Học tập và thực hành theo Bác Hồ, phải đi vào chiều sâu thực chất
Giá trị của một bản đăng ký học tập và thực hành theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh không nằm trên trang giấy mà phải được cải thiện qua kết quả công việc thực tiễn.
Không phải làm thêm, mà làm khác đi
Khi nói chuyển từ “học tập và làm theo” sang “học tập và thực hành” tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới, dễ bị hiểu sai là người cán bộ phải có thêm một việc để làm, thêm một mô hình để xây dựng hoặc thêm một sản phẩm để báo cáo. Nếu hiểu theo hướng đó, thực hành rất dễ trở thành một lớp công việc đặt thêm lên trên công việc hằng ngày. Trong khi điều cần hiểu đúng là phương pháp thực hiện công việc hiện tại có thay đổi, đi vào chiều sâu thực chất hay không.
Không phải là bản đăng ký được viết đầy đủ đến đâu mà là sau một thời gian thực hiện, người cán bộ, đảng viên có thể chỉ ra điều gì đã thay đổi trong công việc của mình. Đó có thể là một vấn đề trước đây nhìn nhận chưa đầy đủ nhưng nay đã được tiếp cận khác hơn, một cách giải quyết trước đây còn máy móc nhưng nay đã linh hoạt hơn, một điểm nghẽn từng kéo dài nhưng đã được tháo gỡ, hoặc một phương thức phục vụ trước đây chưa thuận tiện nhưng đã được điều chỉnh theo hướng hiệu quả hơn. Những thay đổi ấy càng có ý nghĩa khi không phụ thuộc vào một đợt kiểm tra hay một lần đăng ký, mà trở thành cách làm được duy trì trong công việc thường xuyên.
Nếu sau một thời gian, cách nhìn vẫn không thay đổi, phương pháp vẫn không thay đổi, những hạn chế cũ tiếp tục lặp lại và chất lượng công việc không có chuyển biến đáng kể thì bản đăng ký, dù được chuẩn bị công phu, vẫn chưa tạo ra giá trị tương xứng. Ngược lại, nếu từ một cam kết ban đầu hình thành được một cách tiếp cận phù hợp hơn, một phương pháp làm việc khoa học hơn và một kết quả có thể kiểm chứng, thì việc học tập đã vượt ra khỏi phạm vi của một hoạt động mang tính thủ tục để trở thành một quá trình tự điều chỉnh trong công việc.
Nhìn từ đó, chuyển từ “học tập và làm theo” sang “học tập, thực hành” không đơn thuần là thay đổi cách diễn đạt mà quan trọng hơn là thay đổi cách đưa những giá trị đã học vào công việc hằng ngày. Mục tiêu không phải tạo thêm công việc để chứng minh rằng mình đã học, mà làm cho những điều đã học trở thành cơ sở để nhìn nhận vấn đề đầy đủ hơn, lựa chọn phương pháp phù hợp hơn và giải quyết công việc hiệu quả hơn. Bản đăng ký cũng vì thế nên được xem như điểm khởi đầu của một quá trình thay đổi, còn giá trị của quá trình ấy phải được kiểm chứng bằng chính sự chuyển biến trong cách nhìn, cách làm và kết quả của công việc.
Không biến “thực hành” thành một dạng hình thức mới
Nếu thực hành được đồng nhất với việc phải có một sản phẩm để chứng minh, một chỉ tiêu để báo cáo hoặc một con số để đánh giá, người thực hiện có thể dễ lựa chọn những việc thuận lợi cho việc đo đếm thay vì tập trung vào những vấn đề thực sự cần giải quyết. Trong khi đó, giá trị của một công việc không phải lúc nào cũng nằm ở số lượng sản phẩm tạo ra, bởi có những vấn đề chỉ cần tháo gỡ một điểm nghẽn nhưng có thể tạo tác động đến cả quá trình, cũng có những thay đổi không tạo thành một sản phẩm riêng biệt nhưng lại làm cho phối hợp tốt hơn, quyết định chính xác hơn hoặc việc phục vụ người dân thuận lợi hơn.
Bởi vậy, đánh giá thực hành cần nhìn đồng thời vào kết quả và quá trình tạo ra kết quả. Một công việc hoàn thành đúng quy trình chưa chắc đã đồng nghĩa với việc vấn đề được giải quyết tốt, cũng như một kết quả tích cực chỉ có giá trị lâu dài khi phương pháp tạo ra kết quả đó có thể được giải thích, kiểm chứng và duy trì. Câu hỏi cần đặt ra không chỉ là “đã làm được gì?”, mà còn là “đã thay đổi điều gì so với trước?”, “thay đổi bằng cách nào?” và “sự thay đổi đó có tiếp tục tồn tại khi không còn sự nhắc nhở, kiểm tra hay không?”.
Cách tiếp cận này cũng giúp phân biệt thực hành với việc hoàn thành thủ tục. Một bản đăng ký được xây dựng đầy đủ, một kế hoạch được ban hành đúng thời gian hay một báo cáo được hoàn thành đúng yêu cầu mới chỉ phản ánh quá trình tổ chức thực hiện. Giá trị của việc học tập chỉ thực sự được thể hiện khi những nội dung ấy tác động trở lại phương pháp làm việc, chất lượng công việc và khả năng giải quyết những vấn đề cụ thể trong thực tiễn.
Sau một bảng đăng ký, điều gì cần phải thay đổi?
Một bản đăng ký học tập và thực hành theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh chỉ thực sự có ý nghĩa khi xác định được điều cần thay đổi trong công việc và sự thay đổi đó có thể được nhận biết, theo dõi trong quá trình thực hiện, thay vì chỉ dừng lại ở một cam kết được ghi trên giấy.
Sự chuyển biến trong học tập và thực hành không thể chỉ đặt lên vai từng cá nhân, bởi cách làm của một người luôn chịu tác động nhất định từ môi trường tổ chức mà người đó đang làm việc. Một cán bộ được yêu cầu chủ động nhưng quyền hạn không tương xứng với trách nhiệm sẽ khó tạo ra thay đổi. Một người muốn xử lí công việc đến cùng nhưng phải phụ thuộc vào nhiều khâu phối hợp mà cơ chế trách nhiệm chưa rõ ràng cũng khó đạt kết quả. Một tập thể được yêu cầu đổi mới nhưng cách đánh giá vẫn chủ yếu dựa vào hồ sơ, thủ tục và mức độ hoàn thành báo cáo thì đổi mới khó trở thành một phương thức làm việc thường xuyên.
Do đó, nếu muốn thực hành trở thành một phần của văn hóa công vụ, cách tổ chức công việc cũng phải được điều chỉnh theo hướng phù hợp hơn. Giao việc cần gắn với trách nhiệm và thẩm quyền. Kiểm tra cần hướng vào những vấn đề cần giải quyết thay vì chỉ kiểm tra việc đã lập kế hoạch hay chưa. Đánh giá cần quan tâm đến chất lượng, hiệu quả và tác động của công việc thay vì chỉ xem xét số lượng hoạt động đã thực hiện.
Khi người cán bộ được trao điều kiện cần thiết để giải quyết vấn đề và đồng thời phải chịu trách nhiệm về kết quả, yêu cầu đổi mới mới có cơ sở chuyển từ một phẩm chất được nhắc đến trong các cam kết thành năng lực được thể hiện trong công việc.
Điều này cũng cho thấy “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm” không nên chỉ được nhìn như yêu cầu đối với phẩm chất cá nhân. Nó còn liên quan đến cách tổ chức phân công, phối hợp, trao quyền và đánh giá trong cơ quan, đơn vị. Nếu môi trường làm việc không tạo điều kiện cho sáng kiến được thử nghiệm, nếu trách nhiệm và thẩm quyền không tương xứng hoặc nếu người thực hiện luôn phải ưu tiên sự an toàn của hồ sơ hơn hiệu quả thực tế, thì yêu cầu thực hành khó có thể trở thành động lực của đổi mới.
Sau cùng, điều đáng được nhìn thấy sau một bản đăng ký không phải là bản đăng ký đã được viết như thế nào, mà là người thực hiện đã thay đổi ra sao và công việc đã tốt hơn ở điểm nào. Khi sự thay đổi ấy được duy trì và trở thành phương thức làm việc thường xuyên, “học tập, thực hành” theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh mới thực sự đi vào đời sống công vụ, thay vì chỉ dừng lại ở một yêu cầu được ghi trong kế hoạch.