Giải mã sức khoẻ tài chính của một loạt ông lớn Kỳ 4 - Đại gia hàng đầu về bán lẻ cũng khóc ròng
Thị trường bán lẻ đang chứng kiến sự phân hóa rõ nét giữa các doanh nghiệp lớn.
Trong khi Công ty cổ phần Vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ) chịu sức ép từ hoạt động thu đổi trang sức kim cương, doanh thu giảm và chi phí dự phòng tăng, FPT Retail và Điện Máy Xanh vẫn duy trì đà tăng trưởng nhờ điều chỉnh mô hình kinh doanh, kiểm soát chi phí và phát triển dịch vụ.
Diễn biến này cho thấy cuộc cạnh tranh trong ngành bán lẻ không chỉ nằm ở quy mô hệ thống cửa hàng, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng quản trị dòng tiền, giữ chân khách hàng và nâng cao hiệu quả của từng điểm bán.
PNJ chật vật với bài toán dòng tiền
Từng duy trì vị thế nổi bật trên thị trường trang sức, PNJ đang trải qua giai đoạn kinh doanh nhiều khó khăn sau những biến động liên quan đến hoạt động kiểm định kim cương và chính sách thu đổi sản phẩm.
Theo số liệu sơ bộ được ban lãnh đạo công bố, doanh thu thuần quý III/2026 của PNJ đạt gần 6.995 tỉ đồng, giảm 14% so với cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận gộp còn 609 tỉ đồng, giảm 62%, trong khi doanh nghiệp ghi nhận khoản lỗ sau thuế khoảng 258 tỉ đồng, trái ngược với mức lãi 496 tỉ đồng cùng kỳ năm 2025.
Diễn biến kinh doanh giữa các kênh có sự khác biệt đáng kể. Trong quý III, doanh thu bán lẻ của PNJ giảm khoảng 20%, doanh thu vàng miếng và vàng 24K giảm 41%, trong khi doanh thu bán sỉ tăng 69% so với cùng kỳ.
Theo thông tin được ban lãnh đạo đưa ra tại đại hội đồng cổ đông bất thường, sức mua trang sức suy yếu trong tháng 8 và tháng 9, một phần do người tiêu dùng thận trọng hơn sau khi doanh nghiệp điều chỉnh chính sách thanh toán đối với sản phẩm thu đổi. Đây cũng là giai đoạn thấp điểm theo mùa vụ của ngành trang sức.
Việc khách hàng bán lại sản phẩm trong bối cảnh giá kim cương tự nhiên chịu sức ép đã đặt PNJ trước bài toán xử lý hàng tồn kho và cân đối dòng tiền. Khi lượng sản phẩm thu đổi tăng, doanh nghiệp phải tính toán khả năng tiếp nhận, thời hạn thanh toán và giá trị thu mua phù hợp với điều kiện tài chính.
Theo ban lãnh đạo PNJ, biên lợi nhuận gộp trong quý III giảm mạnh do cơ cấu doanh thu chuyển dịch sang kênh bán sỉ có biên lợi nhuận thấp hơn, đồng thời giá bán một số sản phẩm kim cương được điều chỉnh sát hơn với giá thị trường.
Một yếu tố khác là chính sách thu đổi sản phẩm. Trước đây, khách hàng có thể nhận lại tiền theo những điều kiện được xác định dựa trên giá trị hóa đơn. Khi thị trường thay đổi, việc duy trì cơ chế thu đổi cũ có thể khiến doanh nghiệp chịu tổn thất lớn hơn nếu giá trị hàng mua lại giảm.
Ông Phan Quốc Công, Tổng giám đốc PNJ, cho biết trong khoảng hai năm tới, doanh nghiệp chưa thể trở lại phương thức thanh toán ngay toàn bộ giá trị thu đổi kim cương bằng tiền mặt như trước. Công ty tiếp tục áp dụng thời hạn thanh toán T+120, tức khoảng 120 ngày, cùng hạn mức phù hợp với dòng tiền.
PNJ cũng dự kiến chuyển sang cơ chế thu đổi dựa trên giá thị trường thay vì áp dụng tỉ lệ cố định theo giá trên hóa đơn. Theo ban điều hành, thay đổi này có thể tác động đến tâm lý khách hàng và khiến nhu cầu thu đổi tăng trong ngắn hạn.
Doanh nghiệp đồng thời xây dựng kịch bản dự phòng đối với trường hợp 80% khách hàng mang sản phẩm đến thu đổi, nhằm chủ động đánh giá rủi ro tài chính và khả năng xử lý hàng tồn kho.
Theo các chuyên gia phân tích của Công ty Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV), nhu cầu suy yếu tại Trung Quốc và sự cạnh tranh từ kim cương nuôi cấy có giá thấp tiếp tục gây sức ép lên giá kim cương tự nhiên. Điều này khiến PNJ gặp khó khăn hơn trong việc tiêu thụ hàng tồn kho và có thể phát sinh tổn thất khi mua lại sản phẩm theo chính sách cũ.
Trong bối cảnh đó, PNJ dự kiến tiếp tục tái cấu trúc hoạt động. Doanh nghiệp có kế hoạch đóng 25–30 cửa hàng, mở mới khoảng 10 cửa hàng có chọn lọc trong năm 2026, tương ứng giảm ròng 15–20 điểm bán. Công ty cũng dự kiến giảm 20–30% chi phí nhân sự.
Bên cạnh việc thu hẹp những điểm bán kém hiệu quả, PNJ tập trung xử lý tồn kho kim cương, kiểm soát chi phí và củng cố niềm tin khách hàng thông qua tăng cường kiểm định chất lượng sản phẩm với các tổ chức độc lập. Doanh nghiệp cũng đặt mục tiêu phát triển các dòng trang sức chủ lực, sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường và chương trình dành cho khách hàng trẻ.
FPT Retail, Điện Máy Xanh chọn cách tăng trưởng khác
Trong khi PNJ chịu sức ép từ hoạt động thu đổi sản phẩm và dòng tiền, một số doanh nghiệp bán lẻ khác tiếp tục ghi nhận kết quả kinh doanh tích cực nhờ điều chỉnh mô hình vận hành và khai thác các nguồn thu mới.
Đối với Công ty cổ phần Bán lẻ kỹ thuật số FPT (FPT Retail), động lực tăng trưởng đến từ hai mảng chính là bán lẻ công nghệ và chăm sóc sức khỏe, với hệ thống FPT Shop và chuỗi nhà thuốc Long Châu cùng các trung tâm tiêm chủng.
Theo thông tin công bố sau 6 tháng đầu năm 2026, FPT Retail đạt doanh thu hợp nhất 30.743 tỉ đồng, tăng 33% so với cùng kỳ; lợi nhuận trước thuế đạt 1.038 tỉ đồng, tăng 117%. Doanh nghiệp đặt kế hoạch cả năm đạt doanh thu 59.500 tỉ đồng và lợi nhuận trước thuế 1.550 tỉ đồng.
Đối với quý III, VikkiBankS Research dự báo doanh thu của FPT Retail có thể vượt 15.000 tỉ đồng, lợi nhuận trước thuế gần 350 tỉ đồng. Đây là số liệu dự báo của đơn vị phân tích, không phải kết quả kinh doanh chính thức của doanh nghiệp.
Long Châu là một trong những động lực quan trọng của FPT Retail trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe gia tăng. Việc quản lý hoạt động kinh doanh dược phẩm ngày càng chặt chẽ, từ nguồn gốc thuốc đến điều kiện bán thuốc kê đơn, cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với các nhà bán lẻ.
Với hệ thống quy mô lớn, khả năng truy xuất nguồn gốc và năng lực tổ chức chuỗi cung ứng, Long Châu có điều kiện đáp ứng các yêu cầu quản lý. Tuy nhiên, hiệu quả kinh doanh vẫn phụ thuộc vào khả năng kiểm soát chi phí, duy trì nguồn cung và bảo đảm giá bán phù hợp với người tiêu dùng.
Ban lãnh đạo FPT Retail cho biết công ty theo dõi sát các chỉ số về nguồn hàng, dòng tiền, lãi suất và sức mua để chủ động điều chỉnh hoạt động. Doanh nghiệp cũng rà soát các khoản chi chưa cấp thiết, ứng dụng công nghệ để nâng cao năng suất lao động, đàm phán lại chi phí thuê mặt bằng và quản lý công nợ.
Ở mảng công nghệ, FPT Shop chuẩn bị các dòng máy tính có mức giá phù hợp, phát triển thêm sản phẩm và triển khai các chương trình trả góp, thu cũ đổi mới nhằm hỗ trợ sức mua.
Bà Nguyễn Bạch Diệp, Chủ tịch FPT Retail, cho biết với chuỗi Long Châu, doanh nghiệp duy trì giá bán ổn định đối với các mặt hàng thiết yếu, đồng thời chủ động kế hoạch nguồn cung dài hạn với các hãng dược. Công ty cũng ứng dụng công nghệ để tối ưu chi phí vận hành, hạn chế việc chuyển áp lực chi phí sang người tiêu dùng.
Đối với FPT Shop, doanh nghiệp chuẩn bị các dòng máy tính có giá dưới 20 triệu đồng, phát triển sản phẩm mang thương hiệu riêng và triển khai chương trình trả góp từ 12 đến 24 tháng. Theo bà Diệp, đây là những giải pháp nhằm duy trì khả năng tiếp cận sản phẩm của khách hàng khi giá một số linh kiện máy tính có xu hướng tăng.
Ở một hướng khác, Công ty cổ phần Đầu tư Điện Máy Xanh ghi nhận doanh thu hợp nhất 9 tháng đầu năm 2026 đạt 99.460 tỉ đồng, tăng 29% so với cùng kỳ và hoàn thành 81% kế hoạch năm. Doanh nghiệp đặt mục tiêu doanh thu cả năm 122.500 tỉ đồng.
Theo báo cáo nhà đầu tư, hoạt động kinh doanh được hỗ trợ bởi sự tăng trưởng của các chuỗi cửa hàng tại Việt Nam, chương trình trả chậm và việc mở rộng dịch vụ hậu mãi. Doanh thu từ hình thức mua trả chậm tăng 50% so với cùng kỳ, chiếm 38% tổng doanh thu.
Một điểm đáng chú ý là doanh nghiệp vẫn ghi nhận tăng trưởng doanh thu tại các chuỗi hiện hữu dù không mở thêm cửa hàng mới tại Việt Nam. Điều này cho thấy kết quả kinh doanh không chỉ phụ thuộc vào tốc độ mở rộng mạng lưới mà còn liên quan đến năng suất của từng điểm bán, cơ cấu sản phẩm và khả năng khai thác khách hàng.
Ông Đoàn Văn Hiểu Em, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư Điện Máy Xanh, cho biết trong giai đoạn đầu phát triển, doanh nghiệp tập trung mở rộng mạng lưới cửa hàng để gia tăng doanh thu. Tuy nhiên, sau đại dịch COVID-19 và giai đoạn thị trường phục hồi chậm, công ty chuyển hướng sang tái cấu trúc, tinh gọn hệ thống và tối ưu chi phí.
Theo ông Hiểu Em, trong giai đoạn khó khăn, doanh nghiệp chấp nhận giảm biên lợi nhuận để giữ doanh thu, khách hàng và thị phần. Từ năm 2023 đến năm 2025, công ty từng bước phục hồi hoạt động kinh doanh, đồng thời tái cấu trúc để nâng cao hiệu quả vận hành.
Năm 2025, doanh nghiệp ghi nhận kết quả kinh doanh cao nhất trong lịch sử hoạt động, cả về doanh thu lẫn lợi nhuận. Kết quả này tạo cơ sở để công ty tiếp tục tăng trưởng trong năm 2026.
Trong thời gian tới, Điện Máy Xanh định hướng nâng cao hiệu quả của các cửa hàng hiện hữu, phát triển hình thức mua trả chậm, mở rộng dịch vụ thanh toán và xây dựng mô hình bán hàng đa kênh. Doanh nghiệp cũng nghiên cứu ứng dụng trợ lý trí tuệ nhân tạo nhằm cá nhân hóa trải nghiệm mua sắm và nâng cao chất lượng phục vụ.
Cuộc đua chuyển từ mở rộng sang nâng cao hiệu quả
Diễn biến tại PNJ, FPT Retail và Điện Máy Xanh cho thấy các doanh nghiệp bán lẻ đang phải lựa chọn cách ứng phó khác nhau trước biến động của thị trường.
Với PNJ, ưu tiên trước mắt là xử lý hàng tồn kho, kiểm soát dòng tiền và khôi phục niềm tin khách hàng sau những thay đổi trong chính sách thu đổi. Với FPT Retail, việc phát triển hệ sinh thái bán lẻ công nghệ và chăm sóc sức khỏe đi cùng yêu cầu quản lý chi phí, duy trì nguồn cung và bảo đảm chất lượng dịch vụ. Trong khi đó, Điện Máy Xanh tập trung khai thác hiệu quả các cửa hàng hiện hữu, phát triển dịch vụ và tăng khả năng tiếp cận khách hàng thông qua các phương thức thanh toán linh hoạt.
Bà Nguyễn Bạch Diệp cho biết doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào lợi thế quy mô khi thị trường xuất hiện thêm đối thủ cạnh tranh. FPT Retail đặt mục tiêu thường xuyên phát triển dịch vụ mới, tạo thêm tiện ích và cải thiện trải nghiệm khách hàng nhằm duy trì sức cạnh tranh.
Ông Đoàn Văn Hiểu Em cũng cho rằng việc chuyển từ mở rộng số lượng cửa hàng sang nâng cao hiệu quả của từng điểm bán đòi hỏi quá trình tái cấu trúc liên tục. Các khâu vận hành chưa hiệu quả cần được rà soát, từ quản lý hàng hóa, nhân sự đến chi phí mặt bằng và dịch vụ khách hàng.
Đối với PNJ, quá trình tái cấu trúc tập trung vào việc xử lý rủi ro từ hàng tồn kho kim cương, điều chỉnh chính sách thu đổi và thu hẹp các điểm bán kém hiệu quả. Doanh nghiệp đồng thời tăng cường kiểm định độc lập để nâng cao tính minh bạch về chất lượng sản phẩm.
Những thay đổi này diễn ra trong bối cảnh sức mua, chi phí vốn và hành vi tiêu dùng có nhiều biến động. Kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp vì thế không chỉ được quyết định bởi doanh thu hay số lượng cửa hàng, mà còn phụ thuộc vào khả năng quản trị dòng tiền, kiểm soát rủi ro và duy trì hiệu quả hoạt động trong dài hạn.