731 liệt sĩ trở về, lay động trái tim người trẻ
Hành trình tìm kiếm hơn 100 ngày đêm tại Công viên văn hóa Lê Thị Riêng và lễ truy điệu 731 hài cốt liệt sĩ ngày 14/10 đã chạm đến trái tim nhiều người trẻ. Những dòng cảm nghĩ của Võ Ngọc Quỳnh Anh, học sinh lớp 10A6, Trường THPT Nguyễn Thượng Hiền, là lời tri ân xúc động gửi đến những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Sau hơn 100 ngày đêm tìm kiếm tại Công viên văn hóa Lê Thị Riêng, TP.HCM đã quy tập được 731 bộ hài cốt liệt sĩ, khép lại đợt tìm kiếm đầu tiên bằng lễ truy điệu và an táng ngày 14/10. Hành trình ấy không chỉ đưa những người lính hy sinh trong Tết Mậu Thân 1968 về nơi an nghỉ, mà còn đánh thức ký ức chiến tranh, nối dài lòng biết ơn trong cộng đồng và thế hệ trẻ.
Từ những dấu tích dưới lòng đất đến cuộc trở về sau gần 60 năm
Sáng 14/10, giữa không khí trang nghiêm tại Công viên văn hóa Lê Thị Riêng, hàng nghìn người xếp hàng viếng các liệt sĩ. Tiếng nhạc tưởng niệm vang lên. Những bộ hài cốt nằm cạnh nhau, được phủ cờ Tổ quốc, khiến nhiều người không cầm được nước mắt.
Ngoài cổng công viên, dòng người tiếp tục đứng chờ. Có người mang hoa trắng, có người chắp tay cúi đầu. Họ đến để tiễn đưa những người đã hy sinh vì độc lập, thống nhất đất nước, dù phần lớn chưa biết tên tuổi, quê quán của các liệt sĩ.
Đoàn xe chở 731 bộ hài cốt rời công viên, bắt đầu hành trình hơn 26 km đến Nghĩa trang Liệt sĩ TP.HCM. Dọc các tuyến đường, người dân đứng kín hai bên, giơ cao hoa cúc trắng và cờ Tổ quốc. Nhiều người lặng lẽ cúi đầu khi đoàn xe đi qua. Hàng nghìn người cùng hát Bài ca không quên, gửi lời tiễn biệt những người lính đã nằm lại giữa lòng đô thị gần 60 năm.
Theo ghi nhận của phóng viên ngày 14/10, có người xin nghỉ làm để đứng bên đường tiễn đưa các liệt sĩ. Có người từ địa phương khác đến nghĩa trang từ sáng sớm, mang theo hoa và cờ. Với họ, đây không chỉ là một nghi lễ tưởng niệm, mà còn là dịp thể hiện lòng biết ơn đối với những người đã hy sinh cho đất nước.
Cựu binh Huỳnh Văn Cánh mang theo di ảnh người anh trai, cũng là đồng đội trong đơn vị Biệt động Đồng Đen. Theo lời kể của nhiều người, anh trai ông được chôn tại khu vực nay là Công viên Lê Thị Riêng. Sau nhiều năm tìm kiếm, ông hy vọng người thân nằm trong số 731 bộ hài cốt vừa được quy tập. Ông mong kết quả giám định ADN sẽ giúp gia đình xác định danh tính liệt sĩ, hoàn thành tâm nguyện của người mẹ.
Câu chuyện ấy cũng là nỗi mong mỏi của nhiều gia đình có người thân mất tích trong chiến tranh. Việc tìm thấy hài cốt mới là một bước trên hành trình trở về. Để những người đã ngã xuống thực sự được gọi bằng tên, các cơ quan chức năng còn phải tiếp tục xác minh, đối chiếu hồ sơ và tìm kiếm thân nhân.
Hành trình tại Công viên Lê Thị Riêng bắt đầu từ những dấu vết lịch sử được lưu giữ qua nhiều thập kỷ. Thông tin về các rãnh mộ tập thể tại khu vực Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán trước đây đã được tiếp nhận từ năm 1995. Tuy nhiên, việc xác định vị trí cụ thể gặp nhiều khó khăn do cảnh quan và các công trình trong công viên đã thay đổi.
Bước ngoặt đến từ việc đối chiếu ảnh tư liệu, bản đồ cũ, ảnh vệ tinh và lời kể nhân chứng. Bức ảnh do hãng thông tấn AP ghi lại ngày 12/2/1968 về cảnh chôn cất tập thể tại Nghĩa địa Đô Thành - Chí Hòa trở thành một trong những manh mối quan trọng.
Các cơ quan chức năng kết hợp tư liệu lịch sử với phương pháp khảo sát khoa học, trong đó có radar xuyên đất và phân tích địa tầng, để khoanh vùng những vị trí nghi có mộ tập thể.
Ngày 23/6/2026, công tác tìm kiếm, quy tập chính thức triển khai trên thực địa. Từ ngày 23/6 đến hết ngày 5/10, lực lượng chức năng tìm thấy 731 bộ hài cốt, gồm 698 bộ riêng lẻ và 33 bộ tại 8 vị trí mộ tập thể. Trong số này, 307 bộ hài cốt được phát hiện cùng di vật đi kèm.
Theo thông tin do cơ quan chức năng công bố, các hài cốt được tìm thấy có liên quan đến những cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968.
Từng chiếc dép cao su, chiếc nhẫn, dây chuyền, đồng hồ, chìa khóa, khăn quàng cổ, dây tăng, thắt lưng hay giấy tờ còn sót lại dưới lòng đất đều có giá trị trong quá trình xác minh. Đó không chỉ là những vật dụng của một thời chiến tranh, mà còn là dấu vết có thể giúp nối những người đã hy sinh với gia đình, đồng đội và đơn vị của họ.
Sau hơn 100 ngày đêm, đợt tìm kiếm đầu tiên khép lại bằng lễ truy điệu và an táng ngày 14/10. Nhưng hành trình tìm lại danh tính các liệt sĩ vẫn tiếp tục. Những phần mộ đã có nơi an nghỉ, còn câu hỏi về tên tuổi, quê quán và thân nhân của nhiều người vẫn cần lời giải đáp.
Từ lời tri ân của người dân đến cảm nhận của học sinh lớp 10
Trong ngày tiễn đưa 731 bộ hài cốt liệt sĩ, sự xúc động không chỉ hiện diện ở những cựu chiến binh hay gia đình có người thân hy sinh. Nhiều người trẻ cũng tìm đến buổi lễ, đứng bên đường chờ đoàn xe đi qua hoặc viết lại cảm xúc của mình sau khi chứng kiến sự kiện.
Với họ, chiến tranh không còn chỉ là những trang sách lịch sử. Những bộ hài cốt được tìm thấy, những di vật nằm lại dưới lòng đất và những gia đình vẫn chờ tin người thân khiến sự hy sinh của thế hệ đi trước trở nên gần gũi hơn.
Võ Ngọc Quỳnh Anh, học sinh lớp 10A6, Trường THPT Nguyễn Thượng Hiền, đã viết những dòng cảm nghĩ về lễ truy điệu ngày 14/10. Trong bài viết, em gọi 731 liệt sĩ là những người đã gửi lại tuổi thanh xuân nơi chiến trường để giữ lấy độc lập cho đất nước.
Quỳnh Anh viết:
“Trong sương thu trầm mặc và khói nhang thành kính của Lễ Truy điệu ngày 14/10, đất trời như nghẹn lại để đón 731 Người Con Ưu Tú trở về trọn vẹn trong vòng tay nồng ấm của Đất Mẹ. 731 Anh Linh ấy là 731 khúc tráng ca Thanh Xuân rực rỡ đã gửi lại nơi chiến trường khốc liệt, họ gác lại hoài bão và đánh đổi cả những giọt nước mắt mỏi mòn của mẹ già, vợ trẻ nơi quê hương để giữ lấy màu xanh độc lập".
Những dòng viết của nữ sinh tiếp tục nhắc đến tiếng kèn tưởng niệm, lá cờ Tổ quốc và sự bình yên mà thế hệ hôm nay đang thụ hưởng. Với em, mỗi nhịp thở tự do đều gắn với sự hy sinh của những người đi trước.
Quỳnh Anh viết: “Đứng trước linh cữu Các Anh, thế hệ hôm nay cúi đầu rưng rưng thấu hiểu: từng nhịp thở tự do, từng bầu trời bình yên mà chúng ta đang thụ hưởng đều được ươm mầm từ máu xương và nước mắt của Cha Anh".
Em cũng gửi lời tri ân đến các liệt sĩ, đồng thời bày tỏ mong muốn sống và cống hiến xứng đáng với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Đoạn cảm nghĩ khép lại bằng lời nhắn gửi: “Ngủ bình yên nhé, những Người Con Bất Tử".
Bài viết của Quỳnh Anh cho thấy một cách tiếp nhận lịch sử của người trẻ: từ những sự kiện được học trong nhà trường đến sự rung động trước những con người có thật, những cuộc đời đã dừng lại giữa chiến tranh và những gia đình còn mang nỗi chờ đợi kéo dài nhiều thập kỷ.
Ngày 14/10, khi đoàn xe chở hài cốt liệt sĩ đi qua các tuyến đường TP.HCM, những cành hoa trắng được giơ cao, những cái cúi đầu lặng lẽ và những lời ca vang lên đã tạo nên hình ảnh khó quên. Người dân không chỉ tiễn đưa 731 người lính về nơi an nghỉ. Họ còn nhắc nhau về trách nhiệm gìn giữ ký ức, trân trọng hòa bình và tiếp tục tìm kiếm những người chưa được gọi đúng tên.
Lễ truy điệu đã khép lại đợt quy tập đầu tiên. Nhưng với những gia đình còn chờ tin người thân, hành trình vẫn chưa kết thúc. Mỗi kết quả xác minh, mỗi danh tính được tìm lại sẽ đưa một người lính đến gần hơn với gia đình sau gần 60 năm xa cách.
Và với những người trẻ như Võ Ngọc Quỳnh Anh, sự trở về ấy là lời nhắc rằng lịch sử không chỉ nằm trong sách vở. Lịch sử còn hiện diện trong từng tấc đất, từng di vật và trong cách mỗi thế hệ ghi nhớ những người đã hy sinh để đất nước có ngày hôm nay.