ChatGPT dạy Messi chơi cờ vua: Sai ngay từ khi chưa khai cuộc

Nhưng màn hướng dẫn Messi chơi cờ vua nhanh chóng trở thành đề tài chế giễu khi người dùng phát hiện bàn cờ bị sắp xếp sai quân, còn nước đi được đề xuất có thể khiến người chơi thua chỉ sau 4 lượt. Sự cố đặt ra câu hỏi về độ tin cậy của trí tuệ nhân tạo, nhất là khi ChatGPT ngày càng được quảng bá như một công cụ có thể giải đáp gần như mọi vấn đề.

Quảng cáo triệu lượt xem Messi chơi cờ vua nhưng sai ngay cách xếp bàn cờ

Trong video quảng cáo được Lionel Messi đăng trên Instagram tuần trước, siêu sao bóng đá người Argentina cho biết anh đã nhờ ChatGPT hướng dẫn một khai cuộc cờ vua phù hợp với phong cách chơi của mình. Chatbot của OpenAI lập tức đưa ra gợi ý mang tên “GOAT Horns” - cách chơi chữ kết hợp giữa từ GOAT, viết tắt của “Greatest of All Time” (vĩ đại nhất mọi thời đại), với biệt danh quen thuộc của Messi.

Đây là một ý tưởng quảng cáo có vẻ khá bắt mắt. Messi vốn được xem là một trong những cầu thủ bóng đá xuất sắc nhất lịch sử, còn ChatGPT được giới thiệu như một người trợ lí thông minh có thể cá nhân hóa lời khuyên theo đặc điểm của người sử dụng. Việc kết hợp hai cái tên nổi tiếng trong một video ngắn dễ dàng thu hút sự chú ý của hàng trăm triệu người hâm mộ.

Tuy nhiên, những người am hiểu cờ vua nhanh chóng nhận ra vấn đề ngay khi bàn cờ xuất hiện trên màn hình. Trong cờ vua tiêu chuẩn, mỗi bên có một quân vua và một quân hậu. Quân hậu phải đứng trên ô cùng màu với nó tức là hậu Trắng ở ô trắng, hậu Đen ở ô đen., còn quân vua đứng ngay bên cạnh. Nhưng trong video, vị trí của vua và hậu ở cả hai bên đều bị đảo ngược.

Đây không đơn giản là lỗi trình bày. Cách sắp xếp quân cờ ban đầu quyết định toàn bộ cấu trúc và diễn biến của ván đấu. Khi bàn cờ được thiết lập sai, những nước đi tiếp theo dù có vẻ hợp lí cũng có thể dẫn đến một thế trận hoàn toàn khác với cờ vua tiêu chuẩn.

Vấn đề nghiêm trọng hơn nằm ở chính khai cuộc mà ChatGPT đề xuất. Theo những người chơi cờ phân tích video, khi thực hiện các nước đi “GOAT Horns” trên bàn cờ bị sắp xếp sai, bên Trắng có thể đưa hậu vào một đường chéo thuận lợi để chiếu hết bên Đen ở nước thứ tư. Đây là kết cục rất nhanh, tương tự kiểu chiếu hết Scholar's Mate, một trong những cách kết thúc ván cờ sớm thường được dùng để khai thác sai lầm của người mới chơi.

Nếu đặt trên bàn cờ đúng chuẩn, cùng chuỗi nước đi đó không tạo ra một thế chiếu hết bắt buộc. Nói cách khác, lỗi ban đầu về vị trí quân cờ đã làm thay đổi hoàn toàn ý nghĩa của phần hướng dẫn.

Điều trớ trêu là Messi nổi tiếng với khả năng giành chiến thắng trên sân bóng, nhưng trong video quảng cáo, người thầy trí tuệ nhân tạo lại đưa ra một bài học có nguy cơ khiến anh thất bại gần như ngay lập tức. Một quảng cáo được xây dựng để thể hiện khả năng cá nhân hóa của ChatGPT vì thế lại vô tình phơi bày hạn chế của công cụ này.

Khi chatbot được xem là chuyên gia nhưng không kiểm tra được câu trả lời

Video nhanh chóng trở thành chủ đề bàn luận trên các cộng đồng cờ vua trực tuyến, đặc biệt là Reddit. Một người dùng đặt câu hỏi tại sao không ai kiểm tra bàn cờ trong vài giây trước khi đưa quảng cáo đến với hàng trăm triệu người xem. Người khác cho rằng có hai khả năng: đội ngũ thực hiện không nhận ra sai sót, hoặc họ cố tình tạo ra tranh cãi để thu hút sự chú ý. Một số ý kiến lại nghiêng về khả năng đây chỉ là lỗi của một nhân viên phụ trách sản xuất.

Đáng chú ý, cộng đồng r/chess cho biết đây không phải lần đầu một quảng cáo của OpenAI mắc lỗi tương tự. Một video quảng cáo trước đó cũng bị phát hiện đặt quân hậu Đen ở ô e8 thay vì vị trí chính xác là d8. Một bình luận mỉa mai rằng một công ty được định giá gần nghìn tỷ USD nhưng lại không thể đặt quân hậu đúng chỗ.

Sự việc càng gây chú ý khi ChatGPT đang được sử dụng rộng rãi và được OpenAI quảng bá như một công cụ có thể hỗ trợ người dùng trong nhiều lĩnh vực. Theo thông tin được công ty công bố, hơn 1,2 tỷ người sử dụng ChatGPT mỗi tuần. Trong khi đó, Messi là một trong những nhân vật có sức ảnh hưởng lớn nhất trên Instagram, với hơn 517 triệu người theo dõi. Bài đăng quảng cáo của anh thu hút khoảng 1,9 triệu lượt thích và 19.600 bình luận chỉ trong khoảng một ngày.

Vì vậy, sai sót không chỉ nằm ở một bàn cờ trong video. Nó chạm đến vấn đề lớn hơn: người dùng nên tin tưởng đến đâu vào những câu trả lời được trình bày với giọng điệu tự tin của trí tuệ nhân tạo?

ChatGPT có thể tạo ra một lời giải thích mạch lạc, đưa ra các bước thực hiện cụ thể và sử dụng thuật ngữ chuyên môn. Nhưng hình thức trôi chảy không đồng nghĩa với nội dung chính xác. Trong trường hợp của Messi, chatbot không chỉ đề xuất một khai cuộc thiếu phù hợp cho người mới mà còn dựa trên một bàn cờ được thiết lập sai từ đầu.

Đây cũng là điểm cần phân biệt giữa khả năng tạo sinh nội dung và khả năng kiểm chứng thông tin. Các mô hình ngôn ngữ lớn được huấn luyện để dự đoán và tạo ra chuỗi nội dung phù hợp với ngữ cảnh. Chúng có thể giải thích nhiều khái niệm, tổng hợp kiến thức và hỗ trợ người dùng tìm hướng giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, chúng không mặc nhiên có khả năng xác nhận mọi dữ kiện hoặc bảo đảm rằng từng bước hướng dẫn đều đúng.

Cờ vua là ví dụ dễ nhận thấy vì mỗi quân có quy tắc di chuyển rõ ràng và một nước đi sai có thể được kiểm tra ngay trên bàn cờ. Nhưng trong những lĩnh vực phức tạp hơn, chẳng hạn tài chính, pháp lí, y tế hay kĩ thuật, sai sót có thể khó phát hiện hơn nhiều. Người dùng thiếu kiến thức chuyên môn có thể chấp nhận một câu trả lời nghe hợp lí mà không nhận ra những giả định sai bên dưới.

Sai sót trong quảng cáo và giới hạn của AI

Đây không phải lần đầu ChatGPT thể hiện sự hạn chế khi chơi cờ vua. Năm 2025, chatbot này tham gia một giải đấu giữa các chatbot do kì thủ quốc tế Levy Rozman tổ chức. ChatGPT thua ở trận chung kết sau khi thực hiện những nước đi không hợp lệ, trong đó có tình huống tự tạo ra quân tốt để phong cấp dù quân cờ đó không tồn tại trên bàn.

Cờ vua đòi hỏi khả năng theo dõi chính xác trạng thái của bàn cờ, ghi nhớ vị trí từng quân và tuân thủ một hệ thống quy tắc chặt chẽ. Đây không phải nhiệm vụ mà một mô hình ngôn ngữ có thể luôn thực hiện đáng tin cậy chỉ bằng cách tạo ra văn bản. Những công cụ chuyên dụng như Stockfish được thiết kế riêng để phân tích và tính toán nước đi, trong khi ChatGPT chủ yếu phục vụ mục đích giao tiếp, giải thích và hỗ trợ đa dạng tác vụ.

Điều đó không có nghĩa ChatGPT không thể hỗ trợ người học cờ vua. Người dùng vẫn có thể nhờ chatbot giải thích luật chơi, giới thiệu chiến thuật cơ bản hoặc phân tích một thế cờ. Tuy nhiên, với những yêu cầu đòi hỏi độ chính xác cao, việc đối chiếu với bàn cờ thực tế và các công cụ chuyên dụng vẫn rất cần thiết. Đặc biệt, người mới học không nên mặc định mọi hướng dẫn đều đúng chỉ vì chúng được trình bày tự tin.

Sự cố của Messi diễn ra đúng hai tuần sau khi OpenAI giới thiệu GPT-6 cùng tính năng Intelligent UI, cho phép ChatGPT trình bày câu trả lời bằng biểu đồ tương tác, nút bấm và biểu mẫu thay vì chỉ hiển thị văn bản. Đây là một bước mở rộng trải nghiệm sử dụng, hướng đến việc biến chatbot thành công cụ có thể hỗ trợ người dùng thực hiện nhiều công việc hơn.

Messi bắt đầu hợp tác quảng bá với OpenAI từ tháng 6, khi đăng một hình ảnh được tạo bằng ChatGPT Images trước thềm World Cup. Trong video mới, OpenAI tiếp tục tận dụng sức hút của cầu thủ này để giới thiệu khả năng cá nhân hóa của chatbot.

Sau khi tranh cãi nổ ra, OpenAI đã chỉnh sửa một phiên bản quảng cáo riêng đăng trên nền tảng X, khắc phục lỗi vị trí các quân cờ. Tuy nhiên, phần khai cuộc được đề xuất vẫn bị đánh giá là không phù hợp, đặc biệt với người mới bắt đầu như Messi. Video ban đầu vẫn còn trên Instagram của cầu thủ này.

Bùi Tú