Giáo sư Đức nêu vấn đề với doanh nghiệp Việt: Có sẵn sàng đầu tư cho sinh viên?
Tài trợ một nghiên cứu sinh tiến sĩ trong 3-4 năm để giải quyết bài toán thực tế của doanh nghiệp là mô hình hợp tác mà Giáo sư Kai Hoberg muốn nêu tại Việt Nam.
Nhưng liệu doanh nghiệp có sẵn sàng đầu tư dài hạn cho nghiên cứu và đào tạo nhân lực, trong khi vẫn chịu áp lực về chi phí, hiệu suất và ngân sách?
Từ bài toán của doanh nghiệp đến đề tài tiến sĩ
Giáo sư Kai Hoberg là Giáo sư ngành Chiến lược Chuỗi cung ứng tại Đại học Kühne Logistics (KLU), Hamburg, Đức. Từ kinh nghiệm tại trường, tại hội thảo “Giải mã thách thức doanh nghiệp – Kỳ vọng từ nghiên cứu khoa học” cuối tháng 10, ông đưa ra một mô hình hợp tác nhằm giải quyết câu hỏi quen thuộc của giới học thuật: làm thế nào để nghiên cứu khoa học tạo ra tác động thực tế cho doanh nghiệp, thay vì chỉ dừng lại ở các công bố chuyên môn?
Theo Giáo sư Kai Hoberg, Đại học KLU từng nhận được yêu cầu từ tỉ phú Klaus-Michael Kuhne, người muốn trường chứng minh những nghiên cứu học thuật thực sự tạo ra giá trị trong thực tiễn. Từ đó, trường phát triển mô hình kết nối một nhà nghiên cứu trẻ với một doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp trực tiếp đặt ra bài toán cần giải quyết.
Các đề tài có thể liên quan đến việc ra quyết định dựa trên dữ liệu lịch sử, ứng dụng công nghệ hoặc thiết kế giao diện tương tác giữa con người và trí tuệ nhân tạo (AI). Điểm khác biệt là nghiên cứu không xuất phát đơn thuần từ mối quan tâm của nhà khoa học, mà gắn với một nhu cầu chiến lược cụ thể của doanh nghiệp.
Giáo sư Kai Hoberg cho rằng mô hình này dựa trên ba điều kiện. Thứ nhất, doanh nghiệp phải cam kết hợp tác dài hạn, bởi một chương trình nghiên cứu tiến sĩ không thể hoàn thành trong vài tuần hay vài tháng mà thường kéo dài 3-4 năm.
Thứ hai, đề tài phải hướng đến những thách thức chiến lược trong tương lai, thay vì chỉ xử lí các công việc vụn vặt trước mắt. Thứ ba, nghiên cứu sinh cần có nguồn thu nhập để sinh sống, vì vậy doanh nghiệp phải tham gia tài trợ chi phí.
Ông nêu ví dụ về bài toán dự trữ năng lực vận tải trong ngắn hạn và dài hạn, một chủ đề từng được thảo luận tại hội thảo. Theo ông, Đại học KLU cũng đã hợp tác với tập đoàn P&G để nghiên cứu một vấn đề tương tự.
Từ kinh nghiệm đó, Giáo sư Kai Hoberg đặt câu hỏi liệu Việt Nam có thể áp dụng mô hình này hay cần điều chỉnh ra sao để phù hợp với điều kiện trong nước. Đây không chỉ là câu hỏi dành cho các trường đại học, mà còn là phép thử đối với cam kết của doanh nghiệp trong việc đầu tư cho nghiên cứu và nhân lực.
Bài toán 60.000 euro và những rào cản của doanh nghiệp
Bà Trang Bùi, đại diện Dussmann Việt Nam, hỏi liệu một doanh nghiệp tại Đức thường phải tài trợ bao nhiêu cho một nghiên cứu sinh tiến sĩ. Giáo sư Kai Hoberg cho biết không có mức cố định áp dụng cho toàn nước Đức, nhưng chi phí có thể vào khoảng 60.000 euro mỗi năm.
Con số này khiến câu chuyện trở nên cụ thể hơn. Nếu chương trình kéo dài nhiều năm, khoản đầu tư không hề nhỏ, nhất là với những doanh nghiệp đang chịu áp lực kiểm soát ngân sách. Tuy nhiên, Giáo sư Joubert van Eeden (Trưởng khoa Kĩ thuật Công nghiệp tại Đại học Stellenbosch (Stellenbosch University) ở Nam Phi) đưa ra một cách nhìn khác: không nhất thiết phải coi toàn bộ khoản tiền đó là chi phí tài trợ bên ngoài.
Theo ông, doanh nghiệp có thể tuyển một nhân sự trẻ, trả lương như nhân viên bình thường và tạo điều kiện để người này dành khoảng 60-70% thời gian làm việc cho đề tài tiến sĩ gắn với hoạt động công ty. Như vậy, doanh nghiệp vừa có nhân sự làm việc, vừa tạo điều kiện để nghiên cứu một vấn đề có ý nghĩa đối với hoạt động kinh doanh.
Bà Trang Bùi cho biết Dussmann Việt Nam sẵn sàng thảo luận về mô hình này và có thể kết nối với trụ sở chính tại Đức. Dù chưa thể khẳng định khả năng tài trợ ở mức 60.000 euro mỗi năm, bà đánh giá đây là ý tưởng khả thi nếu hai bên tìm được cách triển khai hiệu quả.
Phản hồi này cho thấy trở ngại không hẳn nằm ở việc doanh nghiệp phủ nhận giá trị của nghiên cứu. Vấn đề là làm thế nào để chuyển lợi ích dài hạn thành một kế hoạch đầu tư đủ thuyết phục, có mục tiêu rõ ràng và phù hợp với cơ chế phê duyệt ngân sách.
Ông Eric Herding, đại diện DSV Việt Nam, cũng bày tỏ sự quan tâm đến mô hình. Theo ông, doanh nghiệp vốn đã tiếp nhận sinh viên thực tập và tham gia các chương trình đào tạo nghề, tạo cơ hội cho người trẻ làm quen với ngành logistics và chuỗi cung ứng. Mô hình nghiên cứu tiến sĩ có thể mở rộng cách tiếp cận đó lên cấp độ chuyên sâu hơn.
Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra một nghịch lí trong các tập đoàn lớn: dù doanh nghiệp có thể nhìn thấy giá trị của việc đầu tư cho nhân lực, nhà quản lí vẫn phải đối mặt với yêu cầu đóng băng tuyển dụng và thắt chặt ngân sách từ trụ sở chính.
“Chúng tôi có đủ khả năng tài chính để làm việc này”, ông Eric chia sẻ về khả năng của doanh nghiệp, nhưng câu hỏi tiếp theo là liệu lãnh đạo có được cấp trên khuyến khích và cho phép triển khai hay không.
Theo ông, nếu người đứng đầu xây dựng được một phương án kinh doanh thuyết phục, chứng minh lợi ích mà dự án mang lại cho tổ chức, cơ hội triển khai sẽ cao hơn. Điều đó cũng phù hợp với quan điểm của Giáo sư Kai Hoberg: giới học thuật cần chứng minh rõ giá trị thực tế của mô hình để doanh nghiệp có cơ sở đưa ra quyết định đầu tư.
Giáo sư Gordon: Doanh nghiệp hãy dũng cảm trao cơ hội
Nếu Giáo sư Kai Hoberg đặt ra bài toán về cam kết đầu tư dài hạn, Giáo sư Gordon Wilmsmeier đưa ra lời kêu gọi trực diện hơn với doanh nghiệp: hãy bắt đầu bằng những cơ hội cụ thể.
“Lời khuyên của tôi dành cho các doanh nghiệp là: Hãy dũng cảm nắm lấy cơ hội! Hãy trao một hoặc hai cơ hội cho sinh viên theo mô hình này”, ông nói.
Giáo sư Gordon Wilmsmeier cho biết chi phí triển khai có thể khác biệt đáng kể giữa các quốc gia. Theo ước tính nhanh của ông, chi phí tại Nam Phi vào khoảng 12.000-15.000 euro mỗi năm, thấp hơn nhiều so với mức Giáo sư Kai Hoberg đề cập tại Đức. Ông nhấn mạnh lời kêu gọi không nhằm yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam tài trợ cho sinh viên nước ngoài, mà khuyến khích họ tạo cơ hội cho sinh viên địa phương tham gia mô hình nghiên cứu gắn với doanh nghiệp.
Một điểm đáng chú ý khác trong chia sẻ của Giáo sư Gordon là vai trò của doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME). Theo ông, khi làm việc tại các doanh nghiệp nhỏ, sinh viên thường có cơ hội quan sát nhiều khâu của hoạt động kinh doanh, từ vận hành đến khách hàng và quản trị. Ngược lại, trong những tập đoàn lớn, công việc của sinh viên đôi khi chỉ giới hạn ở một bộ phận hẹp.
Ông cho rằng trải nghiệm rộng giúp người học hiểu được bức tranh tổng thể, tránh tập trung quá mức vào những chi tiết riêng lẻ mà bỏ qua các chỉ số quan trọng của doanh nghiệp. Vì vậy, các SME không nên bị xem là thiếu khả năng đóng góp cho đào tạo và nghiên cứu chỉ vì quy mô nhỏ hơn.
Với doanh nghiệp Việt Nam, điều này mở ra một hướng tiếp cận thực tế hơn: không nhất thiết phải bắt đầu bằng một chương trình tài trợ lớn kéo dài nhiều năm. Doanh nghiệp có thể xác định một vấn đề chiến lược, hợp tác với trường đại học và thử nghiệm mô hình trên quy mô phù hợp trước khi mở rộng.
Dẫu vậy, thông điệp cốt lõi của Giáo sư Kai Hoberg vẫn là cam kết dài hạn. Một đề tài tiến sĩ không thể giải quyết mọi vấn đề tức thời, nhưng có thể giúp doanh nghiệp xây dựng tri thức, phát triển nhân lực và tìm ra giải pháp cho những thách thức chưa xuất hiện rõ ràng hôm nay.
Câu hỏi ông đặt ra cho doanh nghiệp Việt Nam vì thế không đơn thuần là có đủ tiền để tài trợ cho sinh viên hay không. Đó còn là việc doanh nghiệp có sẵn sàng dành thời gian, dữ liệu, người hướng dẫn và ngân sách để biến nghiên cứu thành một phần trong chiến lược phát triển hay không. Khi câu trả lời được cụ thể hóa bằng những dự án có mục tiêu và giá trị đo lường được, hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp mới có cơ hội vượt qua những lời hứa chung chung để trở thành một khoản đầu tư thực sự cho tương lai.