Vòng chung kết Khởi nghiệp Xanh 2026: Các dự án chú trọng công nghệ và nền tảng số

Điểm đáng chú ý trong danh sách năm nay là khởi nghiệp xanh không còn bó hẹp trong câu chuyện sản xuất những mặt hàng thân thiện với môi trường. Công nghệ, nền tảng số và các giải pháp tối ưu hóa nguồn lực đang trở thành những hướng tiếp cận đáng quan tâm.

Cuộc thi do Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp (BSA), Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng Cao phối hợp cùng các doanh nghiệp, tổ chức đồng hành tổ chức.

Từ tài nguyên bản địa đến những mô hình kinh doanh mới tại VCK Khởi nghiệp Xanh 2026

Sau các vòng bán kết khu vực, 34 dự án vào chung kết được phân bổ tại ba miền: miền Bắc có 9 dự án, miền Trung – Tây Nguyên có 10 dự án và miền Nam có 15 dự án. TP.HCM dẫn đầu với 7 dự án; Hà Nội và Đà Nẵng cùng có 3 dự án. Các địa phương còn lại có từ một đến hai dự án, cho thấy hoạt động khởi nghiệp xanh đang hiện diện ở nhiều vùng miền, gắn với những lợi thế nguyên liệu và điều kiện sản xuất khác nhau.

Một nhóm dự án nổi bật tập trung vào chế biến nông sản, thực phẩm và phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng. Có thể kể đến Thốt Nốt Tươi Đóng Lon, Bơ hạt điều Thuận Thiên, Magic Banana, Mứt me Kim Anh, Đa dạng hóa sản phẩm từ cây chè Gay, Mứt chanh dây sấy dẻo và nước cốt chanh dây mật ong rừng, hay PQ Healthy Foods – thực phẩm thay thế lành mạnh từ La Hán Quả và củ Nưa.

Điểm chung của các mô hình này là tìm cách đưa nguyên liệu địa phương đến gần hơn với nhu cầu tiêu dùng thông qua chế biến, hoàn thiện sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Thay vì chỉ bán nguyên liệu thô, doanh nghiệp có thể tạo thêm giá trị bằng cách kéo dài thời gian bảo quản, đa dạng hóa công dụng và mở rộng kênh phân phối.

Ở một hướng khác, nhiều dự án đặt trọng tâm vào việc biến phụ phẩm thành tài nguyên. Coffeenergy với ý tưởng phát triển pin từ bã cà phê; mô hình tận dụng vỏ sầu riêng để tạo than sinh học, giấm gỗ và phân bón hữu cơ; Lưới xanh với hướng tái sử dụng lưới đánh cá; BioWraps Solutions; GreenLayer Materials sử dụng bột vỏ dừa; hay công nghệ nhiệt phân gián tiếp tuần hoàn DMCBiochar để chuyển hóa phụ phẩm nông nghiệp thành Biochar.

Những ý tưởng này phản ánh một cách nhìn khác về tài nguyên: thứ bị xem là phế phẩm trong quy trình sản xuất này có thể trở thành đầu vào cho một chuỗi sản xuất khác. Tuy nhiên, để đi từ ý tưởng đến thương mại hóa, các mô hình cần giải quyết đồng thời bài toán nguồn nguyên liệu ổn định, chất lượng sản phẩm, chi phí thu gom và hiệu quả xử lí. Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra sản phẩm đáp ứng được yêu cầu thị trường và chứng minh được lợi ích môi trường.

Nền tảng số không chỉ giúp bán hàng, mà còn tổ chức lại chuỗi giá trị

Đáng chú ý, một số dự án tại vòng chung kết lựa chọn công nghệ và nền tảng số làm trọng tâm phát triển. EA Agri với hệ sinh thái nông nghiệp thông minh, Chợ Cà Phê với nền tảng hạ tầng số, Creain với mô hình nền tảng kinh tế sáng tạo hay VA ECO ROASTERY với hướng rang cà phê thông minh, phát thải thấp cho thấy phạm vi của khởi nghiệp xanh đang được mở rộng.

Nếu các dự án chế biến tạo giá trị bằng cách thay đổi nguyên liệu thành sản phẩm mới, thì nền tảng số có thể tạo giá trị bằng cách thay đổi cách các chủ thể tham gia vào thị trường. Một hệ sinh thái nông nghiệp thông minh có thể hỗ trợ kết nối các khâu sản xuất; nền tảng số chuyên ngành có thể giúp người bán tiếp cận khách hàng và đối tác; còn công nghệ trong chế biến có thể góp phần kiểm soát quy trình, tối ưu năng lượng và giảm hao phí nguyên liệu.

Đây là điểm giao thoa giữa chuyển đổi số và kinh tế xanh. Công nghệ không nhất thiết phải là một thiết bị phức tạp hay dây chuyền tự động hóa đắt tiền. Đôi khi, giá trị nằm ở khả năng số hóa thông tin, kết nối cung – cầu, minh bạch dữ liệu sản phẩm hoặc giúp doanh nghiệp nhỏ tiếp cận thị trường mà trước đây họ khó tự xây dựng.

Dù vậy, nền tảng số không thể chỉ dừng ở việc có một ứng dụng hay một hệ thống trực tuyến. Khả năng thu hút và giữ chân người dùng, xây dựng mạng lưới đối tác, tạo doanh thu và giải quyết được nhu cầu thực tế mới là thước đo sức sống của mô hình. Tương tự, với công nghệ sản xuất, hiệu quả vận hành, chi phí đầu tư và khả năng tích hợp vào điều kiện của doanh nghiệp sẽ quyết định mức độ ứng dụng.

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhìn nhận cuộc thi là điểm khởi đầu cho một quá trình học hỏi và hoàn thiện lâu dài. Bà nhấn mạnh: “Đây là thành công bước đầu của các bạn, nhưng thực sự đây mới là bắt đầu một chương trình học mới của chúng ta”. Theo bà, tiềm năng kinh tế có thể đến từ những nguồn nguyên liệu ít được chú ý: “Nhiều thứ tưởng là phế liệu bỏ đi lại thành hàng hóa, tạo công ăn việc làm cho nhiều đối tượng khác nhau”.

Ở góc độ hỗ trợ thị trường, bà Vũ Kim Anh, Phó Giám đốc BSA, phụ trách cuộc thi, cho biết BSA đã tổ chức các chương trình tập huấn, tọa đàm và khóa học chuyên đề về phát triển sản phẩm, thiết kế bao bì, truyền thông số, mở rộng thị trường; đồng thời tạo cơ hội để các dự án tham gia bán hàng và tiếp cận người tiêu dùng.

Những hoạt động này cho thấy chặng đường của khởi nghiệp xanh không kết thúc ở việc trình bày một ý tưởng tốt tại cuộc thi. Với dự án chế biến, đó là năng lực bảo đảm chất lượng và phân phối; với mô hình kinh tế tuần hoàn, đó là khả năng chứng minh hiệu quả xử lí và đầu ra thương mại; còn với dự án công nghệ, đó là việc biến giải pháp thành công cụ hữu ích trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Sau cùng, công nghệ và nền tảng số chỉ phát huy giá trị khi giúp những nguồn lực bản địa được khai thác hiệu quả hơn, người sản xuất tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và doanh nghiệp có thể phát triển mà không đánh đổi môi trường. Đó cũng là phép thử quan trọng đối với 34 dự án trên hành trình đi từ cuộc thi đến thị trường.

Bùi Tú