Hollywood làm phim về 3 ông trùm Big Tech: Phản biện hay cuộc chơi kiếm tiền?
Ba bộ phim về ông trùm Big Tech Mark Zuckerberg, Elon Musk và Sam Altman ra mắt trong cùng thời điểm đang tạo chú ý tại Hollywood, khi niềm tin của công chúng vào các ông lớn công nghệ có dấu hiệu suy giảm.
Tuy nhiên, đằng sau những câu chuyện được kỳ vọng phơi bày mặt trái của Thung lũng Silicon là một nghịch lí: Chính ngành công nghiệp điện ảnh cũng ngày càng phụ thuộc vào tiền bạc, nền tảng phân phối và công nghệ của Big Tech.
Ba bộ phim nhắm vào những ông trùm Big Tech
Hollywood đang có một mùa phim đặc biệt khi ba tác phẩm cùng hướng sự chú ý vào những gương mặt quyền lực của ngành công nghệ: Mark Zuckerberg, Elon Musk và Sam Altman. Sự xuất hiện gần như đồng thời của The Social Reckoning, Musk và Artificial tạo cảm giác như ngành điện ảnh đang hình thành một mặt trận phản biện những tỉ phú công nghệ vốn có ảnh hưởng ngày càng lớn đến đời sống xã hội.
Trong đó, The Social Reckoning là phần tiếp nối của The Social Network, bộ phim từng tái hiện quá trình Mark Zuckerberg xây dựng Facebook. Do Aaron Sorkin đạo diễn, tác phẩm mới có Jeremy Strong vào vai Zuckerberg, xoay quanh Frances Haugen, cựu nhân viên Facebook từng công khai các tài liệu nội bộ về hoạt động của nền tảng. Nhân vật này do Mikey Madison thủ vai, được đặt vào câu chuyện về thuật toán bị cáo buộc thúc đẩy các nội dung cực đoan và gây tổn hại đến sức khỏe tinh thần của thanh thiếu niên.
Bộ phim thứ hai, Musk, là tác phẩm tài liệu dài bốn giờ của đạo diễn Alex Gibney, người từng thực hiện những phim điều tra nổi tiếng về vụ phá sản Enron và Elizabeth Holmes, nhà sáng lập Theranos. Lần này, đối tượng được Gibney tập trung khai thác là Elon Musk, Giám đốc điều hành SpaceX và một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất trong giới công nghệ toàn cầu.
Trong khi đó, Artificial của đạo diễn Luca Guadagnino kể câu chuyện về Sam Altman, nhà đồng sáng lập OpenAI. Andrew Garfield đảm nhận vai Altman, còn Yura Borisov vào vai Ilya Sutskever. Nội dung phim tập trung vào cuộc khủng hoảng quản trị tại OpenAI, khi Altman bị hội đồng quản trị sa thải rồi được đưa trở lại vị trí lãnh đạo chỉ vài ngày sau đó, khoảng một năm sau khi ChatGPT ra mắt.
Cả ba nhân vật đều là những gương mặt có sức ảnh hưởng vượt khỏi phạm vi kinh doanh. Zuckerberg, Musk và Altman không chỉ điều hành những doanh nghiệp sở hữu nguồn lực tài chính khổng lồ, mà còn góp phần định hình cách công chúng tiếp cận thông tin, sử dụng công nghệ và nhìn nhận tương lai của trí tuệ nhân tạo.
Đặc biệt, cả ba gần đây đều có những động thái liên hệ với Tổng thống Mỹ Donald Trump, trong bối cảnh các tập đoàn công nghệ tìm cách bảo vệ lợi ích kinh doanh và vị thế chính trị. Vì vậy, việc Hollywood đưa họ lên màn ảnh với những câu chuyện mang tính phê phán được xem là cơ hội để công chúng nhìn lại quyền lực của các ông trùm công nghệ.
Tuy nhiên, việc ba bộ phim cùng xuất hiện chưa chắc phản ánh một lập trường chính trị thống nhất của Hollywood. Có thể đây đơn giản là thời điểm thuận lợi để các hãng phim khai thác sự tò mò ngày càng lớn của khán giả về những nhân vật đang chi phối thế giới công nghệ.
Hollywood vừa muốn phê phán Big Tech, vừa phụ thuộc vào Big Tech
Nghịch lí lớn nhất nằm ở chính ngành điện ảnh. Hollywood có thể kể những câu chuyện chỉ trích các tập đoàn công nghệ, nhưng hoạt động kinh doanh của họ ngày càng gắn chặt với nguồn vốn, nền tảng phân phối và hệ sinh thái công nghệ của những tập đoàn này.
Netflix từng được xem là kẻ phá vỡ trật tự truyền thống của Hollywood, nhưng giờ đây Amazon của tỉ phú Jeff Bezos đã sở hữu hãng phim lịch sử MGM. David Ellison tiếp quản Paramount và thúc đẩy thương vụ sáp nhập với Warner Bros. trong bối cảnh có sự hậu thuẫn từ người cha là tỉ phú công nghệ Larry Ellison. Apple TV cũng trở thành nhà đầu tư và đơn vị bảo trợ cho nhiều dự án điện ảnh của các nhà làm phim.
Ngay cả A24, hãng phim độc lập nổi tiếng với những tác phẩm mang dấu ấn nghệ thuật riêng, cũng đang tìm cách gắn kết tài chính với lĩnh vực AI. Điều này phản ánh sức hút khó cưỡng của ngành công nghệ, nơi tập trung hàng nghìn tỉ USD vốn hóa, có ảnh hưởng lớn đến chính sách và sở hữu những nền tảng tiếp cận hàng tỉ người dùng.
Trường hợp Artificial cho thấy mâu thuẫn này rõ ràng. Amazon từng được công bố là đối tác phân phối bộ phim, nhưng sau đó quyết định rút lui, trong bối cảnh tập đoàn này công bố quan hệ đối tác chiến lược trị giá 50 tỉ USD với OpenAI. Việc một dự án điện ảnh về nhà lãnh đạo OpenAI bị nhà phân phối rút lui khiến câu chuyện càng thu hút chú ý, đồng thời làm dấy lên câu hỏi liệu các tập đoàn công nghệ có thể tác động đến những tác phẩm phản ánh chính họ hay không.
Một số diễn biến khác cũng góp phần tạo hiệu ứng truyền thông. Sony thuê một công ty luật độc lập rà soát các chi tiết trong The Social Reckoning. TikTok và X chặn quảng cáo trailer của phim tài liệu Musk. Những sự việc này dễ được đưa vào chiến dịch quảng bá như bằng chứng cho thấy các bộ phim đang chạm đến những vấn đề nhạy cảm của giới công nghệ.
Tuy nhiên, các chi tiết gây tranh cãi cũng có thể trở thành công cụ tiếp thị hiệu quả, giúp phim thu hút sự chú ý và tăng cơ hội trong các chiến dịch vận động giải thưởng. Một bộ phim không nhất thiết phải tạo ra tác động chính trị lớn mới có thể hưởng lợi từ hình ảnh đối đầu với những nhân vật quyền lực.
Thực tế, sự hoài nghi đối với các tỉ phú công nghệ đã xuất hiện trong một bộ phận công chúng, đặc biệt là người trẻ tại Mỹ. Vì vậy, ba bộ phim có thể đang tận dụng làn sóng phản ứng sẵn có thay vì tự mình tạo ra làn sóng đó.
Khi AI đe dọa cả ngành điện ảnh, những bộ phim phản biện công nghệ có thể trở nên hiếm hơn
Mâu thuẫn giữa Hollywood và Big Tech không chỉ nằm ở tiền vốn hay quyền phân phối. Một vấn đề sâu xa hơn là chính công nghệ mà các bộ phim đang phản ánh có thể làm thay đổi nền tảng sáng tạo và sản xuất điện ảnh.
Sự phổ biến của các nền tảng video ngắn như Instagram, TikTok và YouTube khiến việc thưởng thức một bộ phim dài hai giờ trở nên kém thuận tiện hơn với những người quen tiêu thụ nội dung nhanh. Các trích đoạn đối thoại, cảnh phim hoặc phát ngôn ấn tượng có thể được cắt nhỏ, chia sẻ và lan truyền trên mạng xã hội. Điều trớ trêu là những đoạn phim phê phán Zuckerberg, Musk hay Altman cũng có thể trở thành nội dung giúp các nền tảng công nghệ tăng lượt xem và tương tác.
Nguy cơ lớn hơn đến từ AI tạo sinh. Các tập đoàn công nghệ đang phát triển công cụ tạo hình ảnh và video bằng cách huấn luyện mô hình trên khối lượng dữ liệu khổng lồ. Kịch bản phim, sách và những tác phẩm sáng tạo có thể trở thành nguồn dữ liệu cho các hệ thống này, trong khi quyền sử dụng và vấn đề bản quyền vẫn gây tranh cãi.
Disney và Universal từng khởi kiện công ty AI Midjourney vào năm 2025, cáo buộc doanh nghiệp này sử dụng trái phép các tác phẩm có bản quyền để huấn luyện mô hình. Midjourney bác bỏ trách nhiệm pháp lí, cho rằng nền tảng của mình hoạt động theo nguyên tắc sử dụng hợp lí có tính chuyển đổi. Nhưng nghịch lí lại xuất hiện khi Disney sau đó đầu tư 1 tỉ USD vào OpenAI. Điều này cho thấy các tập đoàn giải trí không chỉ muốn bảo vệ tài sản trí tuệ trước AI, mà còn muốn tham gia vào thị trường mới để không bị bỏ lại phía sau.
Khi các hãng phim ngày càng phụ thuộc vào Big Tech, khả năng sản xuất những tác phẩm phê phán chính các tập đoàn này có thể bị thu hẹp. Những bộ phim như The Social Reckoning, Musk hay Artificial vì thế vừa là sản phẩm giải trí, vừa phản ánh cuộc giằng co giữa nghệ thuật và lợi ích thương mại.
Lịch sử điện ảnh từng có tiền lệ đáng chú ý. Khi ông trùm báo chí William Randolph Hearst nhận ra nhân vật trong Citizen Kane của đạo diễn Orson Welles được xây dựng dựa trên chính mình, ông đã huy động mạng lưới nhà báo và nhà sản xuất để tìm cách phá hoại việc phát hành bộ phim. Dù chịu sức ép, tác phẩm vẫn trở thành một trong những cột mốc quan trọng của điện ảnh thế giới.
Câu chuyện ấy cho thấy những người nắm quyền lực lớn không phải lúc nào cũng dễ dàng chấp nhận việc bị mô tả trên màn ảnh theo cách họ không kiểm soát. Với những tỉ phú công nghệ hiện nay, phản ứng trước các tác phẩm phê phán họ có thể cũng không khác biệt.
Ba bộ phim về Zuckerberg, Musk và Altman có thể chưa đủ sức làm suy giảm đáng kể quyền lực của Big Tech. Nhưng sự xuất hiện của chúng cho thấy Hollywood vẫn còn nhu cầu kể những câu chuyện chất vấn các nhân vật đứng sau làn sóng công nghệ. Câu hỏi lớn hơn là liệu ngành điện ảnh có thể duy trì tiếng nói độc lập ấy khi ngày càng gắn chặt lợi ích với chính những tập đoàn mà mình muốn phản biện.