Ngành thuế sử dụng AI quản lý 1 triệu doanh nghiệp và 3,6 triệu người kinh doanh ra sao?
Ngành thuế hiện đang quản lý một khối lượng người nộp thuế rất lớn, với hơn 1 triệu doanh nghiệp và khoảng 3,6 triệu cá nhân, hộ kinh doanh, cùng lực lượng hơn 28.000 cán bộ, công chức
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số đang trở thành động lực then chốt nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, việc đưa các giải pháp công nghệ vào vận hành thực tế tại các cơ quan chuyên trách đòi hỏi tính chính xác, sự an toàn và hiệu quả phục vụ thực chất cho người dân lẫn doanh nghiệp.
Bài toán ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý nhà nước
Tại sự kiện công nghệ thường niên HPT D-DAY 2026 diễn ra hôm nay (15/10), bà Trần Thị Xuân (Ban Công nghệ, chuyển đổi số và tự động hóa thuộc Cục Thuế) cho biết ngành thuế hiện đang quản lý một khối lượng người nộp thuế rất lớn, với hơn 1 triệu doanh nghiệp và khoảng 3,6 triệu cá nhân, hộ kinh doanh, cùng lực lượng hơn 28.000 cán bộ, công chức làm việc từ cấp Cục Thuế đến các cơ quan thuế cơ sở.
Với quy mô quản lý như vậy, mỗi ứng dụng công nghệ thông tin, đặc biệt là công nghệ trí tuệ nhân tạo, nếu được triển khai hiệu quả đều có thể tạo ra tác động đáng kể đối với hoạt động quản lý thuế và chất lượng phục vụ người nộp thuế.
Trong khi đó, ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, thông tin rằng khoảng 95% tổ chức tín dụng đã xây dựng và triển khai chiến lược chuyển đổi số, và tại nhiều ngân hàng, hơn 90% giao dịch của khách hàng đã được thực hiện hoàn toàn trên các kênh số.
Trước áp lực vận hành đó, các cơ quan chuyên trách đều nhận thấy công nghệ chỉ thực sự phát huy vai trò khi được đặt đúng vào bài toán thực tế và giải quyết trực tiếp các vướng mắc nghiệp vụ.
Đại diện Cục Thuế cho biết cơ quan thuế đã chuyển từ trạng thái hoài nghi ban đầu sang chủ động nghiên cứu, tự thiết kế bài toán và phát triển các ứng dụng AI thiết thực thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các giải pháp thương mại có sẵn. Bắt đầu từ việc xử lý bài toán tra cứu lịch sử nâng cấp phần mềm vào tháng 9/2025, ngành thuế đã từng bước hiểu rõ cách thức vận hành của AI để mở rộng sang phát triển các trợ lý thông minh.
Hiện nay, hệ thống trợ lý AI đã được tích hợp trên ứng dụng thuế điện tử di động và các nền tảng dịch vụ công, hỗ trợ người nộp thuế tra cứu nghĩa vụ thuế, tình trạng tạm hoãn xuất cảnh, giải đáp vướng mắc chính sách kèm căn cứ pháp lý, cũng như hướng dẫn hộ kinh doanh kê khai thuế từng bước để hạn chế sai sót.
Tương tự, trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, các nhóm công nghệ trụ cột gồm dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, định danh số và hạ tầng thanh toán qua mã QR đã trở thành những công cụ quen thuộc, giúp người dân mở tài khoản trực tuyến dễ dàng, nâng cao chất lượng chăm sóc khách hàng và hỗ trợ phát hiện gian lận.
Dù đạt được những kết quả ban đầu rất tích cực với hơn 3 triệu lượt tương tác tra cứu thuế (đạt tỷ lệ hài lòng trên 80%), hơn 10.000 lượt trải nghiệm trợ lý kê khai hay hàng triệu giao dịch ngân hàng số diễn ra mỗi ngày, các chuyên gia đều thống nhất rằng thách thức lớn nhất không nằm ở bản thân công nghệ AI mà ở chất lượng dữ liệu, công tác bảo mật và sự hiểu biết sâu sắc về nghiệp vụ.
Việc rà soát, chuẩn hóa dữ liệu thuế được hình thành qua nhiều thời kỳ hay việc phân tích rủi ro trong giao dịch tài chính đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cán bộ chuyên môn và đội ngũ công nghệ.
Cán bộ nghiệp vụ phải xác định rõ các quy tắc, tiêu chí phân loại, trong khi bộ phận công nghệ đảm bảo việc vận hành, quản trị hệ thống ổn định. Đặc biệt, kết quả do AI cung cấp chỉ mang tính chất hỗ trợ phân tích, sàng lọc và cảnh báo sớm, trong khi quyết định cuối cùng vẫn thuộc về trách nhiệm chuyên môn của con người.
Củng cố niềm tin
Khi trí tuệ nhân tạo không chỉ dừng lại ở khâu hỗ trợ giao dịch mà bắt đầu tham gia sâu hơn vào quá trình ra quyết định liên quan đến nghĩa vụ thuế, tài sản và quyền lợi của người dân, vấn đề quản trị rủi ro và trách nhiệm giải trình trở thành yếu tố sống còn.
Ông Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh rằng chuyển đổi số phải đi qua chuỗi logic chặt chẽ: công nghệ phù hợp, vận hành thực tế, kết quả đo lường được và giá trị bền vững, trong đó niềm tin là điều kiện tiên quyết để hệ thống tồn tại lâu dài. Giá trị thực chất của chuyển đổi số phải được đo lường đồng thời qua bốn thước đo cụ thể: khả năng tiếp cận dịch vụ, trải nghiệm người dùng, hiệu quả tiết giảm chi phí và độ an toàn.
Nhận thức rõ những rủi ro phát sinh từ các mô hình AI thiên lệch, sai sót trong quyết định tài chính hay vấn đề bảo mật dữ liệu cá nhân, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành Thông tư số 53 vào ngày 30/9 vừa qua nhằm thiết lập quy định cụ thể về ứng dụng AI, quản trị rủi ro và trách nhiệm giải trình của các tổ chức tín dụng.
Sự ra đời của hành lang pháp lý này hoàn toàn đồng điệu với định hướng của ngành thuế trong việc bảo vệ an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu người nộp thuế và hướng tới xây dựng hệ thống AI tổng thể nhằm giám sát an toàn hệ thống, dự báo nguy cơ quá tải trong các kỳ quyết toán thuế hay phân tích rủi ro mua bán hóa đơn.
Theo bà Trần Thị Xuân, trong chiến lược phát triển sắp tới, ngành thuế đang đứng trước cơ hội mang tính bước ngoặt để tái thiết kế toàn diện các quy trình nghiệp vụ gắn liền với tiến trình chuyển đổi số. Thay vì tiếp tục phát triển các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) mang tính rời rạc và riêng lẻ, định hướng chiến lược của ngành là xây dựng những hệ thống tổng thể, trong đó các giải pháp AI được tích hợp sâu ngay từ khâu thiết kế quy trình nghiệp vụ.
Đối với người nộp thuế, mục tiêu trọng tâm là kiến tạo một kênh hỗ trợ thống nhất, tận dụng sức mạnh của AI để đồng hành xuyên suốt trong quá trình thực hiện các thủ tục hành chính. Hệ thống này sẽ cung cấp toàn diện các thông tin, dữ liệu do cơ quan thuế đang quản lý cũng như các nguồn dữ liệu được phép kết nối, chia sẻ từ các cơ quan hữu quan. Đối với những nội dung hồ sơ còn thiếu sót, hệ thống thông minh sẽ chủ động hướng dẫn người nộp thuế bổ sung, qua đó giúp hoàn thiện hồ sơ một cách đầy đủ, chính xác và giảm thiểu tối đa sai sót.
Song song với việc hỗ trợ người dân và doanh nghiệp, đối với đội ngũ cán bộ thuế, định hướng chuyển đổi nhằm thay đổi căn bản phương thức làm việc theo hướng tăng cường khai thác và phân tích dữ liệu sâu để phục vụ công tác quản lý. Ngành thuế sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác chuẩn hóa tri thức nghiệp vụ, thiết lập các bộ quy tắc và quy trình chuẩn hóa cần thiết để đưa AI vào hỗ trợ đắc lực cho việc giải quyết khối lượng công việc lớn.
Bên cạnh đó, một định hướng ứng dụng mang tính chiến lược khác là đưa AI vào công tác quản trị, vận hành hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin và bảo đảm an toàn thông tin. Hiện nay, hệ thống công nghệ thông tin của ngành thuế có quy mô vô cùng lớn, đòi hỏi công tác giám sát và vận hành phải được duy trì liên tục 24/7. Thông thường, đội ngũ cán bộ kỹ thuật phải thường xuyên theo dõi hệ thống, đọc nhật ký hoạt động để phát hiện sự cố và xử lý các nguy cơ tiềm ẩn ảnh hưởng đến an toàn bảo mật.
“Nhằm tối ưu hóa khâu này, trong thời gian tới, cơ quan thuế nghiên cứu ứng dụng AI để tự động hóa việc giám sát hệ thống, phân tích nhật ký vận hành, nhận diện nhanh chóng các dấu hiệu bất thường và đưa ra cảnh báo sớm. Nhờ đó, cơ quan thuế có thể chủ động phòng ngừa rủi ro, xử lý kịp thời các sự cố kỹ thuật và duy trì sự ổn định tuyệt đối cho toàn bộ hệ thống.
Đặc biệt, vào những thời điểm cao điểm của kỳ kê khai hay quyết toán thuế, khi lượng người dùng và giao dịch bùng nổ, nguy cơ quá tải hệ thống luôn hiện hữu.
Việc ứng dụng AI để phân tích dữ liệu vận hành và dự báo chính xác các thời điểm có nguy cơ quá tải sẽ là giải pháp có ý nghĩa thiết thực, góp phần bảo đảm hoạt động thông suốt và liên tục của hệ thống dưới mọi áp lực”, bà Xuân nói.