Sản phẩm tốt vẫn bán giá rẻ: Doanh nghiệp bỏ quên ‘mỏ vàng’ tài sản trí tuệ
Ngày 23/10, Sở KH&CN TP. Đồng Nai phối hợp với Văn phòng đại diện Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH&CN) tại TP.HCM và Viện Phát triển doanh nghiệp - Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức hội thảo “Nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp dựa trên tài sản trí tuệ và truy xuất nguồn gốc sản phẩm”.
Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới bên lề hội thảo, ông Võ Hoàng Khai, Phó giám đốc Sở KH&CN TP. Đồng Nai đã chia sẻ về mục tiêu phát triển tài sản trí tuệ, chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc và giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp giai đoạn 2026-2030.
Hơn 50.000 doanh nghiệp trước yêu cầu nâng giá trị thương hiệu
- TP. Đồng Nai hiện có hơn 50.000 doanh nghiệp đang hoạt động cùng hàng trăm sản phẩm OCOP, nông sản chủ lực và sản phẩm công nghiệp hỗ trợ. Theo ông, đâu là những điểm nghẽn khiến doanh nghiệp chưa khai thác hết giá trị sản phẩm?
- Ông Võ Hoàng Khai: Trong bối cảnh hội nhập kinh tế và chuyển đổi số, năng lực cạnh tranh không còn chủ yếu được quyết định bởi sản lượng hay giá thành, mà ngày càng phụ thuộc vào giá trị tài sản trí tuệ, uy tín thương hiệu và tính minh bạch của chuỗi cung ứng.
TP. Đồng Nai có hơn 50.000 doanh nghiệp đang hoạt động cùng hàng trăm sản phẩm OCOP, nông sản chủ lực và sản phẩm công nghiệp hỗ trợ. Tuy nhiên, một số sản phẩm dù có chất lượng tốt vẫn chủ yếu được bán dưới dạng nguyên liệu thô hoặc gia công cho thương hiệu nước ngoài. Khi chưa có thương hiệu riêng, doanh nghiệp khó chủ động định vị sản phẩm, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng.
Một điểm nghẽn khác là việc đăng ký, bảo hộ và quản trị tài sản trí tuệ chưa được quan tâm đúng mức. Điều này khiến doanh nghiệp đối mặt nguy cơ bị xâm phạm quyền, mất thương hiệu hoặc gặp khó khi đưa sản phẩm vào những thị trường mới. Trong khi đó, người tiêu dùng và đối tác ngày càng yêu cầu thông tin rõ ràng về xuất xứ, nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất và chất lượng hàng hóa.
Để khắc phục, TP. Đồng Nai đã ban hành Chương trình phát triển tài sản trí tuệ giai đoạn 2026-2030, hướng đến việc hỗ trợ doanh nghiệp xác lập quyền sở hữu trí tuệ và khai thác tài sản này trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
- Chương trình phát triển tài sản trí tuệ giai đoạn 2026-2030 đặt ra những chỉ tiêu cụ thể nào, thưa ông?
- Ông Võ Hoàng Khai: TP. Đồng Nai đặt mục tiêu tăng trưởng 16-18% mỗi năm về số lượng đơn đăng ký sáng chế, văn bằng bảo hộ sáng chế của doanh nghiệp trên địa bàn. Tỷ lệ đơn đăng ký sáng chế, văn bằng bảo hộ sáng chế được khai thác thương mại đạt 8 - 10%.
Tối thiểu 60% sản phẩm được công nhận là sản phẩm dịch vụ chủ lực, đặc thù của thành phố; sản phẩm gắn với Chương trình mỗi xã một sản phẩm (Chương trình OCOP) được hỗ trợ đăng ký bảo hộ, quản lý và phát triển tài sản trí tuệ, kiểm soát nguồn gốc và chất lượng sau khi được bảo hộ
Những mục tiêu này cho thấy tài sản trí tuệ cần được nhìn nhận như một nguồn lực kinh tế, thay vì chỉ dừng ở việc đăng ký và nhận văn bằng bảo hộ. Khi được định giá, quản trị và khai thác đúng cách, nhãn hiệu, sáng chế hay kiểu dáng công nghiệp có thể góp phần nâng giá trị doanh nghiệp, tạo lợi thế khi huy động vốn và phát triển thị trường.
Truy xuất nguồn gốc phải đi cùng dữ liệu chuẩn hóa
- Về truy xuất nguồn gốc, TP. Đồng Nai đặt mục tiêu gì đến năm 2030? Làm thế nào để việc triển khai không dừng ở những chiếc tem QR trên bao bì?
- Ông Võ Hoàng Khai: TP. Đồng Nai đặt mục tiêu kết nối 100% dữ liệu truy xuất nguồn gốc của địa phương với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia do Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý.
Đến năm 2030, địa phương hướng tới 100% sản phẩm nông sản xuất khẩu và thực phẩm chế biến thiết yếu trên địa bàn áp dụng tiêu chuẩn mã số, mã vạch và truy xuất nguồn gốc theo định hướng của chương trình. Đồng thời, trên 50% hợp tác xã, hộ kinh doanh được đào tạo, chuyển giao công nghệ nhật ký sản xuất điện tử.
Tuy nhiên, truy xuất nguồn gốc không thể chỉ dừng ở việc gắn mã QR lên bao bì. Mã này chỉ có ý nghĩa khi phía sau là hệ thống dữ liệu chính xác, đầy đủ và được cập nhật xuyên suốt từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, chế biến đến phân phối. Nếu thông tin không phản ánh đúng thực tế, người tiêu dùng vẫn không thể kiểm chứng nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.
Vì vậy, doanh nghiệp cần chuẩn hóa dữ liệu và lựa chọn giải pháp công nghệ phù hợp. Việc áp dụng tiêu chuẩn mã số, mã vạch, trong đó có các tiêu chuẩn GS1, phải gắn với khả năng quản lý, chia sẻ và kiểm chứng thông tin, thay vì chỉ phục vụ nhận diện sản phẩm.
Khi được triển khai thực chất, truy xuất nguồn gốc giúp doanh nghiệp kiểm soát chất lượng, hạn chế gian lận thương mại và củng cố niềm tin của khách hàng. Đây cũng là cơ sở để hàng hóa đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao tại các thị trường như EU, Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc. Với hợp tác xã, hộ kinh doanh, nhật ký sản xuất điện tử còn giúp quản lý quá trình sản xuất và cung cấp dữ liệu khi đối tác hoặc cơ quan chức năng yêu cầu kiểm chứng.
- Tài sản trí tuệ và truy xuất nguồn gốc có thể tạo ra mức tăng giá trị sản phẩm như thế nào? Đâu là điều kiện để doanh nghiệp khai thác hiệu quả hai công cụ này, thưa ông?
- Ông Võ Hoàng Khai: Hai công cụ này có mối quan hệ bổ trợ chặt chẽ. Tài sản trí tuệ giúp doanh nghiệp xác lập và bảo vệ quyền đối với nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng cùng các giá trị sáng tạo; truy xuất nguồn gốc cung cấp dữ liệu để kiểm chứng xuất xứ và quá trình hình thành sản phẩm.
Khi kết hợp đồng bộ, doanh nghiệp vừa có cơ sở pháp lý để bảo vệ thương hiệu, vừa có thông tin minh bạch chứng minh nguồn gốc và quy trình sản xuất. Nhờ đó, sản phẩm có điều kiện nâng cao khả năng nhận diện, tạo niềm tin với người tiêu dùng, mở rộng kênh phân phối và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Theo định hướng được nêu trong chương trình, việc kết hợp hai công cụ này được kỳ vọng giúp giá trị gia tăng của sản phẩm tăng từ 20 - 40%. Tuy nhiên, mức tăng thực tế còn phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm, ngành hàng, năng lực quản trị, khả năng khai thác thương mại và thị trường tiêu thụ của từng doanh nghiệp.
Muốn đạt hiệu quả, doanh nghiệp cần triển khai đồng thời việc đăng ký bảo hộ, quản lý và khai thác quyền sở hữu trí tuệ, chuẩn hóa dữ liệu truy xuất nguồn gốc, đầu tư công nghệ và xây dựng chiến lược thương hiệu. Nếu chỉ có văn bằng bảo hộ nhưng không khai thác thương mại, hoặc có mã truy xuất nhưng dữ liệu thiếu chính xác, lợi ích kinh tế sẽ hạn chế.
Kết nối nguồn lực, đưa chính sách đến doanh nghiệp
- Để các mục tiêu đến năm 2030 đi vào thực tiễn, Sở KH&CN TP. Đồng Nai sẽ tập trung hỗ trợ doanh nghiệp ra sao?
- Ông Võ Hoàng Khai: Sở sẽ phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan triển khai chính sách hỗ trợ chi phí đăng ký bảo hộ tài sản trí tuệ trong và ngoài nước; tư vấn thiết kế, áp dụng hệ thống quản trị tài sản trí tuệ và truy xuất nguồn gốc; đồng thời kết nối doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ.
Việc hỗ trợ cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, từ xác lập quyền sở hữu trí tuệ, chuẩn hóa hồ sơ sản phẩm đến ứng dụng công nghệ và khai thác thương mại. Doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh cần được tiếp cận hướng dẫn và giải pháp phù hợp với quy mô, tránh đầu tư hệ thống nhưng không đủ năng lực vận hành hoặc khai thác dữ liệu.
Song song đó, Sở sẽ phối hợp với lực lượng quản lý thị trường, công an và các cơ quan liên quan xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái. Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp là điều kiện để các đơn vị yên tâm đầu tư cho thương hiệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Về phía doanh nghiệp, cần coi bảo hộ thương hiệu, đổi mới công nghệ và số hóa dữ liệu sản phẩm là khoản đầu tư dài hạn. Doanh nghiệp được khuyến nghị chủ động trích lập khoảng 3-5% doanh thu cho quỹ phát triển khoa học và công nghệ, phục vụ nghiên cứu, đăng ký xác lập quyền và chuẩn hóa chuỗi cung ứng.
Khi chính sách hỗ trợ sát nhu cầu, doanh nghiệp chủ động đầu tư và dữ liệu được chuẩn hóa, tài sản trí tuệ cùng truy xuất nguồn gốc mới có thể chuyển thành giá trị hàng hóa, bảo vệ thương hiệu và nâng cao năng lực cạnh tranh của TP. Đồng Nai.
- Xin cảm ơn ông!
