Nông nghiệp thông minh: Drone hỗ trợ, kết hợp thủ công nâng giá trị trái cây

Đưa công nghệ vào vườn cây, giảm áp lực nhân công

Tại TP. Cần Thơ, nông nghiệp thông minh đang từng bước đi vào vườn cây ăn trái. Từ drone phun thuốc bảo vệ thực vật đến số hóa nhật kí canh tác, quản lí mã số vùng trồng, công nghệ được kì vọng giảm chi phí, giải phóng sức lao động và nâng chất lượng nông sản. Tuy nhiên, thực tế cho thấy công nghệ không phải “cây đũa thần”; hiệu quả chỉ đến khi thiết bị phù hợp điều kiện vườn, người vận hành nắm vững kĩ thuật và quy trình được quản lí chặt chẽ.

Tại Hợp tác xã Vườn cây ăn trái Trường Khương A, xã Trường Long (TP. Cần Thơ), ông Trần Văn Chiến, Giám đốc Hợp tác xã (HTX), cho biết đơn vị xác định ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số là giải pháp quan trọng để giảm chi phí, nâng hiệu quả kinh tế, bảo đảm an toàn cho người sản xuất, hướng đến nền nông nghiệp hiện đại, bền vững.

Hợp tác xã có 45 ha cây ăn trái, trong đó sầu riêng 30 ha, vú sữa 15 ha. Nhiều vườn sầu riêng có cây cao, tán rộng, mật độ dày; có cây cao hơn 10 m nên phun thuốc truyền thống tốn công, mất thời gian, khó bảo đảm độ đồng đều. Người lao động phải mang thiết bị di chuyển giữa các hàng cây, tiếp xúc trực tiếp với thuốc bảo vệ thực vật; khi thiếu nhân công, nắng nóng hoặc mưa thất thường, việc phun đúng thời điểm càng khó.

Từ thực tế đó, HTX từng bước ứng dụng drone để cơ giới hóa khâu phun thuốc. Thiết bị có thể định vị khu vực bay, xác định thời gian thực hiện, điều chỉnh lượng dung dịch, độ cao, hướng bay theo điều kiện vườn. Nhờ xử lí diện tích lớn trong thời gian ngắn, drone giảm thời gian lao động, hạn chế nhu cầu thuê nhân công, giúp nhà vườn chủ động hơn trong phòng trừ dịch hại.

Theo ông Trần Văn Chiến, ứng dụng drone phải đặt trong tổng thể chuyển đổi số của HTX, không chỉ thay đổi phương pháp phun. Công nghệ phải góp phần giảm chi phí, nâng hiệu quả chăm sóc và bảo đảm an toàn cho người sản xuất. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc đặc điểm vườn, đối tượng dịch hại, thời điểm phun và kĩ thuật vận hành; drone không thể thay thế hoàn toàn việc thăm vườn, kiểm tra sinh trưởng và đánh giá sâu bệnh.

Drone chưa thể thay thế hoàn toàn phun thuốc thủ công

Một vấn đề nông dân quan tâm là hiệu quả phòng trừ sâu bệnh bằng drone trên sầu riêng. Theo phản ánh thực tế, hiệu quả tổng thể có thể chỉ đạt khoảng 50% nhu cầu phòng trừ trong một số điều kiện vườn; đây là ước tính của người trồng, chưa phải tỉ lệ được xác nhận bằng khảo nghiệm khoa học chính thức. Nguyên nhân chủ yếu liên quan cấu trúc tán cây và vị trí cư trú của dịch hại. Khi sầu riêng phát triển mạnh, tầng lá phía trên dày đặc có thể cản thuốc tiếp cận thân, cành, mặt dưới lá, chùm hoa và trái nằm sâu trong tán. Drone phun từ trên xuống hỗ trợ xử lí đối tượng ở tầng lá trên, như rầy bám trên bề mặt tán; nhưng với sâu đục thân, sâu đục trái hoặc sâu hại ẩn dưới chùm hoa, trái, thuốc có thể không tiếp xúc đầy đủ.

Thực tế này cho thấy không thể chỉ dựa vào tốc độ phun hoặc diện tích xử lí mỗi giờ để đánh giá hiệu quả thiết bị. Điều quan trọng hơn là xác định lượng thuốc có tiếp cận đúng vị trí cần xử lí hay không, mức độ kiểm soát dịch hại sau phun và khả năng bảo đảm an toàn cho cây trồng, người lao động, môi trường. Giải pháp trước mắt là phối hợp drone với phun thủ công có kiểm soát; thiết bị bay đảm nhiệm khu vực phù hợp, người lao động kiểm tra và xử lí bổ sung vị trí khuất, dưới tán hoặc bên trong chùm hoa, trái khi cần. Tránh phun lặp hao thuốc,hại cây..

Tại HTX Trinh Lợi, xã Đại Hải (TP. Cần Thơ), ông Huỳnh Thanh Lễ, Giám đốc HTX, cho biết đơn vị chuyên canh sầu riêng khoảng 50 ha, đã được phía Trung Quốc phê duyệt mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu chính ngạch và có sản phẩm đạt OCOP 3 sao. Ông Lễ nhìn nhận thị trường trái cây tồn tại nghịch lí: trái cây rất nhiều nhưng trái cây an toàn thì chưa đáp ứng thị trường. Vì vậy, mở rộng diện tích không thể là mục tiêu duy nhất; sản xuất phải gắn với chất lượng, hồ sơ truy xuất và khả năng đáp ứng yêu cầu thị trường nhập khẩu. Công nghệ phải phục vụ chất lượng; dữ liệu minh bạch, đầy đủ.

Canh tác xanh phải đi cùng quản lí dữ liệu và kiểm soát dịch hại

Bà Trần Thị Kim Thúy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ thực vật- Sở Nông nghiệp & Môi trường TP. Cần Thơ, cho rằng phản ánh của nông dân về hạn chế khi dùng drone phun thuốc trên sầu riêng có cơ sở thực tế, bởi tán cây rậm rạp có thể cản thuốc tiếp xúc vị trí sâu bệnh ẩn náu. Tuy nhiên, hiện Chi cục chưa có công trình nghiên cứu chính thức để xác định chính xác tỉ lệ hiệu quả của drone trên sầu riêng. Do đó, con số khoảng 50% cần được hiểu là đánh giá từ kinh nghiệm nhà vườn, không phải kết quả khảo nghiệm đã kiểm chứng, rất thực tiễn.

Theo bà Thúy, đánh giá hiệu quả cần gắn với điều kiện vườn, đối tượng dịch hại và kĩ thuật phun cụ thể. Trước mắt, nhà vườn cần kết hợp thiết bị bay với kiểm tra thực tế và phun bổ sung phù hợp, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ. Về lâu dài, cần khảo nghiệm chuyên môn để xác định điều kiện sử dụng, mức độ kiểm soát dịch hại và hiệu quả kinh tế; cần tập huấn kĩ thuật và mô hình trình diễn mới.

Văn Kim Khanh