Ngày Doanh nhân 13/10:Mở ra không gian phát triển bằng thể chế tốt hơn cho doanh nghiệp

Trong giai đoạn phát triển 2026-2030, cộng đồng doanh nghiệp được kỳ vọng trở thành lực lượng tiên phong đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và tạo động lực cho mục tiêu tăng trưởng cao.

Tuy nhiên, để biến mục tiêu thành kết quả thực chất, doanh nghiệp cần chủ động đổi mới mô hình hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng cường liên kết. Cùng với đó, Nhà nước phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và khơi thông các nguồn lực phát triển.

Áp lực tăng trưởng đòi hỏi đổi mới mô hình kinh doanh

Tại Diễn đàn “Doanh nhân tiên phong – Chính phủ kiến tạo trong kỷ nguyên mới” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa tổ chức nhân dịp Ngày Doanh nhân 13/10, Phó Trưởng ban Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Đức Hiển cho biết Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026-2030 từ mức 10% trở lên, hướng tới thu nhập bình quân đầu người khoảng 8.500 USD vào năm 2030.

Để duy trì đà phát triển và hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045, giai đoạn 2031-2035 tiếp tục đòi hỏi mức tăng trưởng khoảng 7,5%.

Theo ông Nguyễn Đức Hiển, đây là những mục tiêu đầy thách thức, đòi hỏi nền kinh tế chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng dựa vào vốn, lao động giá rẻ và tài nguyên sang mô hình lấy khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo làm động lực.

Các động lực truyền thống như xuất khẩu và tiêu dùng cũng cần được làm mới. Thay vì cạnh tranh chủ yếu bằng số lượng, doanh nghiệp phải hướng tới nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm.

Trong quá trình này, Nhà nước có vai trò tạo lập thể chế và không gian phát triển, còn doanh nghiệp phải biến những điều kiện đó thành kết quả cụ thể thông qua đầu tư, sản xuất, tạo việc làm và phát triển sản phẩm mới.

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng cho rằng Nhà nước có thể mở ra không gian phát triển bằng thể chế tốt hơn, nhưng doanh nghiệp mới là lực lượng trực tiếp chuyển hóa không gian đó thành giá trị kinh tế và xã hội.

Ngược lại, dù có vốn, ý tưởng và khát vọng, doanh nghiệp vẫn khó phát triển nếu môi trường kinh doanh thiếu ổn định, thủ tục hành chính kéo dài và nguồn lực bị ách tắc.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với cơ quan quản lý là đổi mới tư duy và phương thức điều hành, chuyển nhanh hơn sang vai trò kiến tạo, phục vụ. Hiệu quả cải cách cần được đánh giá bằng kết quả thực chất và niềm tin của người dân, doanh nghiệp.

Năm 2026 là năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030. Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, tăng trưởng hai con số trong giai đoạn này là yêu cầu chiến lược nhằm tạo bước phát triển bứt phá, nâng cao đời sống nhân dân và hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2045.

Bức tranh kinh tế 9 tháng đầu năm 2026 ghi nhận nhiều kết quả tích cực. GDP quý III ước tăng 9,95% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 9 tháng, GDP tăng 9,01%, mức cao nhất trong nhiều năm qua.

Trong đó, khu vực công nghiệp - xây dựng tăng 11,21%; dịch vụ tăng 8,69%; nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 4,02%.

Vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 3,11 triệu tỷ đồng, tăng 15,1%. Kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 888 tỷ USD, tăng 30,4% so với cùng kỳ. Kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, các cân đối lớn được bảo đảm, môi trường đầu tư, kinh doanh tiếp tục được cải thiện.

Dù vậy, áp lực lạm phát, khó khăn trong huy động vốn cùng chi phí năng lượng và nguyên vật liệu vẫn là những vấn đề cần giải quyết. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, việc khơi thông nguồn lực, nâng cao năng suất lao động và tạo động lực phát triển mới có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu tăng trưởng.

Thực tế hoạt động của ba khu vực doanh nghiệp cho thấy những đóng góp đáng kể, đồng thời bộc lộ các hạn chế cần khắc phục.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, khu vực doanh nghiệp nhà nước đạt doanh thu ước 3,3 triệu tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế khoảng 283 nghìn tỷ đồng. Lợi nhuận, cổ tức và các khoản được chia theo phần vốn nhà nước nộp ngân sách ước khoảng 50 nghìn tỷ đồng.

Khu vực này tiếp tục giữ vai trò trong các ngành, lĩnh vực then chốt, góp phần bảo đảm các cân đối lớn và dẫn dắt đầu tư phát triển. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động, tiến độ đầu tư và sức lan tỏa của một số doanh nghiệp chưa tương xứng với nguồn lực được giao. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là tiếp tục đổi mới quản trị, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Với khu vực kinh tế tư nhân, vốn đầu tư trong 9 tháng đạt gần 1,65 triệu tỷ đồng, chiếm 53% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Khu vực này đóng góp vào thu ngân sách khoảng 496 nghìn tỷ đồng, tăng 38,1% so với cùng kỳ.

Một số doanh nghiệp lớn đã mở rộng thị trường, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Dù vậy, nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp hạn chế về vốn, sức chống chịu, công nghệ và năng lực quản trị.

Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục đóng góp lớn vào tăng trưởng và xuất khẩu. Vốn đầu tư nước ngoài đăng ký trong 9 tháng đầu năm đạt trên 50,36 tỷ USD, tăng 76,4%; vốn thực hiện đạt hơn 21 tỷ USD, tăng 12,1%, cao nhất từ trước đến nay.

Tổng trị giá xuất nhập khẩu của khối doanh nghiệp FDI đạt hơn 685 tỷ USD, tăng 35,3%. Riêng xuất khẩu đạt gần 350 tỷ USD, chiếm gần 81% giá trị xuất khẩu cả nước.

Tuy nhiên, việc liên kết với doanh nghiệp trong nước, chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung ứng và nâng tỷ lệ nội địa hóa vẫn chưa tương xứng với quy mô vốn và các ưu đãi mà khu vực FDI được hưởng.

Những kết quả và hạn chế trên cho thấy mục tiêu tăng trưởng cao không chỉ phụ thuộc vào quy mô vốn đầu tư, mà còn đòi hỏi nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, cải thiện năng lực quản trị và tăng khả năng liên kết giữa các khu vực doanh nghiệp.

Mở rộng đầu tư, tăng liên kết và làm chủ công nghệ

Để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng trong giai đoạn mới, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đề nghị cộng đồng doanh nghiệp phát huy tinh thần tự lực, tự cường, đổi mới sáng tạo và trách nhiệm đối với đất nước.

Trước hết, doanh nghiệp cần chủ động mở rộng đầu tư, phát triển sản xuất, kinh doanh và nâng cao năng suất. Chiến lược phát triển dài hạn cần gắn với khai thác hiệu quả thị trường trong nước, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Doanh nghiệp cũng cần chủ động tham gia các dự án trọng điểm về hạ tầng, năng lượng, công nghiệp và công nghệ. Việc huy động nguồn lực phải hướng tới tạo thêm năng lực sản xuất, việc làm và giá trị cho nền kinh tế.

Bên cạnh mở rộng đầu tư, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu phát huy thế mạnh của từng khu vực doanh nghiệp, đồng thời tăng cường liên kết và bổ trợ lẫn nhau.

Đối với doanh nghiệp nhà nước, trọng tâm là đi đầu trong các lĩnh vực then chốt, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và phát huy vai trò dẫn dắt phát triển.

Doanh nghiệp tư nhân cần đẩy mạnh đầu tư, đổi mới sáng tạo và hình thành các doanh nghiệp lớn có thương hiệu quốc tế. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, yêu cầu là nâng cao năng lực quản trị, sức chống chịu, năng suất và chất lượng sản phẩm.

Doanh nghiệp FDI cần chú trọng nghiên cứu và phát triển, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao giá trị gia tăng trong nước.

Theo định hướng này, liên kết giữa các khu vực doanh nghiệp cần được cụ thể hóa bằng những hoạt động thiết thực. Doanh nghiệp lớn có thể đặt hàng, hợp tác sản xuất và hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Doanh nghiệp FDI cần tăng cường chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển mạng lưới nhà cung ứng trong nước.

Việc hình thành các mối liên kết này có thể giúp doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực sản xuất, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và tận dụng tốt hơn cơ hội từ hoạt động đầu tư nước ngoài.

Một nhiệm vụ trọng tâm khác là lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh làm động lực nâng cao sức cạnh tranh.

Doanh nghiệp cần tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và tự động hóa. Đồng thời, doanh nghiệp phải nâng cao trình độ nhân lực, hiện đại hóa quản trị và tăng khả năng làm chủ công nghệ.

Đây là những hướng đi nhằm nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí và cải thiện vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Cùng với đổi mới công nghệ, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn yêu cầu doanh nghiệp xây dựng văn hóa kinh doanh liêm chính, minh bạch, tuân thủ pháp luật và đề cao trách nhiệm xã hội. Các nhiệm vụ này bao gồm bảo đảm quyền lợi người lao động, bảo vệ môi trường, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với Nhà nước và cộng đồng.

Doanh nghiệp cũng cần chủ động phản ánh những vướng mắc từ thực tiễn để cơ quan quản lý kịp thời xem xét, hoàn thiện chính sách.

Những yêu cầu trên đặt ra trách nhiệm đồng thời cho cả Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và bảo đảm nguồn lực được vận hành thông suốt. Doanh nghiệp phải chủ động đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động và chuyển các cơ hội phát triển thành kết quả cụ thể.

Nguyễn Tuyết