Những người trẻ muốn sáng đèn sân khấu kịch ở Đà Nẵng

Khi các nhân vật của vở kịch Đêm trăng Đà Thành bước ra sân khấu với phục trang rực rỡ và những câu thoại dí dỏm, đậm chất đời thường, cả khán phòng như vỡ òa. Không có khoảng cách giữa sàn diễn và người xem, các em nhỏ hòa mình vào câu chuyện, lúc lặng im suy ngẫm, lúc lại hồn nhiên bật cười, tung hứng cùng diễn viên.

Ít ai biết rằng, đằng sau những tràng pháo tay giòn giã và nụ cười rạng rỡ ấy là mồ hôi, nước mắt, cùng khát vọng cháy bỏng suốt nhiều tháng trời của một ê-kíp nghệ sĩ trẻ tuổi mang nặng lòng với "thánh đường" nghệ thuật giữa lòng thành phố biển.

Kịch nói Đà Nẵng và "khoảng trống" trên bản đồ nghệ thuật biểu diễn: Nhìn từ cái nôi Sài Gòn

Nếu như TP.HCM từ lâu đã được mệnh danh là kinh đô của kịch nói phía Nam - nơi nghệ thuật thoại kịch cắm rễ sâu bền trong đời sống đô thị qua nhiều thế hệ vàng với các sân khấu đình đám như Idecaf, Hồng Vân, Hoàng Thái Thanh, Thế Giới Trẻ..., thì tại Đà Nẵng, bức tranh ấy lại mang những gam màu hoàn toàn khác.

Ở Sài Gòn, kịch nói là một món ăn tinh thần quen thuộc, một thói quen giải trí định kỳ của công chúng mỗi dịp cuối tuần. Khán giả Sài Gòn có thể dễ dàng bàn luận sôi nổi về một vở kịch mới ra mắt, về diễn xuất tinh tế của nghệ sĩ này hay thông điệp sâu cay của đạo diễn nọ.

Thế nhưng, di chuyển ra dải đất miền Trung, cụ thể là thành phố Đà Nẵng - một đô thị trẻ năng động bậc nhất về kinh tế và du lịch - kịch nói lại chưa bao giờ là một món ăn tinh thần phổ biến.

Trong nhịp sống hối hả của một thành phố đang vươn mình phát triển mạnh mẽ về hạ tầng và công nghiệp, văn hóa đọc hay xem kịch nói tại rạp vẫn là một khái niệm khá xa lạ với phần đông người dân.

Khi Sân khấu kịch Cầu Vồng chính thức tái khởi động vào cuối năm 2025 dưới sự dẫn dắt của nghệ sĩ Nghinh Lộc và NS Trần Quang Kỳ, phản ứng ban đầu của một bộ phận khán giả địa phương không khỏi khiến những người làm nghề chạnh lòng.

Chia sẻ về những ngày đầu ra mắt, đạo diễn, diễn viên Nghinh Lộc - gương mặt quen thuộc với gần 18 năm kinh nghiệm từ sân khấu và phim ảnh TP.HCM - không giấu được xúc động:

“Trong những ngày đầu tiên, không ít khán giả đến xem còn ngây ngô hỏi chúng tôi rằng kịch nói rốt cuộc là gì, hay diễn kịch có giống như xem xiếc, xem ảo thuật hay ca múa nhạc không? Câu hỏi ấy tuy dễ thương nhưng cũng chính là lát cắt thực tế phũ phàng cho thấy để định hình thói quen thưởng thức kịch nói cho công chúng Đà Nẵng là một hành trình dài dằng dặc, đòi hỏi sự kiên bỉ phi thường”.

Sự thiếu vắng không gian biểu diễn thường xuyên, sự chênh lệch về hạ tầng văn hóa giữa các vùng miền đã tạo ra một khoảng trống lớn. Ở TP.HCM, nghệ sĩ sống được bằng vé, sàn diễn sáng đèn mỗi đêm; còn ở Đà Nẵng, việc giữ cho cánh gà mở ra, tiếng nhạc, tiếng thoại cất lên mỗi tháng là cả một bài toán chiến lược đầy cam go.

Sân khấu kịch Cầu Vồng thực ra không phải là cái tên xa lạ với lịch sử văn hóa Đà Nẵng. Được thành lập từ năm 2012 tại Nhà hát Trưng Vương bởi nghệ sĩ Trần Quang Kỳ, Cầu Vồng từng trải qua không ít thăng trầm, có những giai đoạn phải tạm ngưng hoạt động vì thiếu nhân sự và nguồn lực.

Đến cuối năm 2025, ngọn lửa ấy được thắp lại nhờ sự hội ngộ đầy duyên nợ giữa NS Trần Quang Kỳ và Nghinh Lộc - người con dâu đất Quảng - quyết định đem vốn sống gần hai mươi năm bươn chải ở phương Nam trở về quê hương để trả ơn tổ nghiệp.

Thế nhưng, hành trình "đãi cát tìm vàng" để xây dựng một lực lượng diễn viên tại chỗ không hề trải hoa hồng.

Đạo diễn Võ Ngọc Tiến - người đồng hành cùng Nghinh Lộc trong việc dàn dựng các vở diễn - tâm sự về những khó khăn chuyên môn của ê-kíp: “Do phần lớn các bạn trẻ tham gia Cầu Vồng đều là những người yêu nghệ thuật tay ngang, không qua trường lớp đào tạo bài bản, nên thời gian đầu các bạn gặp rất nhiều hạn chế về đài từ, kỹ thuật biểu diễn hình thể cũng như khả năng kiểm soát cảm xúc trên sân khấu lớn”.

Những thiếu sót ấy không thể ngày một ngày hai mà khắc phục được. Để chuẩn bị cho ra mắt ba vở diễn (gồm hai vở dài khoảng 90 phút và một vở ngắn 45 phút), tập thể Cầu Vồng đã phải trải qua gần sáu tháng ròng rã tập luyện ngày đêm.

Có những đêm, khi phố phường Đà Nẵng đã chìm vào giấc ngủ, căn phòng tập vẫn sáng đèn. Đạo diễn Nghinh Lộc lặng lẽ chỉnh sửa từng bước đi, ánh mắt, nhịp thở cho từng bạn trẻ.

Bạn Gia Bảo, một thành viên trẻ của đoàn, xúc động nhớ lại cơ duyên đến với sân khấu: “Trong lúc lướt mạng xã hội, tình cờ thấy thông tin tuyển diễn viên, em đăng ký thử sức vì từ nhỏ đã ao ước được đứng dưới ánh đèn rực rỡ kia. Có những hôm lịch tập kéo dài đến 2-3 giờ sáng, mệt rã rời nhưng nhìn các anh chị đi trước vẫn say sưa truyền lửa, ai nấy đều tự động gác lại công việc cá nhân để bám trụ đến cùng”.

Bên cạnh áp lực chuyên môn, bài toán tài chính chính là áp lực nặng nề đè nặng lên vai những người sáng lập. Chi phí thuê mặt bằng, thiết kế cảnh trí, phục trang, âm thanh, ánh sáng cùng chi phí truyền thông trong bối cảnh khán giả chưa có thói quen mua vé xem kịch là một gánh nặng khổng lồ.

Đã có những giọt mồ hôi rơi trong hậu trường, những trăn trở về cơm áo gạo tiền, nhưng tình yêu nghề thiết tha đã giữ chân họ lại với thánh đường nghệ thuật nghèo khó nhưng giàu tình nghĩa này.

Sức lan tỏa kỳ diệu và những rung cảm chân thành

Vượt qua muôn vàn trào lưu giải trí số hóa, sự kiên trì của ê-kíp kịch Cầu Vồng bắt đầu gặt hái những trái ngọt đầu mùa đầy ý nghĩa.

Tính đến nay, sân khấu đã duy trì nhịp độ sáng đèn đều đặn từ 3 đến 6 suất diễn mỗi tháng. Từ tháng 6 đến nay đã được 9 suất, và tháng 10 này còn 5 suất diễn nữa. Riêng trong giai đoạn vừa qua, đoàn đã dàn dựng thành công và công chiếu các tác phẩm mang đậm hơi thở đương đại và nhân văn như Đêm trăng Đà Thành hay Cuộc phiêu lưu kỳ thú.

Đặc biệt, điều khiến Sân khấu kịch Cầu Vồng ghi dấu ấn sâu đậm trong lòng công chúng Đà Nẵng chính là tính nhân văn hướng về cộng đồng.

Song song với các suất diễn thương mại, đoàn thường xuyên tổ chức những đêm diễn phi lợi nhuận dành riêng cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Gần 300 em nhỏ đến từ Trung tâm Nuôi dạy trẻ mồ côi Hoa Mai (Hội Bảo trợ Người khuyết tật và trẻ mồ côi thành phố Đà Nẵng), Làng trẻ em SOS Đà Nẵng, Trung tâm Nuôi dạy trẻ em khó khăn (Làng Hy Vọng), Hope School... đã có những kỉ niệm khó quên khi lần đầu tiên được bước vào không gian kịch nói trực tiếp.

Chứng kiến các em nhỏ say sưa theo dõi từng bước diễn trên sân khấu, bà Lê Phương Thảo - Phó giám đốc Làng Hy Vọng Đà Nẵng - không giấu được sự xúc động và biết ơn:

“Giữa thời đại mà trẻ em ngày càng lệ thuộc vào điện thoại thông minh và các thiết bị số, việc được ngồi trước sân khấu, trực tiếp quan sát diễn viên bằng xương bằng thịt, lắng nghe từng lời thoại mộc mạc và tương tác trực tiếp cùng câu chuyện mang lại một trải nghiệm hoàn toàn khác biệt. Ở đó, các em có được những rung động và cảm xúc chân thật nhất mà không màn hình tivi hay điện thoại nào thay thế được”.

Từ góc độ của một nhà giáo dục và chăm sóc trẻ em, bà Thảo nhấn mạnh rằng Đà Nẵng thực sự rất cần thêm nhiều không gian nghệ thuật tương tự để các em nhỏ được mở rộng thế giới tâm hồn, nuôi dưỡng trí tưởng tượng và sự thấu cảm.

Không chỉ dừng lại ở các em nhỏ ở các mái ấm, khán giả trẻ tuổi nói chung cũng bắt đầu tìm thấy sự đồng điệu tại đây. Em Trần Lê Ngọc Như (học sinh lớp 10 trường TH, THCS và PTTH Hy Vọng), một khán giả nhí lần đầu tiên xem kịch nói, chia sẻ với ánh mắt lấp lánh niềm vui:

“Các cô chú diễn viên dùng những từ ngữ rất gần gũi, quen thuộc với tụi em chứ không hề xa cách. Em đặc biệt ấn tượng với nhân vật Mực ma mãnh vì nét diễn vô cùng dễ thương và hài hước. Được xem các cô chú diễn trực tiếp ngay trước mắt, em thấy kịch nói thú vị hơn xem phim rất nhiều. Em mong sẽ có thật nhiều cơ hội để được xem thêm nhiều vở kịch khác nữa”.

Thực tế ấy chứng minh rằng, kịch nói không hề kén khán giả như người ta vẫn ngại ngùng nghĩ tới; vấn đề nằm ở chỗ tác phẩm có chạm đến được nhịp đập trái tim của người xem hay không. 95% lực lượng diễn viên là người bản địa Đà Nẵng, bằng sự chân chất, nhiệt huyết và nỗ lực hóa thân trọn vẹn, đã kéo khán giả thành phố bên sông Hàn lại gần hơn với nghệ thuật biểu diễn.

Hành trình dài để ngọn lửa sân khấu mãi sáng ở miền Trung

Nhìn về chặng đường dài phía trước, những nghệ sĩ trẻ của Sân khấu kịch Cầu Vồng hiểu rằng những thành công bước đầu này mới chỉ là những viên gạch móng đầu tiên.

Sau những suất diễn, đạo diễn Nghinh Lộc và Võ Ngọc Tiến lại tiếp tục những công việc tỉ mẩn kiểu “lượm đá xây nhà”. Đó là những hoạt động gặp gỡ để liên kết xây dựng các suất diễn, đó là việc “lùng sục” những diễn viên gốc Quảng để phục vụ tại quê nhà.

Trong một chiều mưa, chị Lộc tâm sự: “Mình và Tiến từng học ở Sân khấu-Điện ảnh TP. HCM nên ai từng học ở đó mình biết. Nhiều người học xong, có duyên về lại Đà Nẵng vì công việc riêng, chị em đều cố gắng kết nối để mời họ lại sân khấu. Sẽ tuyệt vời biết mấy nếu họ vừa ở quê hương vừa được hoạt động lại trong ngành nghề mà mình đã từng đam mê theo đuổi”.

Có nhiều diễn viên vẫn hoạt động ở TP. HCM, nhưng dịp Tết về quê, chị cũng cố gắng kết nối và được đồng ý. “Mong muốn của mình là sân khấu sẽ sáng đèn vào dịp Tết sắp tới, đó là một món ăn tinh thần vào dịp năm mới lạ lẫm mà hấp dẫn ở Đà Nẵng”.

Ngoài tìm diễn viên chuyên nghiệp, Cầu Vồng cũng đang liên tục đào tạo cho những người đam mê diễn xuất ở Đà Nẵng, rất nhiều trẻ em thích thú tham gia.

“Thậm chí ai lớn tuổi mà đam mê, Cầu Vồng cũng đón chào. Cái mong muốn nhất là quy tụ được những người Đà Nẵng đam mê với nghệ thuật, ê-kíp cố gắng từng bước triển khai để dạy bảo và xây dựng đội ngũ diễn viên yêu nghề và thoả sức với đam mê, dám nghĩ, dám mơ, dám làm”, nghệ sỹ Nghinh Lộc chia sẻ.

Giấc mơ thắp sáng sân khấu kịch tại Đà Nẵng không thể chỉ dựa vào nhiệt huyết tuổi trẻ hay sự nổi trội đơn lẻ của một vài cá nhân tâm huyết, mà cần một chiến lược bài bản và sự đồng hành bền vững từ cộng đồng.

Đạo diễn Nghinh Lộc trải lòng về những dự định tương lai: “Chúng tôi không làm nghệ thuật chỉ để mưu cầu danh lợi ngắn hạn. Sân khấu Kịch Cầu Vồng ra đời với sứ mệnh trở thành một điểm hẹn văn hóa bền vững, một bệ phóng chuyên nghiệp để nuôi dưỡng những mầm non nghệ thuật xứ Quảng. Chúng tôi mong muốn sẽ tiếp tục cho ra mắt những kịch bản mang đậm bản sắc văn hóa miền Trung, kết hợp giữa tính giải trí hiện đại và giáo dục chiều sâu, để kịch nói thực sự trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân Đà Nẵng”.

Để hiện thực hóa khát vọng đó, bên cạnh sự tự thân vận động của ê-kíp, rất cần sự chung tay từ các cơ quan quản lý văn hóa, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố, các nhà trường và cộng đồng doanh nghiệp trong việc hỗ trợ không gian biểu diễn, tạo cơ chế quảng bá và đưa nghệ thuật kịch nói tiếp cận sâu rộng hơn đến học sinh, sinh viên. Khi các cơ chế hỗ trợ và không gian văn hóa được mở rộng, loại hình nghệ thuật này mới có thể "sống khỏe" và vươn xa.

Chiều buông xuống trên thành phố biển Đà Nẵng, dòng xe cộ lại hối hả ngược xuôi trên những cây cầu bắc qua sông Hàn. Thế nhưng, ẩn sâu trong những con hẻm nhỏ, tại không gian sinh hoạt nghệ thuật của Cầu Vồng, tiếng nhạc tập dượt vẫn vang lên rộn rã.

Chừng nào cánh gà còn rộng mở, chừng nào ánh đèn vàng còn hắt lên trên sàn gỗ và tiếng cười nói rôm rả của các bạn trẻ còn vang vọng, thì chừng đó giấc mộng sân khấu kịch ở Đà Nẵng vẫn được nuôi dưỡng vẹn nguyên.

Đó là minh chứng hùng hồn cho sức sống của đam mê - nơi những người trẻ đang viết tiếp câu chuyện đẹp về tình yêu nghệ thuật giữa lòng miền Trung.

Lê Đình Dũng