Hợp tác đa bên là chìa khóa thúc đẩy chuyển đổi AI bền vững

Trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026 (VIDW 2026), diễn ra tại Hạ Long (TP. Quảng Ninh), Phiên thảo luận bàn tròn thứ hai với chủ đề "Góc nhìn hợp tác: Doanh nghiệp, giới học thuật và các tổ chức quốc tế" đã thu hút sự tham gia của đông đảo các nhà quản lí, lãnh đạo tập đoàn công nghệ và chuyên gia hàng đầu. Quá trình chuyển đổi AI không thể chỉ dựa vào nỗ lực đơn lẻ của các cơ quan nhà nước, mà đòi hỏi sự chủ động chung tay từ toàn bộ hệ sinh thái để giải quyết các bài toán thực tiễn.

Nhận diện những rào cản từ thực tiễn

Đánh giá về bức tranh tổng thể, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, nhận định hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo của Việt Nam đang dịch chuyển rất nhanh từ ứng dụng thử nghiệm sang triển khai quy mô lớn. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, quá trình này đang phải đối mặt với ba thách thức lớn.

Thứ nhất là khoảng cách về dữ liệu. Dù Việt Nam đang trở thành điểm đến hấp dẫn cho các trung tâm dữ liệu, nguồn dữ liệu doanh nghiệp vẫn còn bị phân mảnh và khó chia sẻ. Các bộ dữ liệu huấn luyện bằng tiếng Việt cũng như ngôn ngữ của các dân tộc thiểu số còn rất hạn chế.

Thứ hai là sự thiếu hụt nhân lực trình độ cao trong các lĩnh vực chuyên sâu như máy học, xử lý ngôn ngữ tự nhiên và sự chênh lệch giới trong nghiên cứu chuyên sâu.

Thứ ba là việc lồng ghép các tiêu chuẩn đạo đức và đánh giá tác động của trí tuệ nhân tạo vào hoạt động hằng ngày của doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lí nhằm đảm bảo quyền con người và an toàn thông tin.

Ở góc độ hạ tầng và an toàn số, ông Julian Gorman, Giám đốc khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của GSMA, nhấn mạnh vai trò của niềm tin số. Khi các hành vi lừa đảo trực tuyến gia tăng, niềm tin của người dân bị ảnh hưởng sẽ làm suy giảm việc sử dụng dịch vụ số và cản trở doanh nghiệp đổi mới. GSMA đề xuất thử nghiệm cơ chế chia sẻ tín hiệu cảnh báo lừa đảo xuyên biên giới trong khu vực ASEAN nhằm tạo dựng môi trường giao dịch số an toàn.

Về phía cơ sở đào tạo, PGS.TS. Nguyễn Văn Vũ, Phó Trưởng khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQG-HCM), cho biết đơn vị có hơn 800 tiến sĩ liên quan đến AI và gần 20.000 người học. Năm 2025, các nhà nghiên cứu tại đây đã công bố khoảng 1.600 bài báo quốc tế.

Tuy nhiên, tỉ lệ hợp tác với thị trường còn rất khiêm tốn với dưới 10% dự án nghiên cứu có sự bắt tay của doanh nghiệp. ĐHQG-HCM khẳng định sẵn sàng đóng góp 5 vai trò: phát triển công nghệ AI lõi, đánh giá thử nghiệm độc lập, đào tạo nhân tài, nghiên cứu rủi ro phục vụ quản trị AI và kết nối mạng lưới tri thức toàn cầu.

Hợp tác đa bên thúc đẩy chuyển đổi AI

Để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược, đại diện các tập đoàn công nghệ lớn trong và ngoài nước đã đưa ra những góc nhìn chuyên sâu cùng các giải pháp hạ tầng và vận hành thực tế:

Ông David An, Giám đốc ZTE CTO Group, đưa ra ba ưu tiên cốt lõi gồm cơ sở hạ tầng, ứng dụng giải quyết bài toán thực tế và phát triển nhân tài. Minh chứng từ nhà máy sản xuất thông minh 5G của ZTE cho thấy AI giúp tối ưu hóa lập kế hoạch và kiểm tra chất lượng sản phẩm. ZTE đề xuất phương thức hợp tác "cùng thiết kế, cùng sáng tạo và cùng phát triển kỹ năng" thông qua các dự án thử nghiệm trước khi nhân rộng.

Bà Rita Mokbel, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Ericsson Việt Nam, chia sẻ sứ mệnh ngành viễn thông đã chuyển từ kết nối con người sang tạo ra giá trị cho mọi đối tượng được kết nối. Khi Việt Nam triển khai 70.000 trạm gốc 5G và hướng tới 5G Standalone, hạ tầng mạng sẽ trở thành nền tảng số cho AI. Bà Rita nhấn mạnh cần một khung khổ quản trị linh hoạt, song hành cùng công nghệ và dựa trên các tiêu chuẩn mở về minh bạch, an toàn nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư.

Ông Hiroyuki Miura, Tổng Giám đốc Nokia Việt Nam, cho rằng AI khai phóng tiềm năng nhờ sự kết hợp giữa công nghệ, con người và niềm tin. Nokia đang phối hợp với các đối tác Việt Nam và Australia xây dựng các phòng thí nghiệm đào tạo nhân lực tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông. Đồng thời, Nokia hợp tác toàn cầu với NVIDIA và Google Cloud để phát triển hạ tầng điện toán và mạng di động thông minh hỗ trợ nền tảng 6G dựa trên AI.

Ông Jitendra Singh, Giám đốc cấp cao phụ trách Quan hệ Chính phủ Qualcomm Ấn Độ kiêm phụ trách Chiến lược phổ tần Qualcomm khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, nêu 6 điểm then chốt: AI đang chuyển sang thế giới vật lý với các công cụ agentic AI; sự lên ngôi của Hybrid AI (kết hợp đám mây và điện toán biên); vai trò kết nối phân tán của mạng 5G/6G; yêu cầu phát triển bền vững tối ưu năng lượng trên mỗi token AI; xây dựng niềm tin dựa trên hệ thống mở độc lập với nhà cung cấp; và biến tầm nhìn thành khả năng mở rộng hạ tầng.

Ông Vasanth Pandiaraj, Chiến lược gia công nghệ AI khu vực ASEAN của Cisco Systems, nhấn mạnh thành công không chỉ nằm ở mô hình AI mà ở khả năng tiếp cận dữ liệu chất lượng, kết nối an toàn và công suất tính toán. Cisco khuyến khích việc lồng ghép các yếu tố an ninh, bảo mật và quyền riêng tư ngay từ giai đoạn bắt đầu thiết kế hệ thống, đồng thời đẩy mạnh hợp tác giữa các công ty công nghệ và trường đại học để giải quyết bài toán thực tế trong y tế, sản xuất và dịch vụ công.

Ông Ngô Diên Hy, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT), khẳng định AI chỉ tạo ra giá trị dài hạn khi được tin cậy và triển khai ở quy mô lớn. Hiện hệ sinh thái AI của VNPT được ứng dụng tại 34 tỉnh, thành phố, phục vụ hàng trăm doanh nghiệp và hơn 100 tổ chức tài chính.

Với 8 trung tâm dữ liệu năng lượng cao, VNPT cam kết đưa các quy định tuân thủ vào sản phẩm ngay từ khâu thiết kế, đồng thời sẵn sàng mở nền tảng AI để hỗ trợ các đối tác cùng phát triển AI có chủ quyền.

Tầm nhìn "AI vì con người, AI cho mọi người"

Phát biểu bế mạc phiên họp, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã nhấn mạnh ba thông điệp cốt lõi định hình chiến lược phát triển:

Kết nối thông minh phải đi trước: Hạ tầng viễn thông, dữ liệu và năng lực tính toán cần được chuẩn bị đi trước một bước để làm nền tảng vững chắc cho các ứng dụng AI.

Quản trị tốt tạo ra niềm tin: Việc thiết lập cơ chế quản trị minh bạch, linh hoạt sẽ tạo dựng niềm tin cho thị trường, từ đó mở đường cho các sáng kiến đổi mới sáng tạo.

Chuyển đổi AI vì con người và do con người: Công nghệ phải phục vụ đắc lực cho sự phát triển xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống và hướng tới tầm nhìn “AI for People, AI for Everyone”.

Bộ trưởng nhấn mạnh, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan quản lí, doanh nghiệp, giới học thuật và tổ chức quốc tế để duy trì cơ chế đối thoại chính sách thường xuyên, tập trung vào các trọng tâm: đào tạo nhân lực chất lượng cao, triển khai dự án nghiên cứu chung và thực hiện các dự án xuất phát từ nhu cầu thực tiễn có khả năng nhân rộng.

Nam Phong