Lão nông Trần Văn Chiến đưa drone vào vườn cây, canh tác thông minh
Giám đốc HTX Trường Khương A Trần Văn Chiến ứng dụng drone, hướng đến sản xuất sầu riêng an toàn, hiệu quả và phát triển bền vững.
Đổi mới từ yêu cầu thực tế
Tại xã Trường Long, TP. Cần Thơ, ông Trần Văn Chiến, Giám đốc Hợp tác xã Vườn cây ăn trái Trường Khương A, chủ động tiếp cận khoa học và công nghệ để đổi mới sản xuất. Đưa thiết bị bay không người lái (drone) vào phun thuốc bảo vệ thực vật không chỉ thay đổi một công đoạn lao động mà còn mở ra hướng canh tác hiện đại, an toàn, bền vững.
Trong quá trình điều hành, ông Chiến nhận thấy cách canh tác truyền thống bộc lộ hạn chế khi cây ăn trái phát triển cao lớn, diện tích sản xuất tăng và yêu cầu chất lượng khắt khe hơn. Hợp tác xã chuyên sản xuất cây ăn trái, trong đó sầu riêng là chủ lực, chiếm 2/3 diện tích với 30 ha; vú sữa chiếm gần 1/3, tương ứng 15 ha.
Vườn sầu riêng có tán rộng, một số cây cao hơn 10 m và mật độ dày. Phun thuốc thủ công cần nhiều nhân công, mất thời gian và khó bảo đảm độ đồng đều. Người lao động phải mang bình phun, di chuyển trong vườn, tiếp xúc trực tiếp với thuốc giữa điều kiện nắng nóng hoặc mưa thất thường.
Đưa công nghệ vào vườn sầu riêng
Hợp tác xã ứng dụng drone phun thuốc bảo vệ thực vật trên cây sầu riêng. Thiết bị làm việc theo khu vực, với lộ trình và thời gian xác định trước; người vận hành điều chỉnh lượng dung dịch, độ cao và hướng bay theo điều kiện thực tế.
Theo ông Chiến, với vườn cây tán lớn và mật độ dày, drone giảm sự phụ thuộc vào lao động trực tiếp. Thiết bị xử lí diện tích lớn trong thời gian ngắn, giúp hợp tác xã chủ động phòng trừ sâu bệnh khi thiếu nhân công hoặc thời tiết không thuận lợi. Hạn chế người lao động mang bình phun vào vườn cũng góp phần giảm tiếp xúc hóa chất.
Công nghệ hỗ trợ phun trên diện rộng và tiếp cận những khu vực khó xử lí thủ công. Kiểm soát lượng thuốc, khu vực và thời điểm phun có thể hạn chế sử dụng thuốc không cần thiết, giảm nguy cơ phát tán ra môi trường. Hiệu quả vẫn phụ thuộc kỹ thuật vận hành, theo dõi sâu bệnh, thời tiết và thời điểm xử lí.
Ông Chiến nhấn mạnh drone không thể thay thế kinh nghiệm nhà vườn. Hợp tác xã vẫn phải thăm vườn, nhận diện đối tượng gây hại, đánh giá tình hình và chọn thuốc phù hợp. Việc sử dụng thuốc cần tuân thủ nguyên tắc bốn đúng: đúng thuốc, đúng lúc, đúng liều lượng, đúng cách; đồng thời bảo đảm thời gian cách li. Đây là điều kiện để sản xuất an toàn, bảo vệ sức khỏe người lao động và chất lượng nông sản.
Từ cơ giới hóa đến quản lí bằng dữ liệu
Bước tiếp theo là số hóa thông tin sản xuất. Nhật kí chăm sóc, lịch phun thuốc, tình hình sâu bệnh và dữ liệu vùng trồng cần được ghi chép, lưu trữ để theo dõi, đánh giá, điều chỉnh quy trình. Thông tin có hệ thống giúp người điều hành kiểm soát lịch chăm sóc và hiệu quả sử dụng nhân lực, vật tư.
Dữ liệu tạo nền tảng truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu thị trường. Thông tin chính xác về chăm sóc, sử dụng thuốc và thời điểm thu hoạch giúp hợp tác xã minh bạch quản lí chất lượng, hỗ trợ đối tác kiểm tra quy trình sản xuất. Đây còn là cơ sở rà soát lãng phí, điều chỉnh cách dùng vật tư.
Hợp tác xã định hướng mở rộng công nghệ sang quản lí vùng trồng, theo dõi sâu bệnh, tưới tiêu và kết nối tiêu thụ. Công nghệ không chỉ cơ giới hóa một công đoạn mà còn hỗ trợ quyết định sản xuất, giúp nhà vườn chủ động hơn trước biến động sâu bệnh, thời tiết và yêu cầu thị trường.
Ông Trần Văn Chiến cho biết vườn sầu riêng đang cho trái mang lại nguồn thu đáng kể. Năm 2024, khi sầu riêng xuất khẩu có giá cao, ông Chiến thu nhập từ vườn sầu riêng hơn 4 tỉ đồng. Năm 2025, dù giá xuất khẩu giảm, thu nhập từ vườn sầu riêng của ông vẫn đạt hơn 3 tỉ đồng. Kết quả thực tế hằng năm còn phụ thuộc diện tích, năng suất, chi phí, chất lượng trái và thị trường.
Với nhà vườn, công nghệ có giá trị khi giải quyết vấn đề cụ thể. Drone có thể tiết kiệm thời gian phun, giảm nhu cầu nhân công và tăng tính chủ động. Để đánh giá hiệu quả đầu tư, hợp tác xã cần theo dõi chi phí vận hành, lượng thuốc sử dụng và chất lượng sản phẩm qua từng vụ, qua đó so sánh với cách làm truyền thống.
Liên kết để nhân rộng mô hình
Theo ông Chiến, mô hình drone có tiềm năng mở rộng trong sản xuất sầu riêng và có thể nghiên cứu áp dụng cho cây ăn trái phù hợp. Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu là rào cản; vận hành thiết bị đòi hỏi kiến thức và kĩ năng chuyên môn.
Để công nghệ đến gần nông dân, hợp tác xã kiến nghị ngành chuyên môn hỗ trợ tập huấn, chuyển giao công nghệ, xây dựng mô hình trình diễn và hướng dẫn sử dụng drone an toàn. Các hợp tác xã có thể liên kết đầu tư, dùng chung thiết bị hoặc hình thành tổ dịch vụ, giúp phân bổ chi phí và chia sẻ kinh nghiệm.
Với Hợp tác xã Vườn cây ăn trái Trường Khương A, drone mới là bước đầu chuyển đổi số. Hợp tác xã định hướng ứng dụng công nghệ trong quản lí vùng trồng, nhật kí sản xuất, truy xuất nguồn gốc, theo dõi sâu bệnh, tưới tiêu và kết nối tiêu thụ. Mục tiêu là hình thành quy trình sản xuất sầu riêng hiện đại, an toàn, bền vững.
Nhân Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10, ông Trần Văn Chiến là một trong những nông dân báo cáo điển hình về canh tác thông minh và chuyển đổi số của TP. Cần Thơ. Từ phun thuốc bằng drone đến quản lí sản xuất bằng dữ liệu, mô hình cho thấy đổi mới bắt đầu từ nhu cầu thực tế. Tiếp cận khoa học công nghệ có thể góp phần nâng cao giá trị cây ăn trái và sức cạnh tranh của nông sản Đồng bằng sông Cửu Long trong toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long.