F2 của Duy Tân Group, Tân Hoàn Cầu và Biti's: Sinh ra từ vạch đích cũng là một áp lực!

Nhưng phía sau sự đủ đầy ấy là một dạng áp lực ít được nhìn thấy: không được phép đánh mất thành quả của cha mẹ, phải chứng minh năng lực của bản thân và tiếp tục xây dựng giá trị để trao lại cho thế hệ sau. Với họ, vượt qua sự đủ đầy đôi khi còn khó hơn vượt qua nghịch cảnh. Trả lời câu hỏi của phóng viên tạp chí Một Thế Giới tại buổi giao lưu “Tâm tình với những nhà quản lý trẻ: Câu chuyện chuyển giao thế hệ” do Trung tâm BSA tổ chức ngày 11/10, 3 doanh nhân thành công thuộc thế hệ F2 đã có những chia sẻ từ trải nghiệm bản thân.

Di sản của cha mẹ vừa là tài sản, vừa là sức ép

Với ông Trần Duy Minh Đạt, Phó Chủ tịch Duy Tân Group, cảm giác rõ nét nhất khi tiếp nhận doanh nghiệp gia đình không hẳn là sự tự hào hay sung sướng, mà là áp lực. Bởi đằng sau cơ nghiệp đang có là cả một quá trình lao động vất vả, những năm tháng chật vật mà thế hệ đi trước đã trải qua để gây dựng.

Sinh ra vào khoảng năm 1990, ông Đạt vẫn nhớ những câu chuyện về giai đoạn Duy Tân còn là một doanh nghiệp nhỏ, gặp nhiều khó khăn trong sản xuất. Ông từng nghe mẹ kể chuyện công ty thiếu hụt về kỹ thuật, cha mẹ phải trực tiếp đến nhà máy để xử lí các vấn đề phát sinh, từ những trục trặc trong sản xuất đến sự cố về điện.

Những câu chuyện ấy có thể không phải là ký ức trực tiếp của một đứa trẻ, nhưng dần hình thành trong nhận thức của ông về công việc kinh doanh. Doanh nghiệp không đơn thuần là tài sản mà cha mẹ để lại, mà là thành quả được đánh đổi bằng rất nhiều công sức, thời gian và cả những hy sinh cá nhân.

Ngay cả khi lớn lên, đi du học và trở về trong bối cảnh doanh nghiệp đã phát triển ổn định hơn, cảm giác ấy vẫn không mất đi. Ông Đạt cho biết hình ảnh người cha dành phần lớn thời gian cho công việc, gần như xem công việc là sở thích lớn nhất, cũng tạo nên áp lực đối với thế hệ kế nghiệp. "Thấy áp lực hơn là thấy gì đó khác", ông Đạt chia sẻ.

Đối với ông, thách thức trước mắt không nhất thiết là phải đưa doanh nghiệp tăng trưởng thật nhanh hay tạo ra những bước đột phá ngay lập tức. Điều quan trọng trước tiên là bảo tồn những gì thế hệ trước đã xây dựng, không để những giá trị và thành quả ấy bị mất đi.

Tất nhiên, bảo tồn không có nghĩa là giữ nguyên mọi thứ. Doanh nghiệp vẫn phải thích ứng với thế hệ khách hàng mới, xu hướng thị trường mới và những thay đổi trong phương thức kinh doanh. Nhưng theo ông Đạt, dù tốc độ phát triển có thể chậm hơn kỳ vọng, điều kiện tiên quyết vẫn là giữ được nền tảng đã có.

Đó cũng là tâm thế phổ biến ở nhiều doanh nhân thế hệ thứ hai (F2). Họ bước vào doanh nghiệp không phải từ con số không, nhưng chính điều đó khiến họ phải đối diện với một bài toán khác: làm thế nào để không trở thành người đánh mất những gì cha mẹ đã dành cả đời gây dựng?

"Đừng phá" là yêu cầu tưởng đơn giản nhưng không dễ thực hiện

Cùng chia sẻ cảm giác này, ông Hà Quốc Phong, Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Cơ điện Tân Hoàn Cầu, cho rằng yêu cầu đầu tiên đối với người kế nghiệp thường được diễn đạt khá hóm hỉnh: "Đừng phá những gì thế hệ trước đã xây dựng".

Dù ông Phong có nói thêm đó chỉ là nói chơi, nhưng phía sau là áp lực không nhỏ. Bởi tiếp nhận một doanh nghiệp đang hoạt động đồng nghĩa với việc người kế nghiệp phải chịu trách nhiệm đối với cả một hệ thống đã hình thành, từ con người, khách hàng, quy trình vận hành đến uy tín trên thị trường.

Theo ông Phong, doanh nghiệp gia đình của ông mới có lịch sử hơn 20 năm, chưa dài so với những cơ nghiệp được gây dựng qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, chính khoảng thời gian ấy cũng đủ để đặt ra một mục tiêu dài hạn cho người kế nghiệp: làm sao để doanh nghiệp tiếp tục tồn tại và phát triển bền vững trong ít nhất 20 năm tiếp theo.

Ông không chỉ nghĩ đến trách nhiệm đối với người cha đã gây dựng công ty, mà còn nhìn xa hơn đến thế hệ con cái của mình. Ông hình dung một ngày, sau 20 năm nữa, con mình cũng có thể ngồi ở vị trí hiện tại và kể câu chuyện về doanh nghiệp mà ông nội để lại cho cha, rồi người cha tiếp tục duy trì và phát triển để trao lại cho con.

"Ba đã qua hai mươi mấy năm rồi. Mình làm sao để cho nó tồn tại và phát triển bền vững, để 20 năm nữa con mình cũng ngồi đây có cái gì đó để nói: Ba tôi, ông nội để lại cho ba rồi bây giờ ba để lại cho tôi", ông Phong chia sẻ.

Cách nhìn này cho thấy kế nghiệp không chỉ là câu chuyện chuyển giao quyền sở hữu hay vị trí điều hành. Đó còn là trách nhiệm duy trì tính liên tục của một tổ chức kinh doanh qua nhiều thế hệ.

Nếu thế hệ sáng lập phải chứng minh khả năng biến một ý tưởng thành doanh nghiệp, thì thế hệ kế tiếp phải chứng minh họ có thể giữ cho doanh nghiệp ấy tiếp tục sống, phát triển và thích nghi với những điều kiện hoàn toàn khác.

Áp lực của người kế nghiệp vì thế có hai chiều. Một mặt, họ phải tôn trọng những giá trị đã được tạo dựng, không thể tùy tiện thay đổi một hệ thống đang vận hành. Mặt khác, nếu chỉ duy trì cách làm cũ, doanh nghiệp có nguy cơ tụt lại khi thị trường, công nghệ và hành vi tiêu dùng thay đổi.

Bài toán khó nằm ở việc phân biệt đâu là những giá trị cốt lõi cần bảo vệ, đâu là những phương thức phải thay đổi. Người kế nghiệp không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm của cha mẹ, nhưng cũng không thể phủ nhận toàn bộ nền tảng đã giúp doanh nghiệp tồn tại đến hôm nay.

Đó là lí do yêu cầu "đừng phá" không đơn giản là giữ nguyên hiện trạng. Nó đòi hỏi thế hệ F2 phải đủ năng lực để hiểu doanh nghiệp, nhận diện những gì đang có giá trị và đưa ra quyết định mà không làm tổn hại đến nền móng chung.

Sinh ra gần vạch đích nhưng vượt sướng khó hơn vượt khổ

Nếu ông Đạt và ông Phong nhấn mạnh áp lực bảo tồn di sản, bà Vưu Lệ Quyên, Tổng giám đốc Biti's, lại đặt vấn đề ở một góc độ khác: động lực để dấn thân của những người sinh ra trong gia đình đã có cơ nghiệp.

Bà cho rằng người ta thường nói thế hệ kế nghiệp được "sinh ra ở vạch đích", nhưng sự đủ đầy đôi khi lại tạo ra một thách thức riêng. Bởi khi tài sản, điều kiện sống và cơ hội đã tương đối đầy đủ, người trẻ cần có một động lực đủ lớn để lựa chọn con đường kinh doanh vốn nhiều vất vả và áp lực. "Vượt sướng sẽ khó hơn vượt khổ", bà Quyên nhận xét.

Theo bà, nếu không có một mục tiêu lớn hơn những gì bản thân đang sở hữu, người trẻ rất dễ chọn cách tận hưởng thành quả gia đình thay vì dấn thân vào doanh nghiệp. Trong khi đó, việc tham gia điều hành một công ty gia đình đòi hỏi nhiều công sức, thậm chí phải trực tiếp làm những công việc ở cấp độ vận hành, chứ không đơn thuần ngồi trên vị trí quản lí để hưởng lợi từ tài sản có sẵn.

Bà Quyên cho rằng những người trẻ thực sự lựa chọn kế nghiệp, chịu khó làm việc, tham gia sâu vào hoạt động của doanh nghiệp và tạo ra giá trị mới cần được ghi nhận. Bởi họ đang tự đặt mình vào một con đường không hề dễ dàng, dù xuất phát điểm có nhiều thuận lợi.

Tuy nhiên, theo nữ doanh nhân, lợi thế về điều kiện sống còn có thể tạo ra một giới hạn khác: người kế nghiệp dễ sống trong thế giới quá đủ đầy, thiếu sự va chạm với những khó khăn thực tế bên ngoài.

Bà kể rằng ngay cả trong thời gian đi học, đôi khi bà cảm nhận khoảng cách với bạn bè. Điều kiện gia đình tốt hơn có thể khiến những người xung quanh ngần ngại chia sẻ các câu chuyện thực tế, hoặc tạo ra một khoảng cách vô hình trong giao tiếp.

Đây là vấn đề đáng lưu ý đối với người làm lãnh đạo. Khi thế giới xung quanh quá thuận lợi, một người có thể thiếu những trải nghiệm cần thiết để hiểu thị trường, người lao động, khách hàng và những nhóm xã hội có điều kiện sống khác mình.

Trong khi đó, quyết định kinh doanh không thể chỉ dựa trên góc nhìn của người đứng đầu. Một nhà lãnh đạo cần tiếp xúc với nhiều hoàn cảnh, lắng nghe những quan điểm khác nhau và hiểu được thực tế đang diễn ra bên ngoài doanh nghiệp. Nếu thiếu sự cọ xát, những quyết định dù được đưa ra với thiện chí vẫn có thể xa rời nhu cầu thực tế.

Vì vậy, theo bà Quyên, thế hệ kế nghiệp cần chủ động tạo ra những trải nghiệm đời thực, mở rộng góc nhìn và bước ra khỏi môi trường quen thuộc. Đó không chỉ là cách tìm động lực làm việc, mà còn là điều kiện để hình thành năng lực lãnh đạo.

Nhìn từ chia sẻ của ba doanh nhân, "sinh ra gần vạch đích" không đồng nghĩa với việc con đường kế nghiệp ít chông gai hơn. Thế hệ F2 có thể không phải trải qua những ngày đầu thiếu vốn, thiếu công nghệ hay chật vật tìm khách hàng như cha mẹ, nhưng họ phải đối diện với sức nặng của một di sản đã được định hình, kỳ vọng của gia đình và yêu cầu chứng minh năng lực bằng chính kết quả của mình.

Nếu thế hệ sáng lập phải vượt qua cái khó để tạo dựng cơ nghiệp, thế hệ kế nghiệp phải vượt qua sự đủ đầy để tìm thấy lí do tiếp tục dấn thân. Và có lẽ, thành công lớn nhất của họ không chỉ là giữ được doanh nghiệp mà còn làm cho cơ nghiệp ấy đủ sức sống để tiếp tục được trao lại cho thế hệ sau.

Bùi Tú