Hà Nội đề xuất nói 'không' với tiền mặt tại bãi đỗ xe: Hết thời chặt chém?
TP.Hà Nội đang hoàn thiện dự thảo quy định 100% bến xe, bãi đỗ và điểm trông giữ xe trên địa bàn phải ứng dụng công nghệ, vận hành thanh toán không dùng tiền mặt.
Siết quản lí bãi đỗ xe bằng công nghệ
Thành phố Hà Nội đang rà soát và lấy ý kiến cho dự thảo quyết định quy định về quản lí, vận hành các bến xe, bãi đỗ xe và điểm trông giữ xe tạm thời trên địa bàn.
Điểm đột phá cốt lõi của chính sách mới này nằm ở yêu cầu bắt buộc chuyển đổi số toàn diện: 100% điểm trông giữ xe phải triển khai ứng dụng công nghệ, vận hành thanh toán không dùng tiền mặt và kết nối dữ liệu thời gian thực về Trung tâm quản lí thông tin bãi đỗ tập trung của thành phố.
Theo dự thảo vừa được công bố, phạm vi áp dụng của quy định không chỉ dừng lại ở các bến xe khách hay bãi đỗ xe công cộng ngoài trời, mà phủ rộng đến tất cả các điểm trông giữ xe có thu tiền nằm trong chung cư, trung tâm thương mại, tòa nhà văn phòng, bệnh viện và trường học.
Điểm đỗ xe nội bộ phục vụ nhu cầu riêng của các cơ quan, tổ chức hoặc hộ gia đình không kinh doanh dịch vụ trông giữ xe là đối tượng duy nhất không thuộc diện bắt buộc áp dụng.
Về tiến độ triển khai đối với hạ tầng bến xe khách, Hà Nội đặt ra lộ trình từng bước nhưng quyết liệt. Cụ thể, toàn bộ các bến xe loại 1 trên địa bàn Thủ đô phải hoàn thành áp dụng công nghệ trong quản lý, vận hành và trông giữ xe trước ngày 31/12/2026. Đối với các bến xe loại 2, mốc thời hạn chót được quy định là trước ngày 30/6/2027.
Đối với phương tiện ô tô, dự thảo đưa ra quy chuẩn cứng: 100% điểm trông giữ và bãi đỗ xe phải triển khai giải pháp công nghệ, vận hành thu giá dịch vụ theo hình thức điện tử không dừng (ETC). Phương thức thanh toán được ưu tiên hàng đầu là trừ tiền tự động thông qua tài khoản giao thông của khách hàng.
Trong trường hợp phương tiện chưa gắn thẻ đầu cuối hoặc tài khoản giao thông không đủ điều kiện chi trả tại thời điểm giao dịch, người gửi xe được linh hoạt sử dụng các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt khác như chuyển khoản, mã QR hoặc thẻ ngân hàng.
Riêng đối với xe máy, các bãi đỗ và điểm trông giữ phải trang bị công nghệ kiểm soát hiện đại để quản lí, vận hành và đảm bảo khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu liên tục với cơ quan quản lý nhà nước. Người gửi xe máy có thể lựa chọn các phương thức thanh toán linh hoạt từ tự động, quét mã QR cho đến các nền tảng ví điện tử phổ biến.
Dẹp bỏ tình trạng "trạm thu phí riêng"
Để bảo đảm tính thực tiễn khi vận hành, dự thảo vẫn dự phòng phương án thu tiền mặt nhưng coi đây là "giao dịch ngoại lệ" chỉ được phép áp dụng trong những hoàn cảnh đặc biệt.
Tiền mặt chỉ được tiếp nhận khi hệ thống thanh toán tự động hoặc phần mềm quản lí gặp sự cố kĩ thuật đột xuất, hoặc khi người gửi xe gặp lí do khách quan không thể thực hiện giao dịch điện tử.
Ở chiều ngược lại, khi hệ thống công nghệ vận hành bình thường, đơn vị khai thác bị nghiêm cấm hoàn toàn hành vi ép buộc khách hàng thanh toán bằng tiền mặt hoặc từ chối các phương thức thanh toán không tiền mặt hợp lệ.
Đồng thời, nhằm ngăn chặn nguy cơ lũng đoạn thị trường hay tạo rào cản kĩ thuật gây khó cho người dân, dự thảo nghiêm cấm việc buộc chủ phương tiện phải dán thêm thẻ định danh riêng, mở tài khoản riêng của đơn vị khai thác hoặc mua thêm thiết bị, dịch vụ đi kèm như điều kiện bắt buộc để được gửi xe.
Một trong những mục tiêu quan trọng nhất của quy định mới là xây dựng cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng một cách triệt để. Mức giá dịch vụ, đơn vị thời gian tính giá và các phương thức thanh toán phải được niêm yết rõ ràng, công khai tại lối vào và vị trí thanh toán của bãi xe.
Người gửi xe có quyền được cung cấp đầy đủ thông tin về thời điểm xe vào, thời điểm xe ra, tổng số tiền phải trả và hình thức thanh toán thông qua biên nhận điện tử hoặc chứng từ hợp lệ.
Cùng với việc đổi mới phương thức thanh toán, dự thảo bắt buộc các điểm trông giữ xe phải hạ tầng hóa kết nối với Hệ thống quản lí thông tin bãi đỗ tập trung của Hà Nội. Dữ liệu truyền về TP bao gồm: danh tính đơn vị khai thác, vị trí địa lý, diện tích, thời hạn cấp phép, số chỗ đỗ còn trống, biển số xe, loại phương tiện, thời gian vào/ra, số tiền thanh toán và trạng thái xuất hóa đơn điện tử.
Để bảo đảm quyền lợi người dân, giá dịch vụ, thời gian tính giá và phương thức thanh toán phải được niêm yết rõ ràng tại lối vào và nơi thanh toán. Người gửi xe được cung cấp thông tin về thời gian vào, ra, số tiền và phương thức thanh toán thông qua biên nhận điện tử hoặc chứng từ.
Đơn vị khai thác phải tiếp nhận yêu cầu tra soát, khiếu nại qua ít nhất hai kênh, gồm số điện thoại và kênh trực tuyến hoặc văn bản; đồng thời xử lý, hoàn trả khoản thu sai trong thời hạn 3 ngày làm việc.
Theo phụ lục kĩ thuật đi kèm, dữ liệu lượt xe ra/vào và sự thay đổi trạng thái chỗ đỗ phải được truyền về hệ thống trung tâm ngay sau khi phát sinh, với độ trễ tối đa không quá 10 giây. Khi xảy ra sự cố mất kết nối mạng, hệ thống tại bãi đỗ phải tiếp tục ghi nhận, lưu trữ dữ liệu nội bộ tối thiểu 72 giờ và tự động truyền bù toàn bộ dữ liệu ngay khi đường truyền được khôi phục.
Trước những lo ngại về an toàn thông tin khi áp dụng công nghệ giám sát phương tiện diện rộng, dự thảo khẳng định hình ảnh phương tiện, biển số xe và lịch sử giao dịch phải được bảo vệ nghiêm ngặt theo các quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các hành vi thu thập, sử dụng, chia sẻ hoặc mua bán trái phép dữ liệu cá nhân, lịch sử di chuyển và dữ liệu thanh toán của người dân đều bị nghiêm cấm tuyệt đối.
Bên cạnh đó, dự thảo cấm mọi hành vi can thiệp trái phép vào thiết bị, phần mềm, cơ sở dữ liệu hoặc cố ý ngắt đường truyền dữ liệu nhằm trốn tránh việc ghi nhận doanh thu, gian lận hóa đơn điện tử hoặc né tránh sự kiểm tra, giám sát của cơ quan chức năng.
Về công tác quản lí tài chính, mỗi giao dịch trông giữ xe đều phải lập và giao hóa đơn, chứng từ cho khách hàng; các đơn vị thuộc diện bắt buộc phải kết nối trực tiếp dữ liệu hóa đơn điện tử với cơ quan thuế.
