớt cô đặc.

Công nghệ mới góp phần đảm bảo chế độ ăn uống đầy đủ và chất lượng cho phi hành gia. Trung tâm hợp tác với doanh nghiệp tư nhân nâng cấp khu vực bếp của Thiên Cung bằng một loạt thiết bị thông minh dùng để cung cấp nước uống, hâm nóng thức ăn, nướng bánh. Nhờ vậy phi hành gia đang trên quỹ đạo có thể thưởng thức bữa ăn nóng sốt chỉ trong vòng 20 phút, không phải chờ đợi lâu hay ăn đồ nguội.

Lấy ví dụ lò nướng đối lưu khí nóng. Chuyên gia ACC Lưu Vĩ Ba giới thiệu thiết bị này được thiết kế riêng cho môi trường vũ trụ, loại bỏ hiệu quả khói lẫn mùi thức ăn, cho phép phi hành gia thưởng thức món nướng ngay ngoài không gian.

Nguồn cung thực phẩm cũng trở nên đa dạng và giàu dinh dưỡng hơn, bao gồm nhiều loại trái cây, rau củ, bít tết, cánh gà đông lạnh. Tàu chở hàng thế hệ mới Khinh Chu đủ sức vận chuyển lượng lớn thực phẩm lạnh.

Lưu trú dài hạn ngoài không gian đòi hỏi giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ Trái đất. ACC đang thử nghiệm một số biện pháp hỗ trợ sự sống nhằm mục đích xây dựng hệ sinh thái không gian có khả năng tái tạo nước, không khí và thực phẩm tại chỗ, hướng đến tự cung tự cấp.

Kể từ sứ mệnh Thần Châu 16 năm 2023, Trung Quốc đã tiến hành trồng cây trên quỹ đạo. Hơn 20 giống cây thuộc 14 loài khác nhau như xà lách, cà rốt, khoai tây, lúa mì được đưa lên thử nghiệm.

Năm 2024, phi hành đoàn sứ mệnh Thần Châu 18 nhận nhiệm vụ nuôi cá để nghiên cứu tác động của môi trường vũ trụ đối với sự phát triển của chúng. Nhiệm vụ hứa hẹn mở ra viễn cảnh phi hành gia tự nuôi và chế biến cá thành món ăn trong tương lai.

Cẩm Bình