Bùi Văn Tước: Lão nông làm nên thương hiệu bưởi Năm Roi
Từ năm nhánh bưởi được chiết, lão nông Bùi Văn Tước góp phần đưa bưởi Năm Roi lan rộng thành đặc sản vùng Bình Minh, Vĩnh Long.
Có những giống cây trở thành đặc sản của một vùng đất không chỉ nhờ điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu, mà còn nhờ công sức của những con người biết phát hiện, gìn giữ và nhân rộng giá trị của nó. Với bưởi Năm Roi ở Bình Minh, Vĩnh Long, câu chuyện về lão nông Bùi Văn Tước, thường được gọi thân mật là ông Mười Tước, là một câu chuyện như thế.
Một miếng bưởi và ý tưởng chiết cành
Theo lời kể của ông Bùi Văn Tước lúc sinh thời, khoảng giữa những năm 1930, ông Hội đồng Huy, tên đầy đủ là Bùi Quang Huy ở làng Mỹ Thuận, Bình Minh (Vĩnh Long), có được một trái bưởi ngon do bạn bè biếu. Sau khi ăn, ông vứt hạt vào vườn trầu. Hạt nảy mầm, cây lớn dần, ra hoa kết trái. Thấy trái bưởi đẹp, ăn lại ngon, ông Hội đồng Huy đặc biệt quý cây bưởi này.
Để giữ trái, ông cẩn thận chăm sóc và còn nói vui rằng ai hái một trái sẽ bị “đánh năm roi”. Không ai ngờ lời nói ấy về sau trở thành tên gọi của một giống bưởi rất nổi tiếng: Bưởi Năm Roi.
Ông Mười Tước từng kể rằng, trong một lần được ăn bưởi, ông nhận ra vị ngon đặc biệt của loại trái cây này. Từ cảm nhận rất giản dị đó, ông nảy ra ý nghĩ phải tìm cho được nhánh chiết để đem về trồng làm giống.
Đầu những năm 1950, nhờ mối quan hệ giữa anh của ông là Bùi Văn Huệ với ông Bùi Hà Đông, con trai ông Hội đồng Huy, ông Mười Tước có dịp tiếp cận gia đình chủ nhân cây bưởi. Khi ấy, ông Bùi Hà Đông là Chủ tịch Ủy ban hành chính kháng chiến huyện Bình Minh (Vĩnh Long).
Sau nhiều lần tiếp xúc và được thưởng thức trái bưởi ngon, ông Mười Tước mạnh dạn xin chiết nhánh. Ông Bùi Hà Thanh, người con thứ tư của ông Hội đồng Huy, đã cho ông chiết năm nhánh bưởi Năm Roi.
Từ năm nhánh cây đến vùng chuyên canh
Năm nhánh bưởi ấy được ông Mười Tước đem về trồng, chăm sóc và nhân giống. Điều đáng quý là ông không giữ giống cây như tài sản riêng. Quan niệm của ông rất mộc mạc: mình may mắn được ăn một miếng bưởi ngon, xin được nhánh về trồng, rồi nhân giống để mọi người cùng trồng, cùng hưởng lợi.
Chính suy nghĩ ấy đã tạo nên sức lan tỏa. Từ những nhánh bưởi ban đầu, ông tiếp tục theo dõi, chăm sóc và nhân rộng giống cây phù hợp với vùng đất Bình Minh.
Ông Mười Tước chỉ học xong tiểu học, nhưng từng làm tới chức Trưởng phòng Nông nghiệp huyện Bình Minh dưới chế độ cũ và nguyên Phó trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (phụ trách khuyến nông) dưới chế độ mới. Thành công của giống bưởi Năm Roi có được nhờ sự ham học hỏi của ông Mười Tước. Ông được nhiều bằng khen về trồng và nhân giống bưởi ngon từ năm 1966 và sau giải phóng năm 1975.
Canh tác lúa theo hướng nông nghiệp sạch, hữu cơ
Sinh thời, ông Bùi Văn Tước thường xuyên đọc sách báo về nông nghiệp và khoa học, sau đó đem những điều mình tìm hiểu được áp dụng vào thực tế vườn cây, ruộng lúa.
Ông Võ Văn Theo, nguyên Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Bình Minh (cũ), tỉnh Vĩnh Long, cho biết: “Cùng với hành trình của cây bưởi Năm Roi, ông Mười Tước còn có những đóng góp đáng kể trong việc đưa giống lúa IR8 (gọi là Thần Nông 8) đến với sản xuất ở Bình Minh trong những năm 1967-1968. Đây là giai đoạn nông nghiệp đứng trước yêu cầu nâng năng suất, cải thiện sản lượng lương thực. Việc tiếp nhận và nhân rộng giống lúa mới cho thấy ông không chỉ quan tâm đến cây ăn trái, mà còn nhạy bén với những thay đổi của sản xuất nông nghiệp”.
Cũng theo ông Võ Văn Theo, với vai trò Phó Trưởng Phòng Nông nghiệp phụ trách khuyến nông, ông Mười Tước cổ vũ nông dân sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đúng liều lượng, canh tác theo hướng xanh. Đặc biệt, ông khuyến khích nông dân sử dụng phân bón hữu cơ trong sản xuất nông nghiệp. Ông cho rằng người trồng cây ăn trái và trồng lúa phải giữ đạo đức, bảo đảm an toàn cho bản thân và mọi người.
Bưởi Năm Roi ngày nay đã trở thành một thương hiệu gắn với Bình Minh và Vĩnh Long. Giá trị của loại trái cây này không chỉ nằm ở hương vị, mà còn nằm trong câu chuyện về vùng đất, người trồng và quá trình hình thành thương hiệu. Đằng sau thương hiệu ấy có dấu ấn của nhiều thế hệ nhà vườn, trong đó ông Bùi Văn Tước là một nhân vật chính.
Ông Bùi Văn Tước qua đời năm 2011, lúc 96 tuổi. Ông vẫn được nhớ đến như một người nông dân tri thức, bình dị và trong sáng. Căn nhà của ông từng có những sách báo về nông nghiệp, khoa học; trong cuộc đời ông, khu vườn cũng là một phòng thí nghiệm tự nhiên, nơi những ý tưởng được kiểm chứng bằng thực tế.
Ông Bùi Văn Tước vì vậy xứng đáng được nhắc đến như một người góp phần viết nên “huyền thoại bưởi Năm Roi Bình Minh”. Câu chuyện ấy bắt đầu rất nhỏ: chỉ từ một miếng bưởi ngon, một ý tưởng chiết cành và năm nhánh giống. Nhưng bằng sự kiên trì, hiểu biết và tấm lòng với quê hương, những nhánh cây ấy đã bén rễ, sinh sôi, trở thành sinh kế và làm nên tên tuổi của một vùng đất.