Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng: Khoa học công nghệ phải là động lực trực tiếp của tăng trưởng nông nghiệp
Cả nước có 242 viện, trường với hơn 4.800 nhiệm vụ nghiên cứu. Ngân sách đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng. Nhưng trong 5 năm qua, chỉ khoảng 12% đề tài có kết nối với doanh nghiệp. Nghịch lý này được nêu tại hội nghị về khoa học công nghệ trong nông nghiệp ngày 27/10 và là điểm Phó thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng yêu cầu sớm tháo gỡ.
Hội nghị khoa học công nghệ tìm động lực tăng trưởng mới cho ngành Nông nghiệp Môi trường do Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) phối hợp Bộ Công an, Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương, tổ chức tại Hà Nội. Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì cùng Bộ trưởng Bộ NN&MT Trịnh Việt Hùng và Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long. Khoảng 450 đại biểu từ bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và hợp tác xã tham dự.
Khoa học công nghệ trong nông nghiệp: Khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và đồng ruộng
Những con số khác tại hội nghị càng làm rõ khoảng cách ấy. Theo Bộ Công An, 34 địa phương đã báo cáo 916 nhiệm vụ gắn với 908 sản phẩm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Riêng nông nghiệp có 451 sản phẩm, chiếm gần 50%. Tuy nhiên, 341 sản phẩm trong số này, khoảng 76%, vẫn ở giai đoạn nghiên cứu. Chỉ khoảng 24% được ứng dụng hoặc thương mại hóa.
Thứ trưởng Bộ Công An Nguyễn Văn Long nhận xét nhiều địa phương chưa gắn nhiệm vụ khoa học công nghệ với mục tiêu tăng trưởng. Doanh nghiệp chủ lực đồng hành cũng chưa được xác định rõ.
Tại hội nghị, Phó thủ tướng gọi đúng tên vấn đề. Theo Phó thủ tướng, liên kết giữa nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất theo chuỗi giá trị chưa thực chất. Đây là một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay, khiến kết quả nghiên cứu chưa được chuyển giao và thương mại hóa tương xứng với nguồn lực đầu tư. Phó thủ tướng yêu cầu đổi mới thực chất cơ chế liên kết này.
Trước khi nói đến nhiệm vụ, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng đặt nông nghiệp vào đúng vị trí. Theo ông, đây là “trụ đỡ” của nền kinh tế, giữ vai trò đặc biệt với an sinh xã hội. Từ đó, ông đưa ra một nhận định có sức nặng với cả ngành.
“Nếu chúng ta giải quyết tốt bài toán phát triển KHCN ứng dụng trong nông nghiệp thì sẽ giải quyết được bài toán phát triển bền vững của đất nước, bởi ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp là con đường nhanh nhất, hiệu quả nhất và có thể triển khai ngay so với nhiều lĩnh vực khác”, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh.
Ông nêu ba quan điểm cần thống nhất. Ngành phải tiếp tục nhận diện điểm nghẽn đầy đủ và thực chất. KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải là động lực trực tiếp của tăng trưởng. Việc ứng dụng công nghệ cũng không thể làm theo phong trào, mà phải là công việc “không ngừng, không nghỉ”, hướng tới hiệu quả thật.
Tinh thần này vang lên cả trong các tham luận. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang Hoàng Gia Long cho rằng hiệu quả KHCN phải được đo bằng thu nhập thực tế của người trồng rừng, không phải bằng số lượng phần mềm hay mô hình đã triển khai.
Công nghệ nào cần ưu tiên?
Với Bộ NN&MT, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu phối hợp Bộ KH&CN rà soát toàn diện hoạt động KHCN của ngành. Từ đó lập danh mục các vấn đề lớn, phù hợp lợi thế từng vùng và gắn với công nghệ chiến lược quốc gia. Đó là giống thế hệ mới, vaccine thú y, chế phẩm sinh học và hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản.
Danh sách ưu tiên còn trải rộng sang phân bón, thức ăn chăn nuôi, thuốc bảo vệ thực vật gắn với phòng, chống dịch bệnh. Máy móc, công nghệ trong sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp và kinh tế tuần hoàn cũng nằm trong đó. Bộ NN&MT được giao làm đầu mối kết nối nhu cầu của ngành hàng, địa phương với doanh nghiệp. Các chương trình liên kết tập trung vào giống, canh tác thông minh, chế biến sâu, nuôi biển bền vững, rừng gỗ lớn và dược liệu. Bộ cũng cần xây dựng cơ sở dữ liệu về đất đai, nguồn nước, khí tượng và cảnh báo lũ quét.
Với Bộ KH&CN, yêu cầu là nhìn lại các đề tài đã thực hiện. Những kết quả khả thi sẽ được chọn để hỗ trợ ứng dụng, thương mại hóa. Phó thủ tướng cũng đề nghị thúc đẩy các nhóm liên kết giữa nghiên cứu và sản xuất, cùng mô hình phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu dùng chung.
Gỡ từ gốc, bắt đầu từ thể chế, tài chính, dữ liệu
Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng không dừng ở danh mục công nghệ. Ông chỉ ra những vướng mắc nằm ở thể chế. Bộ NN&MT cùng Bộ Công an và các bộ, ngành phải hoàn thiện cơ chế đặt hàng nhiệm vụ KHCN, cơ chế thử nghiệm, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Các quy định về định giá tài sản sở hữu trí tuệ, định mức kinh tế - kỹ thuật và huy động nguồn lực xã hội hóa cũng cần được sửa.
Những vướng mắc này không phải lý thuyết. Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, GS.TS. Nguyễn Thị Lan, cho biết đơn vị đã thương mại hóa thành công kháng thể IgY cho vịt, mang về khoảng 12 tỷ đồng doanh thu. Doanh nghiệp trả bản quyền bằng 5% doanh thu cho Học viện. Nhưng nhiều kết quả triển vọng khác vẫn “mắc kẹt” vì thiếu kinh phí sản xuất thử, đánh giá an toàn hoặc vướng ở việc định giá tài sản trí tuệ.
Xác định bài toán tăng trưởng từ thực tiễn sản xuất nông nghiệp địa phương
Về dữ liệu, Phó thủ tướng đề nghị đẩy nhanh số hóa, chuẩn hóa, kết nối và chia sẻ. Ưu tiên đầu tiên là dữ liệu đất đai, truy xuất nguồn gốc và dữ liệu phục vụ trực tiếp sản xuất. Ở góc độ địa phương, Sơn La cho biết truy xuất nguồn gốc giúp tỉnh tổ chức lại vùng cà phê và đáp ứng yêu cầu chống mất rừng của Liên minh châu Âu. Cà phê Arabica Sơn La dự kiến lên sàn đấu giá tại Hawaii (Mỹ) vào tháng 11. Hà Nội cũng đã kiểm soát 1.388 chuỗi cung ứng nông sản, thực phẩm an toàn.
Phía doanh nghiệp, nhiều kiến nghị đi thẳng vào điểm nghẽn. Ông Ngô Minh Hải, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn TH, đề nghị không áp dụng hồi tố quy định khoảng cách tối thiểu 400 m giữa trang trại quy mô lớn và khu dân cư. Theo ông, quy định này gây khó cho các cơ sở đã đầu tư hệ thống xử lý môi trường hiện đại khi muốn nâng cấp, mở rộng.
“Tương lai của ngành nông nghiệp Việt Nam không nằm ở tăng trưởng dựa trên khai thác thêm tài nguyên hay lao động giá rẻ, mà phải dựa trên tri thức, công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo”, ông Hải nói.
Điểm đáng chú ý của hội nghị nằm ở những cái mốc cụ thể. Phó Thủ tướng yêu cầu xác định rõ tiến độ và trách nhiệm của từng cơ quan. Trước ngày 15/11/2026, các địa phương phía bắc chủ động chọn từ 3-5 bài toán ưu tiên. Mỗi bài toán phải thể hiện rõ mô hình liên kết từ sản xuất, chế biến đến thị trường, gắn với thương hiệu bền vững tại vùng nguyên liệu.
Đến ngày 15/12/2026, Bộ NN&MT phải hoàn thiện danh mục các bài toán lớn và nhiệm vụ ưu tiên để triển khai từ quý I/2027. Doanh nghiệp, hợp tác xã cũng được yêu cầu chủ động đăng ký nhu cầu công nghệ, năng lực tiếp nhận đầu tư và khả năng bao tiêu sản phẩm. Với những kiến nghị doanh nghiệp nêu tại hội nghị, các bộ, ngành phải trả lời cụ thể, không để chậm trễ.
Tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ NN&MT Trịnh Việt Hùng cam kết tiếp thu đầy đủ chỉ đạo, cụ thể hóa thành nhiệm vụ và theo dõi, đôn đốc cùng Bộ Công an. Trách nhiệm của người đứng đầu sẽ gắn với tiến độ và chất lượng công việc.
Phó thủ tướng kết luận hội nghị chỉ là bước khởi đầu. Phần việc còn lại, theo ông, là hành động quyết liệt để KHCN không dừng ở báo cáo, mà thực sự trở thành động lực phát triển mới của ngành nông nghiệp.
.jpg)