Diễn viên quần chúng trong cuộc sàng lọc của phim AI
Trí tuệ nhân tạo đang tiến từ phim ngắn trực tuyến vào màn ảnh rộng, mở ra một cuộc sàng lọc mạnh mẽ trong ngành công nghiệp điện ảnh Trung Quốc, đặc biệt là diễn viên quần chúng.
Khi những vai diễn đơn giản có thể được tạo ra với chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với thuê diễn viên thật, lực lượng diễn viên quần chúng và diễn viên tuyến dưới đang trở thành nhóm chịu tác động trực tiếp nhất của làn sóng công nghệ này.
Phim AI tiến vào rạp chiếu, cuộc sàng lọc bắt đầu
Ngày 23/10/2026 đánh dấu một cột mốc đáng chú ý của ngành điện ảnh Trung Quốc. Bộ phim Tam Tinh Đôi: Chuyện xưa tương lai và quá khứ chính thức ra rạp sau khi được Cục Điện ảnh Quốc gia cấp phép phổ biến. Đây là phim điện ảnh dài đầu tiên trong nước được thực hiện hoàn toàn bằng AI và được cấp phép chiếu rạp. Tất cả nhân vật trong phim đều là hình tượng kĩ thuật số nguyên bản, không có diễn viên thật tham gia.
Cũng trong ngày này, Văn phòng Quốc vụ viện Trung Quốc công bố văn bản định hướng về việc thích ứng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo. Một trong những nội dung đáng chú ý là yêu cầu giảm thiểu tác động của AI đối với việc làm, đồng thời thận trọng kiểm soát phạm vi và tốc độ ứng dụng công nghệ trong những ngành sử dụng nhiều lao động.
Hai diễn biến cùng xuất hiện cho thấy Trung Quốc đang đứng trước bài toán kép là thúc đẩy công nghệ để nâng cao năng suất, nhưng phải hạn chế những hệ quả xã hội khi máy móc thay thế con người.
Trong ngành phim ảnh, ranh giới này đang ngày càng rõ. Một bên là những màn trình diễn phức tạp, đòi hỏi diễn viên vận dụng vốn sống, chiều sâu cảm xúc và khả năng ứng biến. Bên còn lại là những công việc biểu diễn có thể được chia thành các động tác, biểu cảm và câu thoại tiêu chuẩn, sau đó tái tạo bằng mô hình AI. Nhóm diễn viên tuyến dưới, đặc biệt là diễn viên quần chúng, thường đảm nhận những vai thuộc nhóm thứ hai nên dễ bị thay thế hơn.
Thực tế, thị trường phim ảnh Trung Quốc đã suy giảm trước khi AI tạo ra sức ép mới. Ngay cả những ngôi sao hàng đầu cũng cảm nhận được sự khắc nghiệt. Diễn viên Triệu Hựu Đình, người từng giành giải Thị đế Kim Chung, cho biết trong nửa đầu năm chỉ nhận được khoảng 10 lời mời đóng phim, thấp hơn nhiều so với thời kỳ đỉnh cao sự nghiệp. Giả Nãi Lượng cũng từng chia sẻ trong một buổi phát trực tiếp rằng mình không có phim để đóng. Trong khi đó, Đổng Tử Kiện và Lưu Hạo Nhiên liên tục bày tỏ mong muốn được các đạo diễn chú ý tại sự kiện Điện ảnh Vi Bác.
Nếu những tên tuổi đã có danh tiếng còn khó tìm việc, tình cảnh của diễn viên quần chúng càng đáng lo hơn. Tại Hoành Điếm, trung tâm sản xuất phim ảnh lớn của Trung Quốc, số lượng phim ngắn khai máy trong quý I năm nay giảm tới ba phần tư. Tỉ lệ trường quay bỏ trống gần 80%. Dù có hơn 150.000 người đăng kí làm diễn viên tự do tại đây, mỗi ngày chỉ có khoảng 700-800 thông báo tuyển diễn viên thực sự có hiệu lực.
Nhiều người gần như không có thu nhập kể từ sau Tết Nguyên đán. Một số phải chuyển sang giao đồ ăn, bán hàng rong hoặc tìm công việc khác để trang trải cuộc sống. Với họ, AI không chỉ là một xu hướng công nghệ mà còn có thể là đối thủ trực tiếp lấy đi cơ hội kiếm sống vốn đã ít ỏi.
Chi phí sản xuất thấp khiến diễn viên quần chúng mất lợi thế
Sự lao dốc của thị trường phim ngắn càng khiến áp lực lên diễn viên gia tăng. Từng là lĩnh vực được xem như cơ hội đổi đời của nhiều người mới vào nghề, phim ngắn Trung Quốc đang trải qua một đợt điều chỉnh mạnh. Thu nhập của diễn viên hàng đầu trong lĩnh vực này giảm từ 50.000-100.000 nhân dân tệ mỗi ngày xuống còn khoảng 10.000 nhân dân tệ. Với nhóm diễn viên trung cấp, mức thù lao từng đạt 1.500-2.000 nhân dân tệ mỗi ngày nay chỉ còn 500-800 nhân dân tệ.
Một công ty sản xuất phim ngắn hàng đầu từng kí hợp đồng với hơn 200 diễn viên trong năm 2025, nhưng đến năm 2026 đã chấm dứt hợp đồng với hơn 100 người. Những diễn viên còn lại cũng phần lớn rơi vào tình trạng không có việc làm thường xuyên.
Trong hoàn cảnh đó, diễn viên AI đang nhanh chóng bước vào hệ thống sản xuất chuyên nghiệp. Công ty Truyền thông Diệu Khách đã kí hợp đồng với hai nghệ sĩ kĩ thuật số Tần Lăng Nhạc và Lâm Tịch Nhan, đồng thời giới thiệu phim AI Tần Lĩnh thanh đồng quỷ sự lục. Sau đó, nhiều doanh nghiệp khác cũng tham gia phát triển và kí hợp đồng với diễn viên ảo, biến nhân vật kĩ thuật số thành một nguồn lực sản xuất mới.
Theo số liệu được công bố trong tài liệu, quý I/2026 toàn ngành có khoảng 128.000 phim ngắn trực tuyến được phát hành, trong đó phim ngắn AI chiếm hơn 95%. Tỉ lệ này cho thấy AI đã trở thành một công cụ sản xuất phổ biến trong phân khúc nội dung ngắn, dù không đồng nghĩa toàn bộ sản phẩm đều sử dụng diễn viên ảo ở mọi công đoạn.
Lí do quan trọng nhất nằm ở chi phí. Một phim ngắn có diễn viên thật thường tiêu tốn 500.000-1 triệu nhân dân tệ. Trong khi đó, một sản phẩm AI sản xuất theo quy trình dây chuyền, chất lượng thấp, có thể chỉ cần 3.000-5.000 nhân dân tệ và hoàn thành trong khoảng 5 ngày. Với những phim AI được đầu tư kĩ hơn, chi phí vào khoảng 100.000-200.000 nhân dân tệ, thời gian thực hiện từ 7 đến 14 ngày.
Bản thân phim ngắn cũng có những đặc điểm khiến AI dễ tham gia. Nhiều tác phẩm sử dụng mô típ cốt truyện lặp lại, nhân vật được xây dựng theo những khuôn mẫu quen thuộc và cách biểu diễn không đòi hỏi quá nhiều biến hóa. Khi giá trị của một vai diễn chỉ nằm ở vài câu thoại và biểu cảm có thể dự đoán, nhà sản xuất có ít lí do kinh tế để tiếp tục trả tiền cho diễn viên thật.
Vì vậy, nhóm diễn viên quần chúng và diễn viên đảm nhận vai phụ đơn giản có nguy cơ chịu tác động trước tiên. Họ không nhất thiết thiếu năng lực, nhưng công việc thường được giao có tính lặp lại cao, dễ phân tách thành những thao tác mà AI có thể mô phỏng.
Dù vậy, sự phát triển của diễn viên AI không có nghĩa con người sẽ biến mất khỏi ngành phim ảnh. Công nghệ hiện vẫn gặp khó khăn khi tái hiện những trạng thái cảm xúc phức tạp, những thay đổi tinh tế trong ánh mắt, giọng nói hay phản ứng của con người. Diễn viên phải hiểu tâm lí nhân vật, cảm nhận tình huống và điều chỉnh cách thể hiện theo diễn biến của cảnh quay. Những yếu tố này hình thành từ kinh nghiệm sống, quá trình rèn luyện và tương tác trên phim trường.
Điều đáng chú ý là xu hướng AI thay thế lao động tiêu chuẩn hóa không chỉ xuất hiện trong lĩnh vực điện ảnh. Ngành dịch thuật là một ví dụ. AI có thể đảm nhận ngày càng nhiều công việc dịch thuật cơ bản, tạo sức ép lên những người mới vào nghề. Tuy nhiên, nhu cầu đối với dịch giả trình độ cao, có khả năng xử lí văn bản chuyên ngành, sắc thái văn hóa và những tình huống phức tạp vẫn có thể tăng lên.
Điểm chung là AI không nhất thiết xóa sổ toàn bộ một nghề nghiệp, mà trước hết thay thế những phần việc có thể chuẩn hóa, lặp lại và dễ đo lường. Khi những công việc này được tự động hóa, yêu cầu đối với phần lao động còn lại sẽ tăng lên. Người lao động muốn tiếp tục cạnh tranh phải sở hữu năng lực mà máy móc khó mô phỏng, từ khả năng sáng tạo, tư duy xử lí tình huống đến kinh nghiệm chuyên môn.