Công nghệ nào giúp tàu Velaro Novo chở tới 760 hành khách khi đến Việt Nam?
Siemens cho biết 10 đoàn tàu Velaro Novo dự kiến cung cấp cho hai tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội - Quảng Ninh và Bến Thành - Cần Giờ có sức chứa tới 760 hành khách mỗi đoàn.
Con số này gây chú ý khi được đặt cạnh cấu hình khoảng 450 ghế của đoàn tàu Velaro Novo dành cho dự án American Pioneer 220. Liệu sự khác biệt lớn này có đến từ khái niệm “empty tube” thiết kế khoang tàu để khách hàng có thể tự do bố trí nội thất? Theo CEO Smart Train Lease, Ben Dobernecker, người từng phụ trách dự án Passenger Experience của Velaro Novo, câu trả lời là có, nhưng “empty tube” chỉ là một phần của câu chuyện. Quan trọng hơn, Siemens đã thiết kế lại gần như toàn bộ cách sử dụng không gian bên trong đoàn tàu.
“Empty tube”: Biến khoang tàu Velaro Novo thành không gian có thể tùy biến
Trong ngành đường sắt, việc một đoàn tàu có thể chở bao nhiêu hành khách không đơn giản chỉ phụ thuộc vào kích thước thân tàu. Cách bố trí ghế, khu vực kỹ thuật, nhà vệ sinh, tủ thiết bị, lối đi, cửa nối giữa các toa và các không gian phục vụ hành khách đều ảnh hưởng trực tiếp tới sức chứa. Đó chính là điểm mà Siemens muốn thay đổi với Velaro Novo.
Ben Dobernecker cho biết khái niệm “empty tube” là một trong những yếu tố quan trọng giúp hãng tăng đáng kể khả năng khai thác không gian. Thay vì thiết kế một khoang tàu với cách bố trí nội thất gần như cố định, Siemens tạo ra một “ống rỗng” tương đối linh hoạt để khách hàng có thể lựa chọn cách sử dụng.
Nói cách khác, Siemens không quyết định trước rằng mọi đoàn tàu Velaro Novo phải có cùng một cách bố trí ghế. Nhà khai thác có thể lựa chọn bố trí ghế, khoang thương gia hoặc các không gian phục vụ hành khách khác tùy theo nhu cầu.
Điều này đặc biệt quan trọng khi so sánh hai cấu hình có sức chứa khác nhau. Một đoàn tàu được đặt mục tiêu phục vụ thị trường có nhu cầu vận chuyển rất lớn có thể ưu tiên số ghế cao, trong khi một đoàn tàu phục vụ nhóm hành khách coi trọng không gian cá nhân, dịch vụ hoặc khoang thương gia có thể lựa chọn cấu hình ít ghế hơn.
Vì vậy, nếu Velaro Novo dành cho Việt Nam được xác định với sức chứa 760 hành khách, “empty tube” chính là nền tảng cho phép Siemens và nhà khai thác có nhiều dư địa để đạt cấu hình đó. Nhưng đây chưa phải toàn bộ nguyên nhân.
Từ 173 lên 188 mét không gian sử dụng được
Điểm đáng chú ý trong chia sẻ của Dobernecker là Siemens không chỉ “bỏ bớt vách ngăn” để có thêm chỗ đặt ghế. Hãng đã tìm cách làm cho bản thân cấu trúc đoàn tàu sử dụng không gian hiệu quả hơn.
Theo Dobernecker, Siemens đã làm các toa tàu dài hơn. Nhờ vậy, trong khi tổng chiều dài đoàn tàu vẫn giữ ở mức khoảng 200 m, Velaro Novo chỉ còn 7 toa thay vì 8 toa như một số thế hệ Velaro trước đó.
Việc giảm một toa đồng nghĩa loại bỏ một khu vực nối giữa hai toa, phần mà Dobernecker gọi là “dead space”, tức không gian không trực tiếp tạo ra giá trị cho hành khách.
Chưa dừng ở đó, Siemens còn đưa một số tủ thiết bị ra khỏi khoang hành khách, tích hợp chúng lên nóc hoặc xuống khu vực dưới sàn. Vị trí nhà vệ sinh cũng được tối ưu khi hai phòng được bố trí đối diện nhau thay vì đặt cạnh nhau.
Kết quả, theo Siemens, một đoàn tàu dài 200 m trước đây có khoảng 173 m không gian sử dụng được nay có thể đạt khoảng 188 m. Đây mới là điểm mấu chốt để hiểu vì sao “empty tube” có thể giúp Velaro Novo đạt những cấu hình sức chứa rất khác nhau.
Nếu chỉ đơn giản bố trí thêm ghế vào cùng một không gian, việc tăng sức chứa đương nhiên sẽ phải đánh đổi bằng sự thoải mái. Nhưng cách Siemens mô tả Velaro Novo cho thấy mục tiêu của hãng là tăng phần không gian thực sự có thể dành cho hành khách, sau đó để nhà khai thác quyết định sử dụng phần không gian này theo cách nào.
Do đó, có thể nói “empty tube” là chìa khóa về mặt kiến trúc và khả năng tùy biến, nhưng sức chứa cao của Velaro Novo còn đến từ hàng loạt thay đổi khác trong thiết kế.
760 hành khách có thay đổi trải nghiệm?
Đây là câu hỏi quan trọng nhất khi so sánh cấu hình 760 hành khách với khoảng 450 ghế của đoàn tàu dành cho American Pioneer 220. Nếu lấy hai con số này làm cơ sở so sánh, cấu hình 760 hành khách cao hơn khoảng 69% so với 450 hành khách. Nhưng không nên hiểu rằng Velaro Novo có 760 ghế thì hành khách sẽ phải chịu không gian cá nhân giảm tương ứng.
Bởi theo Dobernecker, triết lí của Siemens không phải là “nhồi nhiều hành khách hơn vào một không gian cố định”. Ông nhấn mạnh rằng “comfort is also defined by space”, tức là sự thoải mái cũng được quyết định bởi không gian, nhưng cách sử dụng không gian cuối cùng phụ thuộc vào nhà khai thác. Siemens cung cấp một nền tảng linh hoạt, còn khách hàng có thể lựa chọn cách bố trí ghế và các khu vực chức năng.
Đây là điểm rất đáng chú ý đối với thị trường Việt Nam. Nếu mục tiêu của đoàn tàu là đáp ứng nhu cầu đi lại lớn, nhà khai thác có thể ưu tiên cấu hình nhiều ghế. Ngược lại, nếu muốn nâng cao trải nghiệm, có thể dành nhiều diện tích hơn cho khoảng cách giữa các hàng ghế, khu vực hành lí, khoang dịch vụ hoặc các không gian chuyên biệt.
Nói cách khác, 760 hành khách là một cấu hình khai thác, chứ không phải giới hạn vật lí bắt buộc của Velaro Novo. Thậm chí, cách Siemens phát triển Velaro Novo cho thấy hãng muốn tách hai khái niệm vốn thường đi cùng nhau: sức chứa và sự thoải mái. Sức chứa cao không nhất thiết phải đồng nghĩa với một đoàn tàu chật chội nếu phần không gian được tối ưu ngay từ thiết kế.
Tuy nhiên, điều này cũng có nghĩa trải nghiệm thực tế của hành khách Việt Nam sẽ phụ thuộc rất lớn vào cấu hình cuối cùng mà nhà khai thác lựa chọn. Cùng một nền tảng Velaro Novo, hai đoàn tàu có thể đem lại cảm nhận rất khác nhau nếu số ghế, khoảng cách ghế, cách bố trí hành lí và các khu vực phục vụ được thiết kế khác nhau.
Dobernecker cho biết Siemens đã nghiên cứu hành khách từ lúc họ rời nhà cho tới khi tới điểm đến, thay vì chỉ tập trung vào bản thân chuyến tàu. Những chi tiết tưởng như nhỏ, chẳng hạn giá đỡ máy tính bảng tại ghế, cũng được xem xét để cải thiện trải nghiệm. Điều đó cho thấy mục tiêu của Velaro Novo không chỉ là đưa được nhiều người lên tàu hơn.
“Chìa khóa” nằm ở khả năng lựa chọn
Nhìn từ cuộc phỏng vấn với Ben Dobernecker, có thể xem “empty tube” là một trong những chìa khóa quan trọng giúp Velaro Novo có thể đạt những cấu hình sức chứa rất khác nhau, trong đó có con số 760 hành khách mà Siemens đưa ra cho các đoàn tàu dự kiến cung cấp tại Việt Nam. Nhưng gọi “empty tube” là nguyên nhân duy nhất tạo ra sự khác biệt giữa 760 và 450 hành khách sẽ là chưa trọn vẹn.
Phần không gian tăng thêm còn đến từ việc kéo dài toa tàu, giảm số toa, loại bỏ một khu vực nối giữa các toa, đưa thiết bị ra khỏi khoang hành khách và tối ưu vị trí nhà vệ sinh. Tổng thể những thay đổi này giúp Siemens nâng tỷ lệ không gian có thể sử dụng từ khoảng 173 lên 188 m trên một đoàn tàu dài 200 m.
Quan trọng hơn, Velaro Novo được thiết kế để không áp đặt một cách bố trí duy nhất cho mọi thị trường. Vì vậy, sự khác biệt giữa cấu hình 760 hành khách của đoàn tàu dành cho Việt Nam và khoảng 450 ghế của American Pioneer 220 không nhất thiết phản ánh sự khác biệt về chất lượng hay mức độ thoải mái của hai đoàn tàu. Nó trước hết phản ánh cách mỗi nhà khai thác lựa chọn sử dụng cùng một nền tảng không gian linh hoạt.
Và đó có lẽ mới là giá trị lớn nhất của “empty tube”: không phải giúp Siemens đơn giản đặt thêm ghế vào đoàn tàu, mà cho phép nhà khai thác quyết định bao nhiêu không gian sẽ dành cho số lượng hành khách và bao nhiêu dành cho trải nghiệm của từng hành khách.
Với Việt Nam, câu hỏi đáng quan tâm vì thế không chỉ là Velaro Novo có thể chở 760 người hay không, mà là 760 hành khách sẽ được bố trí trong khoang tàu như thế nào. Cấu hình cuối cùng mới là yếu tố quyết định hành khách bước lên tàu và cảm nhận một đoàn tàu “nhiều người hơn” hay một đoàn tàu “có nhiều không gian hơn”.