AI toàn cầu: Ai sẽ định hình và ai bị bỏ lại phía sau?
Diễn ra tại Quảng Ninh trong Tuần lễ Số quốc tế 2026, Phiên Đối thoại liên khu vực nâng cao năng lực trí tuệ nhân tạo (năng lực AI) ghi nhận nhiều thông điệp quan trọng từ Liên Hợp Quốc.
Chiều 28/10/2026, tại TP. Quảng Ninh, Phiên Đối thoại liên khu vực nâng cao năng lực AI đã diễn ra mạc trong khuôn khổ Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam 2026 (VIDW 2026). Sự kiện do Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với hệ thống Liên Hợp Quốc tại Việt Nam (UNRCO) và Văn phòng Liên Hợp Quốc về Công nghệ số và Công nghệ mới nổi (ODET) tổ chức. Sự kiện quy tụ các đại biểu, chuyên gia quốc tế để thảo luận về định hướng phát triển, quản trị và thu hẹp khoảng cách AI.
Lời cảnh báo về khoảng cách công nghệ
Mở đầu phiên họp, ông Amandeep Singh Gill, Phó Tổng Thư ký kiêm Đặc phái viên Liên Hợp Quốc về Công nghệ số và Công nghệ mới nổi, đã gửi thông điệp qua video quan trọng tới hội nghị. Ông nhấn mạnh rằng Đối thoại Toàn cầu đầu tiên về Quản trị AI diễn ra tại Geneva hồi tháng 7 vừa qua là một bước tiến quan trọng, quy tụ hơn 160 quốc gia và gần 3.000 bên liên quan.
Ông Amandeep Singh Gill chỉ ra một thực tế đáng chú ý: "Mặc dù có sự khác biệt về năng lực công nghệ, cách tiếp cận quản lý và các ưu tiên phát triển, không quốc gia nào có thể tự mình quản trị AI một cách hiệu quả". Ông khẳng định năng lực là yếu tố then chốt nhưng nhiều quốc gia vẫn đang thiếu hụt kỹ năng, chuyên môn, năng lực tính toán, dữ liệu và hạ tầng để tham gia đầy đủ vào làn sóng chuyển đổi AI.
Đặc phái viên Liên Hợp Quốc đặt ra câu hỏi cốt lõi cho các quốc gia: "Chúng ta sẽ tự xây dựng, mua hay vay mượn công nghệ? Nếu không có năng lực đó, các quốc gia sẽ không thể thực sự chủ động định hình tương lai AI của mình". Ông kêu gọi các bên tập trung vào các giải pháp cụ thể nhằm chuyển từ nguyên tắc toàn cầu sang kinh nghiệm thực tiễn, hướng tới phiên Đối thoại Toàn cầu lần thứ hai tại New York vào tháng 5/2027. Đồng thời, ông nêu rõ ba trụ cột hành động của Liên Hợp Quốc bao gồm: "Khoa học để hiểu biết, chính sách để lựa chọn, năng lực để hành động".
Gắn kết năng lực AI với niềm tin và đạo đức quản trị
Trực tiếp đăng đàn phát biểu khai mạc tại hội trường, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam (thay mặt Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam), đã chia sẻ góc nhìn sâu sắc về thách thức và cơ hội của kỉ nguyên số.
.jpg)
Ông Jonathan Wallace Baker nhận định rằng AI, kết nối số, chuyển đổi xanh và sản xuất tiên tiến đang thay đổi cách thức tạo ra giá trị. Tuy nhiên, nhân loại đang đối mặt với một nghịch lý: Các động lực phát triển mới phụ thuộc vào kết nối xuyên biên giới, trong khi thế giới lại đang phân mảnh.
Ông nhấn mạnh: "Nếu AI sẽ trở thành một trong những động lực thúc đẩy tăng trưởng trong kỉ nguyên mới, thì ai sẽ có đủ năng lực để định hình công nghệ này, tạo ra giá trị từ nó và hưởng lợi từ những giá trị đó?". Lí giải cho câu hỏi này, Đại diện UNESCO cảnh báo các nguồn lực tạo nên sức mạnh AI (như năng lực tính toán, dữ liệu, nhân tài) hiện chỉ tập trung tại một số ít quốc gia. Nếu không giải quyết kịp thời, kỷ nguyên AI có thể làm gia tăng khoảng cách giữa các quốc gia và bất bình đẳng trong nội bộ từng nước.
Nếu AI sẽ trở thành một trong những động lực thúc đẩy tăng trưởng trong kỉ nguyên mới, thì ai sẽ có đủ năng lực để định hình công nghệ này, tạo ra giá trị từ nó và hưởng lợi từ những giá trị đó?
Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam
Đi sâu vào bài giải, Ngài Jonathan Wallace Baker khẳng định tiếp cận công nghệ là chưa đủ, mà các quốc gia phải có khả năng thích ứng, tự phát triển, đánh giá và quản trị AI phù hợp với ưu tiên quốc gia và thực tiễn địa phương. Ông đúc kết: "Nói cách khác, chúng ta cần chuyển từ khả năng tiếp cận sang năng lực thực chất... Mục tiêu cuối cùng là chuyển từ việc các quốc gia chỉ đóng vai trò người tiêu dùng công nghệ sang trở thành những chủ thể cùng sáng tạo và đồng quản trị quá trình chuyển đổi AI".
Bên cạnh đó, ông nhấn mạnh năng lực phải luôn song hành với niềm tin. Dẫn báo cáo từ Ban Chuyên gia Khoa học Quốc tế Độc lập của Liên Hợp Quốc về AI, ông nêu lên ba mối quan ngại lớn: Tốc độ phát triển công nghệ vượt xa hiểu biết khoa học và năng lực quản trị; sự tích tụ quá mức về dữ liệu và nhân tài; cùng ranh giới mờ nhạt giữa nội dung xác thực và nội dung tổng hợp.
Do đó, việc xây dựng thể chế, cơ chế kiểm soát và sự giám sát của con người là điều kiện tiên quyết để xã hội tin tưởng vào AI.
Đánh giá cao vai trò của Việt Nam, Đại diện UNESCO cho rằng với các mục tiêu tham vọng về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn không chỉ để ứng dụng công nghệ tương lai mà còn góp phần định hình cách thức phát triển và quản trị AI. Gợi mở cho các phiên thảo luận tiếp theo, ông đề xuất ba câu hỏi định hướng: Các quốc gia thực sự cần những năng lực nào? Chúng ta có thể làm tốt hơn những gì khi hợp tác khu vực? Và làm thế nào để tài trợ bền vững cho việc phát triển các năng lực đó?
Phiên đối thoại khép lại với sự đồng thuận cao về việc tổng hợp các khuyến nghị thực tiễn để gửi tới Văn phòng ODET, làm cơ sở xây dựng nội dung cho Đối thoại Toàn cầu về Quản trị AI tại New York năm 2027.