Cục An ninh mạng cảnh báo cạm bẫy nhiệm vụ ảo trực tuyến nhằm vào trẻ em

>> Trẻ em rời nhà làm 'nhiệm vụ ảo'

Thực trạng học sinh, sinh viên đột ngột rời nhà hoặc nơi cư trú do rơi vào bẫy nhiệm vụ ảo trên không gian mạng đang trở thành vấn đề nóng, gây lo lắng cho gia đình và xã hội. Sự phát triển của công nghệ cùng các hội nhóm ẩn danh đã tạo điều kiện cho đối tượng xấu dễ dàng tiếp cận, thao túng tâm lý và cô lập nạn nhân. Để làm rõ vấn đề này, phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với Trung tá Lê Anh Tuấn, Phó Trưởng phòng 5, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an).

Thực trạng sập bẫy nhiệm vụ ảo và thủ đoạn của tội phạm mạng

- Thưa Trung tá, trong thời gian qua, lực lượng chức năng đã phát hiện và ngăn chặn nhiều vụ việc học sinh, trẻ vị thành niên đột ngột rời nhà do sập bẫy “nhiệm vụ ảo” trên mạng. Ông có thể chia sẻ số liệu thống kê hoặc đánh giá khái quát về quy mô, mức độ gia tăng của loại tội phạm này tại Việt Nam hiện nay không? Độ tuổi nào của trẻ đang là “tầm ngắm” phổ biến nhất của các đối tượng?

Trung tá Lê Anh Tuấn: Năm 2025, chứng kiến sự chuyển dịch đáng lo ngại: các đối tượng lừa đảo tập trung “săn mồi” nhằm vào giới trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh viên, những người thiếu kỹ năng sống và dễ bị thao túng tâm lý. Thủ đoạn mới nổi lên “bắt cóc online” là thủ đoạn tinh vi, biến nạn nhân thành “tù nhân tinh thần” bị điều khiển từ xa. Theo dữ liệu từ Bộ Công an, từ giữa năm 2024 đến tháng 8/2025, ghi nhận khoảng 50 vụ việc, đã giải cứu thành công 50 nạn nhân – trong đó 90% là nữ giới (45 trường hợp) và 10% nam giới (05 trường hợp), các nạn nhân thuộc nhóm tuổi 18-22, chủ yếu là sinh viên xa nhà, đây là độ tuổi đang là “tầm ngắm” phổ biến của các đối tượng.

- Phương thức dụ dỗ của các đối tượng tội phạm này thường sử dụng là gì? Các hội, nhóm đen mà trẻ thường tham gia và bị dụ dỗ là các hội, nhóm gì thưa Trung tá?

Trung tá Lê Anh Tuấn: Phương thức dụ dỗ của các đối tượng tội phạm này được chuẩn bị kỹ lưỡng theo kịch bản dựng sẵn: giả mạo thông tin (mạo danh công an, viện kiểm sát, tòa án thông qua video call hoặc tin nhắn, cáo buộc nạn nhân liên quan đến ma túy, rửa tiền với “bằng chứng” giả mạo như lệnh bắt, hồ sơ cá nhân…). Nạn nhân thường sẽ bị hoảng loạn, bị thao túng tâm lý (yêu cầu giữ bí mật tuyệt đối, tháo SIM, bật chế độ máy bay, chỉ liên lạc qua ứng dụng OTT như Zalo, Telegram; hướng dẫn di chuyển đến nơi kín đáo như khách sạn, nhà nghỉ hoặc biên giới - báo vị trí định kỳ mỗi giờ).

Sau khi cô lập nạn nhân, tội phạm chuyển sang hành vi tống tiền gia đình, yêu cầu chuyển tiền ngay lập tức, quá trình này chỉ dừng khi gia đình kiệt quệ về tài chính hoặc khi lực lượng chức năng can thiệp. Hậu quả thường không dừng lại ở tiền bạc mà còn gây cho các nạn nhân bị hoảng loạn, sốc tâm lý, bất an, nhất là đối với các nạn nhân đi học xa nhà.

Hiện nay, trên mạng xã hội tồn tại nhiều hội nhóm với tên gọi thường xuyên thay đổi và đánh vào tâm lý giới trẻ ở độ tuổi chưa trưởng thành nhằm tiếp cận, thao túng, lừa đảo khi tham gia như: Hội nhóm “ghét cha mẹ”, trang tuyển dụng, tìm việc nhanh cho sinh viên…

- Từ các vụ việc đã phát hiện, Cục đánh giá đâu là nguyên nhân chính khiến nhiều em nhỏ dễ dàng tin và làm theo lời điều khiển của các đối tượng lừa đảo trên mạng?

Trung tá Lê Anh Tuấn: Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng trên xuất phát từ sự kết hợp giữa nhiều yếu tố: tâm lý lứa tuổi chưa hoàn thiện, thiếu kỹ năng nhận diện nguy cơ trên không gian mạng, sự thiếu hụt kết nối và chia sẻ từ gia đình, cùng với kỹ nghệ thao túng tâm lý ngày càng tinh vi của đối tượng tội phạm. Kẻ xấu thường đánh vào sự tò mò, khao khát khẳng định bản thân, nhu cầu tìm kiếm thu nhập hoặc sự sợ hãi của trẻ khi bị đe dọa.

Giải pháp phòng ngừa và hoàn thiện hành lang pháp lý bảo vệ trẻ em

- Dưới góc độ của cơ quan quản lý an ninh mạng, Cục có lời khuyên gì cho các phụ huynh để ngăn chặn con em mình khỏi các cạm bẫy online?

Trung tá Lê Anh Tuấn: Dưới góc độ cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị thực hiện công tác bảo vệ và hỗ trợ trẻ em trên môi trường mạng cần thực hiện theo phương châm: “phòng ngừa từ sớm - phát hiện từ xa - can thiệp kịp thời - hỗ trợ trẻ em - phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, nền tảng mạng xã hội và cơ quan chức năng”. Khuyến cáo đối với cha mẹ để ngăn chặn phòng ngừa cần:

(1) Tích cực tìm hiểu thông tin tuyên truyền từ cơ quan chức năng về phương thức thủ đoạn của tội phạm liên quan trẻ em để thông tin tới trẻ em;

(2) Chủ động nắm tình hình sử dụng internet của trẻ;

(3) Giáo dục trẻ đề cao tinh thần cảnh giác với phương châm: “không tin - không cung cấp - không làm theo”;

(4) Nhận diện dấu hiệu trẻ đang bị thao túng;

(5) Tăng cường kết nối, tạo sự tin tưởng để trẻ chia sẻ bí mật khi bị đe dọa, tống tiền.

- Cục có kiến nghị gì về mặt pháp lý hay chế tài đối với các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới để ngăn chặn triệt để các “hang ổ” ngầm này?

Trung tá Lê Anh Tuấn: Về mặt pháp lý, hiện nay đã có cơ chế buộc các nền tảng xuyên biên giới hoạt động tại Việt Nam phải có trách nhiệm, chủ động rà soát, phát hiện các dấu hiệu đe dọa sự an toàn cho trẻ em, tích cực phối hợp với cơ quan chức năng trong công tác xác thực người dùng, kịp thời ngăn chặn trong các tình huống khẩn cấp.

Đáng chú ý, Nghị định 147/2024/NĐ-CP có hiệu lực từ 25/12/2024 đã đặt ra nhiều nghĩa vụ đối với nền tảng trong nước và nhà cung cấp xuyên biên giới, quy định trách nhiệm ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung, dịch vụ, ứng dụng vi phạm, yêu cầu nền tảng phải có cơ chế tiếp nhận và xử lý khiếu nại của người dùng. Nghị định 147 quy định việc khóa tạm thời tài khoản, trang, nhóm, kênh trong các trường hợp: trong 30 ngày có ít nhất 5 lần cung cấp nội dung vi phạm hoặc trong 90 ngày có ít nhất 10 lần cung cấp nội dung vi phạm.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 đã tạo thêm khuôn khổ pháp lý về xử lý dữ liệu cá nhân và chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới. Luật cũng quy định cơ chế xử lý vi phạm có thể bao gồm xử phạt hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự và bồi thường thiệt hại tùy tính chất, mức độ, hậu quả.

Xin trân trọng cảm ơn Trung tá đã trả lời cuộc phỏng vấn này!

Nam Phong