Bỏ đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng kí hiến tạng, hiến xác
Chính phủ rút đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng kí hiến tạng, hiến xác, đồng thời thu hẹp đối tượng nhận mô tái sinh sống chỉ còn anh, chị, em ruột.
Trong báo cáo tiếp thu, giải trình dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) vừa gửi đại biểu Quốc hội, Chính phủ cho biết đã chỉnh lí dự thảo theo hướng "chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên mới được bày tỏ nguyện vọng và đăng kí hiến mô, bộ phận cơ thể, hiến xác". Thay đổi này chính thức khép lại đề xuất mở rộng quyền đăng kí hiến tạng sau khi chết não của người dưới 18 tuổi gây ra nhiều tranh luận trước đó.
Bỏ quy định đăng kí hiến tạng đối với người chưa thành niên
Tại phiên trình Quốc hội ngày 21/10, dự thảo luật từng đề xuất cho phép nhóm tuổi chưa thành niên được đăng kí hiến bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, nếu được người đại diện đồng ý. Dự thảo cũ cũng đưa ra cơ chế cho phép hiến mô tái sinh cho cha, mẹ đẻ hoặc thành viên gia đình.
Tuy nhiên, sau khi ghi nhận ý kiến từ các cơ quan thẩm tra và đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã tiếp thu và loại bỏ toàn bộ các quy định này. Các ý kiến tranh luận cho rằng việc để nhóm tuổi này đăng ký hiến tạng tiềm ẩn rủi ro phát sinh tranh chấp pháp lí phức tạp, hệ lụy tâm lí, nguy cơ bị áp lực gia đình hoặc chi phối bởi quan hệ phụ thuộc. Việc hủy bỏ hay thay đổi nguyện vọng đăng kí của người chưa thành niên cũng gặp nhiều vướng mắc về thẩm quyền người đại diện.
Việc điều chỉnh dự thảo theo hướng chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi trở lên thực hiện quyền đăng ký giúp giải quyết triệt để các phát sinh về mặt nhận thức và hành vi pháp lí.
Siết chặt điều kiện hiến mô tái sinh đối với người dưới 18 tuổi
Đối với trường hợp hiến mô tái sinh (như tế bào gốc, tủy xương - ngoại trừ máu và thành phần máu) khi còn sống, dự thảo mới nhất đã thu hẹp đáng kể phạm vi người nhận. Cụ thể:
Không được hiến cho cha, mẹ đẻ: Dự thảo loại bỏ đề xuất cho phép hiến mô cho cha, mẹ đẻ. Giới hạn người nhận mô lúc này chỉ duy nhất là anh, chị, em ruột.
Lý do thu hẹp người nhận được Bộ Y tế giải thích việc loại bỏ cha/mẹ khỏi danh sách nhận mô nhằm loại trừ rủi ro xung đột lợi ích. Tránh tình trạng cha mẹ vừa đóng vai trò người đại diện pháp luật thay mặt con quyết định hiến mô, vừa là người trực tiếp nhận mô từ con.
Điều kiện bắt buộc: Ca hiến mô chỉ được xem xét thực hiện khi không tìm được người hiến trưởng thành khác phù hợp, có văn bản đồng ý của cả cha và mẹ đẻ (hoặc người còn lại nếu một người đã mất), đồng thời người hiến phải đáp ứng đủ tiêu chuẩn sức khỏe.
Nghiêm cấm hiến tạng sống: Dự thảo tiếp tục duy trì quy định cấm tuyệt đối việc lấy bộ phận cơ thể (như thận, gan, tim, phổi) khi còn sống từ nhóm đối tượng chưa đủ 18 tuổi.
Thiết lập hàng rào pháp lí và y tế độc lập
Để đảm bảo tối đa quyền lợi cho người hiến chưa thành niên, dự thảo luật bổ sung cơ chế kiểm soát đa tầng. Các cơ sở y tế thực hiện lấy mô bắt buộc phải thành lập Hội đồng tư vấn độc lập gồm chuyên gia thuộc các lĩnh vực y tế, pháp luật và tâm lí. Thành viên thuộc hội đồng này không được tham gia vào kíp chuyên môn trực tiếp lấy hoặc ghép mô của ca bệnh đó.
Song song đó, quy định mới yêu cầu tách biệt hoàn toàn trách nhiệm của bác sĩ. Người đưa ra kết luận người hiến có đủ điều kiện sức khỏe hay không không được là người chẩn đoán, chỉ định ghép tạng hoặc người trực tiếp tư vấn cho người nhận. Cả người hiến chưa đủ 18 tuổi và cha mẹ đẻ đều phải trải qua quy trình tư vấn tâm lý - pháp lí độc lập trước khi đưa ra quyết định.
Đối với người hiến từ đủ 18 tuổi trở lên chưa đăng kí trước đó, dự thảo quy định việc hiến mô khi còn sống chỉ được thực hiện cho người thân thuộc các nhóm luật định (gồm cha/mẹ đẻ, anh/chị/em ruột, con ruột).
Theo chương trình nghị sự, dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) sẽ được Quốc hội thảo luận tại hội trường vào sáng 2/11 và dự kiến biểu quyết thông qua vào ngày 21/11 tới.