Muốn thành quốc gia công nghệ cao, Việt Nam phải làm chủ công nghệ lõi
Ông Nguyễn An Thạo, Tổng giám đốc Công ty TORmem (Hoa Kỳ), cho rằng Việt Nam cần chọn một số lĩnh vực công nghệ chiến lược, đào tạo kỹ sư thực chiến và xây dựng doanh nghiệp sở hữu công nghệ nếu muốn trở thành quốc gia công nghệ cao vào năm 2030
Công nghệ lõi cần nhiều thập kỉ
Ông từng làm việc tại IBM, NetApp, Facebook (Meta), Packet Host, Equinix và hiện là nhà sáng lập TORmem tại Thung lũng Silicon, California. Hành trình công nghệ của ông trải qua các lĩnh vực từ thiết kế vi mạch bán dẫn, hệ thống máy chủ, lưu trữ dữ liệu, điện toán đám mây đến AI.
Sau hơn 40 năm làm việc trong ngành công nghệ cao tại Mỹ, Nguyễn An Thạo cho rằng, Việt Nam đã có nhiều điều kiện để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu, nhưng vẫn thiếu năng lực làm chủ công nghệ lõi. Với ông, câu hỏi quan trọng với Việt Nam không phải là sử dụng công nghệ nào, mà là đến năm 2030 có thể tạo ra sản phẩm công nghệ nào khiến thị trường quốc tế chủ động tìm mua.
Việt Nam có lực lượng kỹ sư đông, dân số trẻ, hệ sinh thái khởi nghiệp phát triển và vị trí ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, phần lớn công nghệ cốt lõi trong chip, máy chủ, thiết bị mạng, AI và điện toán đám mây vẫn thuộc về doanh nghiệp nước ngoài.
Ông Thạo cho rằng hạn chế lớn không nằm ở vốn mà ở cách lựa chọn và tổ chức nguồn lực. Việt Nam vẫn có xu hướng tham gia nhiều lĩnh vực, làm những sản phẩm tương tự các nước khác và kỳ vọng kết quả nhanh.
Công nghệ lõi không đi theo cách đó. TSMC mất hơn 30 năm để trở thành doanh nghiệp sản xuất bán dẫn hàng đầu thế giới. NVIDIA cũng mất hơn hai thập kỉ phát triển GPU trước khi AI tạo ra bước tăng trưởng lớn.
"Hoàn toàn không có con đường tắt cho công nghệ lõi", ông nói.
Nguồn nhân lực cũng cần thay đổi từ đào tạo lý thuyết sang tích lũy kinh nghiệm thực tế. Việt Nam có nhiều sinh viên giỏi toán, khoa học và kỹ thuật, nhưng số kỹ sư từng thiết kế chip thương mại, đưa sản phẩm từ ý tưởng đến sản xuất hàng loạt, xây dựng trung tâm dữ liệu lớn hay triển khai hạ tầng AI cho hàng triệu người dùng còn hạn chế.
"Lý thuyết là nền tảng, nhưng thực chiến mới tạo ra năng lực cạnh tranh", ông Thạo nói.
AI càng cho thấy rõ yêu cầu này. Một hệ thống AI không chỉ cần phần mềm mà còn phụ thuộc vào chip, GPU, bộ nhớ, thiết bị mạng, máy chủ, trung tâm dữ liệu, điện và công nghệ làm mát.
Nếu không làm chủ một phần chuỗi này, Việt Nam khó chuyển từ vị trí sử dụng sang tạo ra công nghệ.
TP.HCM có thể thành trung tâm AI, bán dẫn
Theo ông Thạo, TP.HCM có cơ sở để trở thành trung tâm công nghệ cao của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.
Trong nhiều thập kỉ, thành phố đã giữ vai trò đầu tàu kinh tế và tiên phong với Khu Công nghệ cao, Công viên Phần mềm Quang Trung hay Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (HCMC C4IR).
Giai đoạn tới, ông cho rằng TP.HCM cần tập trung vào bán dẫn, AI và chuyển đổi số, đồng thời hình thành hệ sinh thái gồm nghiên cứu, đào tạo, doanh nghiệp và hạ tầng tính toán.
Thành phố cần thu hút các trung tâm nghiên cứu AI, phát triển trung tâm dữ liệu quy mô lớn, hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ sâu và kết nối chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài.
Một điểm khác cần tháo gỡ là thủ tục tiếp cận thiết bị công nghệ. Các linh kiện, thiết bị và mẫu thử nhập từ Mỹ, Đài Loan và các nước phát triển để phục vụ R&D cần được xử lí nhanh hơn.
"TP.HCM cần đóng vai trò là đầu mối kết nối giữa trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp trong nước và chuyên gia Việt Nam trên toàn thế giới", ông Thạo nói.
Từ hệ sinh thái này, thành phố có thể phát triển các sản phẩm như chip cho IoT, ô tô điện và công nghiệp thông minh; AI tiếng Việt trong giáo dục, y tế, hành chính; máy chủ AI, trung tâm dữ liệu, hạ tầng tính toán hiệu năng cao và robot, tự động hóa.
Đưa công nghệ từ Silicon Valley về Việt Nam
Ông Thạo cho rằng Việt Nam không nhất thiết phải tự phát triển mọi công nghệ từ đầu. Kinh nghiệm từ Silicon Valley có thể được chuyển hóa thông qua hợp tác với chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài và các doanh nghiệp công nghệ.
Tại Quy Nhơn, nơi ông sinh ra, Quy Nhon Semiconductor Corporation (QNSC) được định hướng đào tạo kỹ sư bán dẫn thực chiến, kết nối chuyên gia Việt Nam toàn cầu và hỗ trợ phát triển doanh nghiệp công nghệ cao.
Mục tiêu là để kỹ sư tham gia trực tiếp các dự án bán dẫn, AI và hạ tầng công nghệ thay vì chỉ học trên lớp.
Tại Mỹ, TORmem đang tập trung vào hạ tầng AI, phân tách bộ nhớ, trung tâm dữ liệu AI, điện toán hiệu năng cao và hệ sinh thái bán dẫn.
Thông qua HCMC C4IR, doanh nghiệp đề xuất triển khai tại TP.HCM mô hình từ R&D, thiết kế, lắp ráp thử nghiệm, đánh giá đến thương mại hóa sản phẩm; chuyển giao công nghệ lõi, đào tạo nhân lực và thành lập pháp nhân để xây dựng nhà máy, nhà xưởng lắp ráp thiết bị phần cứng công nghệ cao.
Mục tiêu là từng bước đưa năng lực sản xuất từ Mỹ và Đài Loan về Việt Nam, hướng đến các sản phẩm hạ tầng AI "Made in Vietnam".
Trong giai đoạn 2026-2030, ông Thạo đề xuất Việt Nam tập trung vào bán dẫn, hạ tầng AI, chuyển đổi số và tự động hóa sản xuất; đào tạo kỹ sư qua dự án thực tế; thu hút chuyên gia Việt Nam đang làm việc tại các tập đoàn công nghệ lớn và xây dựng doanh nghiệp sở hữu tài sản trí tuệ.
Đích đến không chỉ là lắp ráp mà phải thiết kế, sở hữu bằng sáng chế, làm chủ công nghệ và xuất khẩu.
"Không chỉ nhập khẩu công nghệ, một quốc gia mạnh phải tạo ra những sản phẩm mà thế giới muốn sử dụng", ông Thạo nói.
Ông cho rằng lợi thế hiện nay là đất nước đã có nguồn nhân lực, thị trường và vị trí trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Thách thức là phải chọn đúng lĩnh vực, đầu tư đủ lâu và tạo ra năng lực công nghệ thực sự. "Tương lai của Việt Nam không nằm ở việc tiêu thụ công nghệ, mà nằm ở việc tạo ra công nghệ", ông Thạo nói.
